Σαν σήμερα, 28 Ιουλίου 1920: Η Συνθήκη των Σεβρών – Η «ταφόπλακα» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το όραμα της «Μεγάλης Ελλάδας»

Σαν σήμερα, 28 Ιουλίου 1920, υπογράφηκε ένα από τα σημαντικότερα και πλέον αμφιλεγόμενα διπλωματικά κείμενα του 20ού αιώνα, η Συνθήκη των Σεβρών. Ο Σουλτάνος Μεχμέτ ο 6ος, εκπροσωπώντας την Οθωμανική Αυτοκρατορία, έθεσε την υπογραφή του σε μια συμφωνία που σήμανε την οριστική «ταφόπλακα» σε μια αυτοκρατορία με ιστορία αιώνων, ενώ ταυτόχρονα άνοιγε τον δρόμο για την πραγμάτωση της Μεγάλης Ιδέας για την Ελλάδα, μετατρέποντάς την, όπως χαρακτηριστικά είχε πει ο Ελευθέριος Βενιζέλος, σε «χώρα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών».

Η Συνθήκη των Σεβρών ήταν το επιστέγασμα των διαπραγματεύσεων μεταξύ των Συμμαχικών Δυνάμεων (Αντάντ) και της ηττημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, σύμμαχος των Κεντρικών Δυνάμεων, είχε βγει συντριμμένη από τον πόλεμο, και η υπογραφή της συνθήκης αποτελούσε την επίσημη επικύρωση της διάλυσής της. Η συνθήκη προέβλεπε την απώλεια σχεδόν όλων των μη τουρκικών εδαφών της Αυτοκρατορίας, καθώς και σημαντικών τουρκικών περιοχών.

Για την Ελλάδα, η Συνθήκη των Σεβρών ήταν μια θριαμβευτική στιγμή. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις συμμαχικές διαπραγματεύσεις, κατάφερε να εξασφαλίσει για τη χώρα τεράστια εδαφικά κέρδη. Η Ελλάδα αποκτούσε την Ανατολική Θράκη (πλην της Κωνσταντινούπολης και των Στενών, που τέθηκαν υπό διεθνή έλεγχο) και τη Σμύρνη με την ενδοχώρα της, η οποία θα παρέμενε υπό ελληνική διοίκηση για πέντε χρόνια, με δυνατότητα προσάρτησης στην Ελλάδα μέσω δημοψηφίσματος. Επιπλέον, τα Δωδεκάνησα θα περιέρχονταν στην Ελλάδα από την Ιταλία.

Ο Σουλτάνος Μεχμέτ Στ΄ (φωτ.: Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου / commons.wikimedia.org)

Αυτά τα εδαφικά κέρδη εκτόξευσαν την Ελλάδα σε ένα μέγεθος που δεν είχε γνωρίσει ποτέ στην ιστορία της. Η φράση του Βενιζέλου για «χώρα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» (Αιγαίο, Ιόνιο, Μεσόγειος, Εύξεινος Πόντος, Μαρμαράς) αντικατόπτριζε την αισιοδοξία και το όραμα για μια ισχυρή Ελλάδα που θα κυριαρχούσε στην Ανατολική Μεσόγειο και θα αποτελούσε τον πυλώνα του Ελληνισμού στην περιοχή. Το όνειρο της «Μεγάλης Ελλάδας» έμοιαζε να γίνεται πραγματικότητα.

VIRAL

Η σπαρακτική τελευταία ανάρτηση του Αλέξη Σταμάτη μέσα από το νοσοκομείο: «Δεν περιμένω ένα φάρμακο αλλά…»

Λορέντζο Καριέρε: Ραγίζει καρδιές το «αντίο» του γιου του, Ρομπέρτο – «Τίποτα δεν είναι πια όπως πριν»

«Μαμά, σώσε με»: Το 3χρονο αγγελούδι έβλεπε τον πατέρα του να σακατεύει τη μητέρα του σε διάδρομο ξενοδοχείου στο Ηράκλειο!

Ωστόσο, η Συνθήκη των Σεβρών, αν και υπογράφηκε, δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως. Στην Τουρκία, η αντίδραση ήταν σφοδρή. Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ ηγήθηκε ενός εθνικιστικού κινήματος που αρνήθηκε να αναγνωρίσει τους όρους της συνθήκης και ξεκίνησε τον Τουρκικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Αυτό οδήγησε στη Μικρασιατική Εκστρατεία της Ελλάδας και, τελικά, στην καταστροφή του 1922 και την ανταλλαγή πληθυσμών.

Η Συνθήκη των Σεβρών αντικαταστάθηκε τελικά από τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923, η οποία καθόρισε τα σημερινά σύνορα της Τουρκίας και της Ελλάδας, ανατρέποντας τα περισσότερα από τα ελληνικά κέρδη που προέβλεπε η Συνθήκη των Σεβρών.

Ο Ελ. Βενιζέλος υπογράφει τη Συνθήκη των Σεβρών (φωτ.: Agence de presse Meurisse – Bibliothèque nationale de France / commons.wikimedia.org)

Παρά τη βραχύβια ισχύ της, η Συνθήκη των Σεβρών παραμένει μια κομβική στιγμή στην ιστορία. Συμβολίζει την κατάρρευση μιας αυτοκρατορίας και την ανάδυση νέων εθνικών κρατών, ενώ για την Ελλάδα αντιπροσωπεύει την κορύφωση ενός εθνικού οράματος που, αν και δεν ευοδώθηκε πλήρως, άφησε το ανεξίτηλο στίγμα του στην ιστορική μνήμη και την εθνική συνείδηση. Η 28η Ιουλίου 1920 είναι μια ημερομηνία που υπενθυμίζει τόσο τις μεγάλες προσδοκίες όσο και τις τραγικές ανατροπές που μπορούν να διαμορφώσουν την πορεία των εθνών.