Σαν σήμερα, 11 Σεπτεμβρίου 1922: Η «Επανάσταση» των προσφύγων – Όταν το στράτευμα της Μικράς Ασίας έπεσε στον ζυγό

Σαν σήμερα, στις 11 Σεπτεμβρίου του 1922, η ελληνική ιστορία, γεμάτη από τις πληγές της Μικρασιατικής Καταστροφής, έγραφε μια νέα, δραματική σελίδα. Στα στρατόπεδα της Χίου και της Λέσβου, όπου είχαν καταφύγει τα στρατεύματα που διέφυγαν από τη Μικρά Ασία, εκδηλώθηκε ένα κίνημα που έμελλε να αλλάξει ριζικά την πολιτική πορεία της χώρας. Με επικεφαλής τους συνταγματάρχες Νικόλαο Πλαστήρα και Στυλιανό Γονατά και τον υποπλοίαρχο Φωκά, το κίνημα αυτό δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική εξέγερση. Ήταν η φωνή της οργής και της απογοήτευσης ενός στρατού που, έχοντας χάσει τα πάντα, ζητούσε δικαίωση και τιμωρία για τους υπεύθυνους της εθνικής τραγωδίας.

Η κατάρρευση του μετώπου και η οργή των στρατιωτών

Για να κατανοήσουμε το κλίμα που επικρατούσε στα στρατόπεδα της Χίου και της Λέσβου, πρέπει να ανατρέξουμε στις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου του 1922. Ο ελληνικός στρατός, μετά την ολοκληρωτική του ήττα από τον Κεμάλ Ατατούρκ, είχε υποχωρήσει άτακτα. Χιλιάδες στρατιώτες, κουρασμένοι, αποθαρρυμένοι και πληγωμένοι, είχαν εγκαταλείψει τις θέσεις τους και είχαν καταφύγει στα δύο νησιά.

Η ψυχολογία των στρατιωτών ήταν στο χειρότερο δυνατό σημείο. Ένιωθαν ότι είχαν προδοθεί από την πολιτική ηγεσία της χώρας, η οποία, με τις λανθασμένες της αποφάσεις, τους είχε οδηγήσει σε μια καταστροφική εκστρατεία. Η οργή τους ήταν μεγάλη, και η επιθυμία τους για δικαίωση ήταν ακατανίκητη. Ο ελληνικός λαός, που παρακολουθούσε με τρόμο τις εξελίξεις, μοιραζόταν τα ίδια αισθήματα. Η κυβέρνηση του Δημητρίου Γούναρη θεωρούνταν υπεύθυνη για την τραγωδία, και η μοναρχία, με επικεφαλής τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α’, είχε χάσει κάθε λαϊκή νομιμοποίηση.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Ηγέτες με όραμα και λαϊκή απήχηση

Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια ομάδα αξιωματικών, που είχαν πρωταγωνιστήσει στο μικρασιατικό μέτωπο, αποφάσισε να πάρει την κατάσταση στα χέρια της. Ο συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας, ο θρυλικός «Μαύρος Καβαλάρης», ήταν μια εμβληματική μορφή, ένας στρατιωτικός που είχε κερδίσει τον σεβασμό των στρατιωτών του για την ανδρεία του και τον ηρωισμό του στο πεδίο της μάχης. Η παρουσία του έδωσε στο κίνημα μια αύρα λαϊκής νομιμοποίησης. Μαζί του, ήταν ο συνταγματάρχης Στυλιανός Γονατάς και ο υποπλοίαρχος Φωκάς.

Οι τρεις ηγέτες του κινήματος είχαν έναν ξεκάθαρο στόχο:

• Την ανατροπή της κυβέρνησης.
• Την παραίτηση του βασιλιά Κωνσταντίνου Α’.
• Την τιμωρία των υπευθύνων για τη Μικρασιατική Καταστροφή.
• Την εκ νέου οργάνωση του στρατού, με στόχο τη συνέχιση του αγώνα.

Το τελεσίγραφο στην Αθήνα και η αποδοχή του λαού

Στις 11 Σεπτεμβρίου, οι επαναστάτες, αφού πήραν τον έλεγχο της Χίου και της Λέσβου, εξέδωσαν ένα τελεσίγραφο προς την κυβέρνηση στην Αθήνα. Το μήνυμά τους ήταν σαφές: να παραιτηθεί η κυβέρνηση και να παραιτηθεί ο βασιλιάς. Η πίεση ήταν τόσο μεγάλη, που η κυβέρνηση Γούναρη, η οποία αδυνατούσε να αντισταθεί, παραιτήθηκε. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, βλέποντας ότι δεν είχε πλέον καμία λαϊκή υποστήριξη, αναγκάστηκε να παραιτηθεί, παραχωρώντας τον θρόνο στον γιο του, Γεώργιο Β’.

Η Επανάσταση είχε πετύχει τον κύριο στόχο της. Οι ηγέτες της κατέφθασαν στην Αθήνα με το πλοίο «Λήμνος» και σχημάτισαν μια επαναστατική κυβέρνηση.

Η τιμωρία των υπευθύνων και το τέλος μιας εποχής

Το κίνημα του 1922 δεν ήταν μόνο μια ανατροπή. Ήταν και μια προσπάθεια για τιμωρία. Οι επαναστάτες συνέλαβαν τους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες που θεωρούσαν υπεύθυνους για την καταστροφή. Η δίκη που ακολούθησε, γνωστή ως η «Δίκη των Έξι», ήταν μια από τις πιο αμφιλεγόμενες στην ελληνική ιστορία. Οι έξι κατηγορούμενοι, μεταξύ των οποίων ο Δημήτριος Γούναρης, ο Νικόλαος Στράτος, ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, ο Γεώργιος Χατζανέστης, ο Μιχαήλ Γούδας και ο Ξενοφών Στρατηγός, καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν.

Η 11η Σεπτεμβρίου 1922, λοιπόν, παραμένει μια ημέρα ορόσημο για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Η «Επανάσταση» των στρατευμάτων της Μικράς Ασίας ήταν το αποτέλεσμα ενός εθνικού διχασμού και μιας εθνικής τραγωδίας. Η κληρονομιά της, γεμάτη από την οργή ενός στρατού που ζητούσε δικαίωση, είναι ένα μάθημα για το πώς οι πολιτικές αποφάσεις μπορούν να επηρεάσουν την πορεία ενός έθνους και να οδηγήσουν σε τραγικές εξελίξεις.