Το «κοντέρ» γράφει δισεκατομμύρια: Πώς η Εκκλησία μετατράπηκε στον μεγαλύτερο γαιοκτήμονα και επενδυτή real estate της χώρας!

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σε έναν κόσμο όπου τα όρια ανάμεσα στη θεία χάρη και το σκληρό επιχειρηματικό real estate γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα, η «Εκκλησία Α.Ε.» αποδεικνύεται η μεγαλύτερη, πιο αδιαφανής και μυστηριώδης επιχείρηση χωρίς μετόχους στη χώρα μας. Από τα απέραντα χαρτοφυλάκια ακινήτων-«φιλέτων» στην καρδιά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης μέχρι τις πολυτελείς offshore, τα εκατομμύρια ευρώ σε δάνεια και τις σκοτεινές διαδρομές μαύρου χρήματος, ο μηχανισμός αυτός λειτουργεί σαν ένα κράτος εν κράτει. Όπως το είχε θέσει άλλωστε με αφοπλιστική ειλικρίνεια ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, σχολιάζοντας τις επενδυτικές κινήσεις: «Αν αυτό είναι ιερές business, θα κάνουμε πολλές». Και το εννοούσαν.

Το άπειρο real estate και τα 7.000 ασυντόνιστα «υποκαταστήματα»

Το πρώτο και μεγαλύτερο ερώτημα που προκαλεί ίλιγγο είναι η ίδια η απογραφή της εκκλησιαστικής περιουσίας. Πόσο μεγάλη είναι πραγματικά η ακίνητη περιουσία της Εκκλησίας της Ελλάδος; Η απάντηση είναι σοκαριστική: ούτε η ίδια η διοίκηση στη Μονή Πετράκη στο Κολωνάκι δεν το γνωρίζει με ακρίβεια.

Ο λόγος είναι δομικός. Η εκκλησιαστική περιουσία δεν ανήκει σε έναν ενιαίο οργανισμό με ένα κεντρικό λογιστήριο και ισολογισμό, αλλά διασκορπίζεται σε περίπου 6.700 ξεχωριστά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου. Κάθε μητρόπολη, κάθε ναός και κάθε μοναστήρι διαχειρίζεται τα οικονομικά του αυτόνομα, χωρίς κεντρικό έλεγχο. Έτσι, δημιουργείται το τέλειο σύστημα-κρυσφύγετο, όπου τίποτα δεν είναι απόλυτα ορατό.

Βάσει παλαιότερων στοιχείων, η περιουσία αυτή αγγίζει περίπου 1.300.000 στρέμματα (δασικές εκτάσεις, βοσκοτόπους, αγροτική γη, ακόμα και ολόκληρα νησιά), καθιστώντας την Εκκλησία τον μεγαλύτερο γαιοκτήμονα της χώρας. Το πιο εντυπωσιακό, ωστόσο, είναι η τοποθεσία των κτιρίων: σχεδόν τα μισά από τα χιλιάδες οικόπεδα, κτίρια και διαμερίσματα βρίσκονται στην καρδιά των πιο ακριβών περιοχών της Αθήνας και του Πειραιά, ενώ το ένα τέταρτο δεσπόζει στη Θεσσαλονίκη.

Από το λιβάνι στις πολυτελείς επενδύσεις και τα ΕΣΠΑ

Ξεχάστε την εικόνα ενός σκονισμένου μοναστηριού με κεριά και λιβάνι. Εδώ και χρόνια, η Εκκλησία παίζει δυνατά και φιλόδοξα στο γήπεδο του σύγχρονου real estate. Μέσω προγραμμάτων χρηματοδοτούμενων από το ΕΣΠΑ, προχώρησε στην ψηφιοποίηση ενός χαρτοφυλακίου 25.500 ακινήτων από 20 μητροπόλεις, δημιουργώντας ένα ψηφιακό πακέτο έτοιμο να παραδοθεί σε μεγάλους επενδυτές και κατασκευαστικούς ομίλους.

Οι αντιπαροχές δίνουν και παίρνουν σε περιοχές-φιλέτα όπως η Βουλιαγμένη, η Κηφισιά και η Νέα Σμύρνη, με κολοσσούς του κατασκευαστικού κλάδου να αναλαμβάνουν την ανέγερση πολυτελών συγκροτημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αξιοποίηση του εκκλησιαστικού ορφανοτροφείου στο λαιμό της Βουλιαγμένης, ύψους 1,6 εκατομμυρίων ευρώ για τουριστική εκμετάλλευση, μια κίνηση που προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις από τον τοπικό δήμο και προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Παράλληλα, η Αρχιεπισκοπή προχώρησε στην πρόσληψη τεχνικού συμβούλου με προϋπολογισμό 7,5 εκατομμυρίων ευρώ —χρησιμοποιώντας πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων— για να «ωριμάσει» τα έργα αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας της.

Το κλειστό «club» των ισχυρών: Οφίκια, δωρητές και η διπλωματία της εξουσίας

Γύρω από την οικονομική αυτοκρατορία της Εκκλησίας έχει διαμορφωθεί ένα κλειστό, ελιτίστικο club. Όταν κάποιος διαθέτει τεράστια περιουσία, βιομηχανικές αυτοκρατορίες ή εφοπλιστικούς στόλους, συχνά αναζητά κάτι που τα χρήματα από μόνα τους δεν μπορούν να αγοράσουν: το κύρος και την κοινωνική αναγνώριση.

Εδώ έρχονται τα οφίκια — οι βυζαντινοί τιμητικοί τίτλοι που απονέμονται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο σε επιφανείς λαϊκούς, χρίζοντάς τους «άρχοντες». Στην κορυφή αυτής της ιεραρχίας δεσπόζει ο τίτλος του Άρχοντος Μεγάλου Λογοθέτη, με το σχετικό μητρώο να περιλαμβάνει ονόματα από την αφρόκρεμα του επιχειρηματικού κόσμου, εφοπλιστές, τραπεζίτες, ακόμη και πολιτικά πρόσωπα υψηλού κύρους. Οι δωρεές εκατομμυρίων προς ναούς και μοναστήρια συχνά συνδέονται άμεσα με αυτή την αμφίδρομη σχέση ισχύος, κύρους και πρόσβασης στα κέντρα λήψης αποφάσεων.

Όταν το ράσο συναντά το μαύρο χρήμα: Σκάνδαλα, offshore και «ιερά πλυντήρια»

Παρά τις νόμιμες επενδύσεις, τα φώτα της δημοσιότητας έχουν πέσει πολλές φορές σε σκοτεινές υποθέσεις όπου η Εκκλησία και τα ράσα βρέθηκαν μπλεγμένα σε κυκλώματα ξέπλυματος χρήματος, εκβιασμούς και κολοσσιαίες οικονομικές απάτες.

• Το «συνδικάτο» των δανείων και οι offshore: Σκάνδαλα-μαμούθ, όπως αυτό της Μονής Βατοπεδίου, αποκάλυψαν τεράστια δάνεια ύψους εκατομμυρίων ευρώ από τράπεζες (όπως η πρώην Marfin), τα οποία διοχετεύτηκαν σε χρηματιστηριακά παιχνίδια, αγορές μετοχών και offshore εταιρείες. Σύμφωνα με πορίσματα και δικογραφίες, αστραπιαίες κινήσεις εκατομμυρίων, αναλήψεις μετρητών σε βαλίτσες και «ύποπτες» χρονικές συμπτώσεις λίγο πριν από κρίσιμες πολιτικές ή οικονομικές εξελίξεις συνέθεσαν ένα σκηνικό πρωτοφανούς αδιαφάνειας.
• Οι σύγχρονες απάτες και τα κυκλώματα: Από την υπόθεση της «Κιβωτού του Κόσμου» μέχρι υποθέσεις όπου επιτήδειοι εκβίαζαν μητροπολίτες ή έστηναν δίκτυα εκατομμυρίων υποσχόμενοι «εξαγορά» μητροπολιτικών θρόνων με πλαστές επιστολές και ψευδεπίγραφα πατριαρχικά έγγραφα, η δικαιοσύνη έχει έξι φορές έρθει αντιμέτωπη με κυκλώματα που λυμαίνονται το θρησκευτικό συναίσθημα των πιστών.

Το θεσμικό άσιλο και η μεγάλη εικόνα

Ενώ μεμονωμένοι ιερείς ή μικρότεροι πρωταγωνιστές έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με βαριές κατηγορίες και καταδικαστικές αποφάσεις, οι μεγάλες υποθέσεις διαπλοκής με πολιτικά και τραπεζικά πρόσωπα συχνά καταλήγουν σε αρχειοθετήσεις, παραγραφές ή αθωώσεις λόγω παραγραφής. Η τεράστια πολιτική επιρροχή ενός οργανισμού που επηρεάζει εκατομμύρια ψηφοφόρους, σε συνδυασμό με την κρατική στήριξη και τους αυξημένους μισθούς στην κορυφή της ιεραρχίας, διαμορφώνει ένα ισχυρό πλέγμα προστασίας.

Η «Εκκλησία Α.Ε.» παραμένει ένα τιτάνιο οικονομικό και κοινωνικό φαινόμενο. Ένας οργανισμός που γεννήθηκε από την πίστη και τις δωρεές των πολιτών, αλλά σήμερα μετράει δισεκατομμύρια σε ακίνητα, επενδύσεις και μετοχές, αποδεικνύοντας ότι στον σύγχρονο κόσμο, τα ιερά συμφέροντα σπάνια αρκούνται στην προσευχή — συνήθως προτιμούν να μετρούν κέρδη.