Μια μέρα πριν από τον Αττίλα: Όταν ο Μακάριος προειδοποίησε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Το πραξικόπημα που υπέστη ο Μακάριος στις 15 Ιουλίου 1974 ήταν αιματηρό και χρειάστηκαν δύο ημέρες για να εδραιωθεί πλήρως. Ωστόσο, η διαφυγή του Μακαρίου περιόρισε τη δυνατότητα των πραξικοπηματιών να πανηγυρίσουν την «επιτυχία» τους. Η αρχική ευφορία μετατράπηκε γρήγορα σε αμηχανία, ανησυχία και ταραχή, καθώς τα γεγονότα εξελίχθηκαν διαφορετικά από τις προβλέψεις τους.

Στις 16 Ιουλίου, ο Μακάριος αναχώρησε με βρετανικό αεροπλάνο για τη Μάλτα και στη συνέχεια έφτασε στο Λονδίνο την ίδια ημέρα. Στις 17 Ιουλίου συναντήθηκε με τον Βρετανό πρωθυπουργό Χάρολντ Γουίλσον και τον υπουργό Εξωτερικών Τζέιμς Κάλαχαν. Οι δύο Βρετανοί αξιωματούχοι τον διαβεβαίωσαν ότι συνεχίζουν να τον αναγνωρίζουν ως τον νόμιμο πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Παράλληλα, την ίδια ημέρα, οι Βρετανοί είχαν διαβουλεύσεις με τον Τούρκο πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετσεβίτ, ο οποίος πρότεινε κοινή δράση Τουρκίας και Μεγάλης Βρετανίας, ως εγγυήτριες δυνάμεις, στην Κύπρο. Οι Βρετανοί απέρριψαν την πρόταση και προσπάθησαν να αποτρέψουν τον Ετσεβίτ από οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια. Παρ’ όλα αυτά, η τουρκική εισβολή πραγματοποιήθηκε στις 20 Ιουλίου, επαληθεύοντας τους φόβους τους.

Στις 17 Ιουλίου δραστηριοποιείται έντονα και ο αμερικανικός παράγων, που φαίνεται αρχικά να έχει υποτιμήσει το θέμα, καθώς είναι απασχολημένος με σοβαρότερα πράγματα (Σκάνδαλο Γουοτεργκέιτ, σχέσεις με Σοβιετική Ένωση, ασφάλεια Ισραήλ κ.ά). Ο Υπουργός Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ αναθέτει στον υφυπουργό του Τζόζεφ Σίσκο να μεταβεί στο Λονδίνο, την Άγκυρα και την Αθήνα, για την αποφυγή πολεμικών ενεργειών. Τον συνοδεύει ο βοηθός Υπουργός Άμυνας Ρόμπερτ Έλσγουορθ. Το κατεστημένο της αμερικάνικης εξωτερικής πολιτικής είχε πάρει την απόφαση να μην παρέμβει δυναμικά. «Δεν θα μπορέσουμε να συγκρατήσουμε την Τουρκία, αν σημειωθεί και νέα ανάφλεξη στο νησί» είχε δηλώσει στις 23 Ιανουαρίου του 1968 ο Σάιρους Βανς, σε συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου.

Η έσχατη προσπάθεια του Μακάριου όταν ήδη ήταν αργά

Στις 18 Ιουλίου ο Σίσκο και η συνοδεία του φθάνουν στην Αθήνα και συναντώνται με τον άχρωμο πρωθυπουργό της χούντας Αδαμάντιο Ανδρουτσόπουλο, πρωί και απόγευμα. Στην πρωινή σύσκεψη παρών ήταν και ο ισχυρός ανήρ του καθεστώτος, ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης, ο οποίος αποχώρησε οργισμένος με τη φράση «Αν οι Τούρκοι θέλουν πόλεμο θα τον έχουν», όταν δέχθηκε πιέσεις από τον Σίσκο για παραχωρήσεις στους Τουρκοκυπρίους.

Το βράδυ της ίδιας ημέρας φθάνει η πληροφορία στην Αθήνα για στρατιωτικές κινήσεις στις τουρκικές ακτές απέναντι από την Κύπρο. Η πληροφορία αυτή δεν ανησυχεί την ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων, η οποία την εντάσσει στα συνήθη για την εποχή στρατιωτικά γυμνάσια των Τούρκων. Πάντως, λαμβάνει κάποια πρώτα μέτρα, με την αποστολή δύο υποβρυχίων στ’ ανοιχτά της Ρόδου κι ενός σμήνους αεροσκαφών F-84 στην Κρήτη. Στην Άγκυρα, οι εφημερίδες καλλιεργούν κλίμα πολεμικό. Στη μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδα «Χουριέτ» δημοσιεύεται το ανθελληνικό ποίημα «Kin» («Το Μίσος»)

Στις 19 Ιουλίου, ο Μακάριος φθάνει στη Νέα Υόρκη και το απόγευμα της ίδιας ημέρα απευθύνεται ενώπιον του συνεδριάζοντος Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και αναφέρεται στη διαμορφωθείσα κατάσταση στη Κύπρο.

Ο Μακάριος καταγγέλλει το στρατιωτικό καθεστώς των Αθηνών για παραβίαση της ανεξαρτησίας και της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας και, μεταξύ άλλων, τονίζει:

«Καλώ το Συμβούλιο Ασφαλείας να χρησιμοποιήσει όλους τους τρόπους και εις την διάθεσίν του μέσα, ώστε η συνταγματική τάξις εν Κύπρω και τα συνταγματικά δικαιώματα του λαού της Κύπρου να αποκατασταθούν άνευ καθυστερήσεως […] Το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας είναι μια εισβολή και εκ των συνεπειών της θα υποφέρει όλος ο λαός της Κύπρου, αμφότεροι Έλληνες και Τούρκοι […] Το Συμβούλιον Ασφαλείας πρέπει να καλέσει το στρατιωτικόν καθεστώς της Ελλάδος να ανακαλέση εκ Κύπρου τους Έλληνας αξιωματικούς […] και να θέση τέρμα εις την εισβολήν αυτού εις Κύπρον…».

Την ίδια περίπου ώρα που ο Μακάριος μιλούσε ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Σίσκο συναντούσε στην Άγκυρα την τουρκική ηγεσία. Ο Ετσεβίτ του επισημαίνει ότι συνεδριάζει το υπουργικό συμβούλιο για τη λήψη αποφάσεων. Ο Σίσκο καταλαβαίνει ότι οι Τούρκοι είναι αποφασισμένοι να δράσουν και προσπαθεί να κερδίσει χρόνο. Στις 4 το πρωί της 20ης Ιουλίου ο Τούρκος πρωθυπουργός του ανακοινώνει ότι η Τουρκία θα επέμβει στην Κύπρο. Τα τουρκικά αποβατικά ήδη έχουν ξεκινήσει από τη Μερσίνα, με προορισμό την περιοχή της Κερύνειας…