Σαν σήμερα, 26 Ιουλίου 1945: Υπογράφεται η Διακήρυξη του Πότσνταμ – Το τελεσίγραφο που άλλαξε την πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου

Σαν σήμερα, στις 26 Ιουλίου 1945, ένα ιστορικό έγγραφο υπεγράφη στο Πότσνταμ της Γερμανίας, στην αυγή του τέλους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Διακήρυξη του Πότσνταμ, ένα τελεσίγραφο προς την Ιαπωνία, καθόριζε τους όρους και τις προϋποθέσεις για την άνευ όρων παράδοσή της στους Συμμάχους. Υπογράφηκε από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Χάρι Τρούμαν, τον τότε πρωθυπουργό της Μεγάλης Βρετανίας, Γουίνστον Τσόρτσιλ (αν και αντικαταστάθηκε από τον Κλέμεντ Άτλι λίγο αργότερα στη Διάσκεψη), και τον ηγέτη της Κίνας, Τσιανγκ Κάι Σεκ. Η Σοβιετική Ένωση, αν και παρούσα στη Διάσκεψη του Πότσνταμ, δεν συμμετείχε αρχικά στην υπογραφή της Διακήρυξης, καθώς δεν βρισκόταν ακόμα σε πόλεμο με την Ιαπωνία.

Το ιστορικό πλαίσιο: Η Ευρώπη σε ερείπια, ο Πόλεμος συνεχίζεται στην Ασία

Η υπογραφή της Διακήρυξης έλαβε χώρα λίγους μήνες μετά την άνευ όρων παράδοση της ναζιστικής Γερμανίας τον Μάιο του 1945, σηματοδοτώντας το τέλος του πολέμου στην Ευρώπη. Ωστόσο, στον Ειρηνικό, ο πόλεμος εναντίον της Ιαπωνίας συνεχιζόταν με αμείωτη ένταση. Παρά τις τεράστιες απώλειες και τις στρατιωτικές ήττες που είχε υποστεί η Ιαπωνία, η κυβέρνησή της και οι στρατιωτικές της δυνάμεις έδειχναν ακλόνητη αποφασιστικότητα να συνεχίσουν τον αγώνα μέχρι τέλους, ακόμα και με αυτοθυσία, όπως φαινόταν από τις επιθέσεις των Καμικάζι. Οι συμμαχικές δυνάμεις, έχοντας βιώσει τη σφοδρότητα της ιαπωνικής αντίστασης σε μάχες όπως αυτές της Ιβοζίμα και της Οκινάουα, εκτιμούσαν ότι μια ολοκληρωτική εισβολή στην ιαπωνική ενδοχώρα θα είχε ως αποτέλεσμα εκατοντάδες χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια, απώλειες και από τις δύο πλευρές.

Οι όροι της Διακήρυξης: Ένα τελεσίγραφο για την Ειρήνη

Η Διακήρυξη του Πότσνταμ ήταν ένα σαφές και αμετάκλητο τελεσίγραφο. Καλούσε την Ιαπωνία σε «άνευ όρων παράδοση» και προειδοποιούσε ότι η άρνηση θα οδηγούσε στην «άμεση και ολοκληρωτική καταστροφή» της. Οι βασικοί όροι που καθορίζονταν περιλάμβαναν:

• Την εξάλειψη της στρατοκρατίας: Η εξουσία των στρατιωτικών ηγετών που οδήγησαν την Ιαπωνία στον πόλεμο έπρεπε να εξαλειφθεί.
• Την κατοχή ιαπωνικού εδάφους: Θα πραγματοποιούνταν κατοχή συγκεκριμένων σημείων της ιαπωνικής επικράτειας από τις συμμαχικές δυνάμεις.
• Την εκτέλεση της Δικαιοσύνης: Όλοι οι εγκληματίες πολέμου θα δικάζονταν.
• Τον αφοπλισμό: Οι ιαπωνικές ένοπλες δυνάμεις θα αφοπλίζονταν πλήρως.
• Την αποκατάσταση της κυριαρχίας: Η ιαπωνική κυριαρχία θα περιοριζόταν στα τέσσερα κύρια νησιά (Χονσού, Χοκάιντο, Κιούσου, Σικόκου) και σε μερικά μικρά νησιά.
• Την ειρηνική και δημοκρατική κυβέρνηση: Θα εγκαθιδρυόταν μια νέα, ειρηνική και υπεύθυνη κυβέρνηση, σύμφωνα με τις ελεύθερα εκφρασμένες βουλήσεις του ιαπωνικού λαού.
• Τη δυνατότητα οικονομικής ανασυγκρότησης: Η Ιαπωνία θα επιτρεπόταν να διατηρήσει τις βιομηχανίες της και να έχει πρόσβαση στις πρώτες ύλες, προκειμένου να στηρίξει την οικονομία της, αλλά όχι για πολεμικούς σκοπούς.

Η Διακήρυξη, αν και ζητούσε άνευ όρων παράδοση, περιείχε επίσης μια έμμεση διαβεβαίωση για τη διατήρηση του Ιάπωνα Αυτοκράτορα, αν και η τελική του μοίρα θα καθοριζόταν από τη βούληση του ιαπωνικού λαού.

VIRAL

Η μεγαλύτερη απάτη «υπαλλήλων» ΔΕΔΔΗΕ: Γόνος της μεγαλύτερης εφοπλιστικής οικογένειας έχασε πάνω από 1 εκ. ευρώ

Ανησυχία στα Πετράλωνα: Τι συμβαίνει με τα διπλανά κτίρια – Συγκλονίζει η μαρτυρία ενοικιαστή της πολυκατοικίας [βίντεο]

Σοκ στην Θεσσαλονίκη: «Ο γιατρός μου έριξε στην πληγή ένα υγρό και μετά από λίγα λεπτά μύρισα καμμένο» – Συγκλονίζει το θύμα [βίντεο]

Η άρνηση της Ιαπωνίας και οι δραματικές συνέπειες

Παρά το σαφές τελεσίγραφο και την απειλή της «άμεσης και ολοκληρωτικής καταστροφής», η Ιαπωνία δεν αποδέχθηκε τους όρους της Διακήρυξης του Πότσνταμ. Η ιαπωνική κυβέρνηση, υπό την επιρροή των σκληροπυρηνικών στρατιωτικών, ερμήνευσε την απειλή ως «καταδικαστέα» και αποφάσισε να συνεχίσει τον πόλεμο.

Αυτή η άρνηση είχε δραματικές και ανεπανόρθωτες συνέπειες. Δεδομένης της αποφασιστικότητας των Συμμάχων να μην υπάρξουν περαιτέρω απώλειες από μια χρονοβόρα εισβολή, και έχοντας πλέον στα χέρια τους ένα νέο, τρομακτικό όπλο, οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν στην απόφαση για τη χρήση της ατομικής βόμβας. Λίγες ημέρες μετά την άρνηση της Ιαπωνίας, στις 6 Αυγούστου 1945, η Χιροσίμα ισοπεδώθηκε από την πρώτη ατομική βόμβα, και τρεις ημέρες αργότερα, στις 9 Αυγούστου, ακολούθησε το Ναγκασάκι. Μόνο τότε, και μετά την είσοδο της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας, η χώρα αναγκάστηκε να αποδεχθεί την άνευ όρων παράδοση στις 15 Αυγούστου 1945, τερματίζοντας οριστικά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Διακήρυξη του Πότσνταμ παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα ντοκουμέντα της σύγχρονης ιστορίας, όχι μόνο για τους όρους που έθεσε, αλλά και για τις συνέπειες της άρνησης αποδοχής της, που οδήγησε στην πρωτοφανή χρήση της ατομικής ενέργειας ως πολεμικού όπλου. Ήταν το τελεσίγραφο που, στην τελική του μορφή, άλλαξε την πορεία του πολέμου και ολόκληρου του 20ού αιώνα.