Πόσο σακάτεψε την Ελλάδα η βασιλεία;
Η ιστορία του ελληνικού κράτους από τη σύστασή του μέχρι και τη μεταπολίτευση σημαδεύτηκε από πολέμους, πολιτική αστάθεια, διχασμούς και ανατροπές. Μέσα σε αυτό το ταραχώδες σκηνικό, ο θεσμός της βασιλείας, ο οποίος επιβλήθηκε στη χώρα από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, διαδραμάτισε έναν συχνά διχαστικό και επιζήμιο ρόλο. Συνολικά, η Ελλάδα είχε βασιλιά για 130 χρόνια, μια περίοδος που σημαδεύτηκε από αλλεπάλληλες κρίσεις. Το ζήτημα της εμπλοκής των μελών του πρώην βασιλικού οίκου επέστρεψε στο προσκήνιο με αφορμή την απόφαση δεκαμελούς κλιμακίου της οικογένειας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου να αιτηθεί και να λάβει επίσημα την ελληνική ιθαγένεια, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο τα τραύματα του παρελθόντος και τον απολογισμό μιας πολυτάραχης εποχής.
Η έλευση των Γκλίξμπουργκ και η διαρκής πολιτική αστάθεια
Ο πρώτος βασιλιάς της σύγχρονης Ελλάδας ήταν ο Βαυαρός πρίγκιπας Όθωνας, ο οποίος διορίστηκε το 1832 σε ηλικία μόλις 17 ετών από τις Μεγάλες Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία). Μετά την ανατροπή του Όθωνα το 1862, η αναζήτηση νέου ηγεμόνα οδήγησε στον Δανό πρίγκιπα Γουλιέλμο, ο οποίος ανέβηκε στον ελληνικό θρόνο ως Γεώργιος Α΄. Ο οίκος των Γκλίξμπουργκ (Glücksburg), με καταγωγή από τη βορειότερη πόλη της Γερμανίας στα σύνορα με τη Δανία, συνδέθηκε άμεσα με την ελληνική πολιτική ιστορία.
Ο Γεώργιος Α΄ κυβέρνησε για 50 χρόνια, μια περίοδο που σημαδεύτηκε από εδαφική επέκταση, αλλά και από τεράστια πολιτική αστάθεια. Ενδεικτικό της αστάθειας αυτής ήταν το γεγονός ότι μέσα σε λίγα χρόνια οι κυβερνήσεις άλλαζαν με καταιγιστικό ρυθμό, με τον βασιλέα συχνά να παρακάμπτει τη λαϊκή βούληση και να διορίζει πρωθυπουργούς της αρεσκείας του, προκαλώντας την αντίδραση πολιτικών προσωπικοτήτων όπως ο Χαρίλαος Τρικούπης με το περίφημο άρθρο του «Τις πταίει;». Η βασιλεία του Γεωργίου Α΄ τερματίστηκε βίαια με τη δολοφονία του στη Θεσσαλονίκη στις 18 Μαρτίου 1913.
Ο Εθνικός Διχασμός και οι ολέθριες γεωπολιτικές επιλογές
Τη σκυτάλη πήρε ο γιος του, Κωνσταντίνος Α΄, ο οποίος βρέθηκε στο επίκεντρο του μεγαλύτερου πολιτικού και κοινωνικού σχίσματος της νεότερης ελληνικής ιστορίας: του Εθνικού Διχασμού. Λόγω των στενών οικογενειακών του δεσμών με τη γερμανική αυτοκρατορική οικογένεια (ήταν σύζυγος της Σοφίας, αδερφής του Κάιζερ Γουλιέλμου Β΄), ο Κωνσταντίνος επέμεινε στην πολιτική της ουδετερότητας κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αντίθετα με την πολιτική του Ελευθερίου Βενιζέλου.
VIRAL
Η σύγκρουση αυτή οδήγησε στην παράδοση της Ανατολικής Μακεδονίας στους Βουλγάρους συμμάχους των Γερμανών το 1916 χωρίς αντίσταση, γεγονός που είχε τραγικές συνέπειες για τον ελληνικό πληθυσμό της περιοχής, με δεκάδες θύματα από κακουχίες και βιαιοπραγίες. Οι παρεμβάσεις του στέματος στην πολιτική ζωή και η αδιάλλακτη στάση των ανακτόρων οδήγησαν τελικά στη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, καθώς η σύνδεση του Κωνσταντίνου με το γερμανικό παρελθόν στέρησε από την Ελλάδα την αναγκαία διεθνή στήριξη των Συμμάχων σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή.
Η περίοδος του Παύλου, η Φρειδερίκη και τα Ιουλιανά
Μετά από διαδοχικές εξορίες, εναλλαγές στο θρόνο –συμπεριλαμβανομένου και του παράδοξου θανάτου του βασιλιά Αλεξάνδρου από δάγκωμα πιθήκου στο Τατόι το 1920– και δημοψηφίσματα αμφιβόλου εγκυρότητας, η μοναρχία επανήλθε δυναμικά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Παύλος Α΄ ορκίστηκε βασιλιάς το 1947, έχοντας στο πλευρό του τη δυναμική και αμφιλεγόμενη βασίλισσα Φρειδερίκη.
Η περίοδος της βασιλείας του Παύλου σημαδεύτηκε από συνεχείς παρεμβάσεις στα πολιτικά δρώμενα, με εναλλαγές δεκάδων κυβερνήσεων, ενώ η Φρειδερίκη επικρίθηκε σφοδρά από τον Τύπο της εποχής για τα υπέρογκα έξοδα του παλατιού και την ανάμειξή της σε κρίσιμες πολιτικές υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη. Σύμφωνα με ιστορικές εκτιμήσεις πολιτικών παραγόντων όπως ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο θάνατος του Παύλου το 1964 άνοιξε τον δρόμο για την πολιτική αστάθεια των Ιουλιανών του 1965 και, τελικά, την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας των Συνταγματαρχών στις 21 Απριλίου 1967, στην ορκωμοσία της οποίας προέβη ο νεαρός τότε βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄.
Το δημοψήφισμα του 1974 και η οριστική κατάργηση της βασιλείας
Η πτώση της χούντας το καλοκαίρι του 1974 έφερε την αποκατάσταση της δημοκρατίας υπό την ηγεσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Στις 8 Δεκεμβρίου 1974 διεξήχθη το καθοριστικό δημοψήφισμα για το πολιτειακό ζήτημα. Με συντριπτικό ποσοστό που ξεπέρασε το 69%, ο ελληνικός λαός τάχθηκε κατά της βασιλευομένης δημοκρατίας και υπέρ της Προεδρευομένης Δημοκρατίας, βάζοντας οριστικό τέλος στην παρουσία της δυναστείας στην πολιτική ηγεσία της χώρας.
Η διένεξη για την περιουσία και η απόκτηση ιθαγένειας
Οι σχέσεις της πρώην βασιλικής οικογένειας με το ελληνικό κράτος παρέμειναν τεταμένες για δεκαετίες, ιδιαίτερα όσον αφορά το ζήτημα της πρώην βασιλικής περιουσίας στο Τατόι. Μετά από δικαστικές διαμάχες, προσφυγές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο και αποζημιώσεις εκατομμυρίων ευρώ που επιδικάστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το ζήτημα έδειξε να καταλαγιάζει.
Διαβάστε επίσης
Ωστόσο, τον Δεκέμβριο του 2024, δέκα μέλη της οικογένειας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου (τα παιδιά του και τα εγγόνια του) υπέβαλαν επίσημο αίτημα και έλαβαν την ελληνική ιθαγένεια, υπογράφοντας ότι αποδέχονται το Σύνταγμα και το πολίτευμα της χώρας, ενώ ως επώνυμο επέλεξαν το «de Grèce» (της Ελλάδας). Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις και δημόσιο διάλογο στα μέσα ενημέρωσης, υπενθυμίζοντας πως η σκιά του στέμματος παραμένει ζωντανή στη συλλογική μνήμη.
Η μακρά περίοδος της πολιτικής αστάθειας και των αλλεπάλληλων κυβερνητικών ανατροπών κατά τη διάρκεια των 130 ετών βασιλείας στέρησε από την Ελλάδα τη σταθερότητα που ήταν απολύτως απαραίτητη για τη βιομηχανική και οικονομική της ανάπτυξη τον 19ο και 20ό αιώνα, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες της δυτικής Ευρώπης. Ενώ ο σύγχρονος κόσμος προχωρούσε σε μεταρρυθμίσεις και εκσυγχρονισμό, η εσωτερική πολιτική ανωμαλία κράτησε τη χώρα σε μειονεκτική θέση, αφήνοντας ανεξίτηλα σημάδια στην πορεία του ελληνικού κράτους.
0 ΣΧΟΛΙΑ