Οι «Σφήκες» πετούν πίσω από τα κάγκελα των φυλακών Κορυδαλλού και δεν «πληγώνουν» με το κεντρί τους
«Εμείς ζητάμε δικαιοσύνη, όχι τιμωρία, γιατί αν απουσιάζει η δικαιοσύνη, τι είναι η πολιτική εξουσία;», φωνάζει ο χορός των Σφηκών τη Δευτέρα 16 Ιουνίου στον προαύλιο χώρο των φυλακών Κορυδαλλού.
Είναι ένας διαφορετικός χώρος για να παρακολουθήσεις θεατρική παράσταση. Με την είσοδό σου κιόλας στις φυλακές αποκόβεσαι από τους ρυθμούς της ζωής, γιατί παραδίδεις το κινητό σου. Για περισσότερες από 3 ώρες δεν έχεις επικοινωνία με τον έξω κόσμο, κάτι που φαίνεται εξωπραγματικό σε όλους εμάς που οι συσκευές είναι προέκταση του χεριού μας. Οι έλεγχοι είναι εξονυχιστικοί, ενώ φύλακες επιθεωρούν το χώρο.
Το θεατρικό εργαστήριο των κρατουμένων του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κορυδαλλού Ι παρουσιάζει σε σύγχρονη διασκευή το αρχαίο έργο «Σφήκες» του Αριστοφάνη. Κάτω από τις σκηνοθετικές οδηγίες της Αικατερίνης Παπαγεωργίου, οι κρατούμενοι μας χαρίζουν στιγμές γέλιου, συγκίνησης και προβληματισμού. Οι ηθοποιοί απολαμβάνουν τη συμμετοχή τους με παιδικό ενθουσιασμό, τα μάτια τους λάμπουν από ζωντάνια, ενώ ο κήπος του Διοικητηρίου προσφέρει μια αίσθηση οικειότητας και κανονικότητας. Οι κρατούμενοι μας βγάζουν ένα πηγαίο γέλιο βλέποντάς τους να περνάνε καλά, να χορεύουν, να απαγγέλουν, ακόμη και να τσακώνονται πάνω στη σκηνή.
Η σημασία του θεάτρου στις φυλακές
Από το 2016, το Σωφρονιστικό Κατάστημα Κράτησης Κορυδαλλού διαθέτει τη δική του θεατρική ομάδα. Το θεατρικό εργαστήρι δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του ίδιου του Σωφρονιστικού Καταστήματος, σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής, το Εθνικό Θέατρο και το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.
VIRAL
Στόχος της δράσης είναι να προσφέρει στους κρατούμενους τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με τη θεατρική τέχνη και τα οφέλη της, μέσα στο ιδιαίτερο πλαίσιο της φυλακής. Μέσα από τις τακτικές συναντήσεις, οι συμμετέχοντες αναπτύσσουν τις πνευματικές τους δεξιότητες, καλλιεργούν τη δημιουργικότητά τους και, μέσω της ομαδικής δουλειάς, εργάζονται προς την προσωπική τους εξέλιξη, μαθαίνοντας τη σημασία της συλλογικότητας.
Μέχρι σήμερα, η θεατρική ομάδα έχει ανεβάσει τις εξής παραστάσεις: Η Τρικυμία του Ουίλιαμ Σαίξπηρ (2016-2017), Ο Θάλαμος αρ. 6 του Άντον Τσέχωφ (2017-2018), Οικόπεδα με θέα του Ντέιβιντ Μάμετ (2018-2019), Πέρσες του Αισχύλου (2022-2023), Αντιγόνη του Αισχύλου (2024) και, πιο πρόσφατα, τις Σφήκες του Αριστοφάνη.
«Διέξοδος από αυτή την αδιανόητη συνθήκη εγκλεισμού»
«Σκοπός του θεατρικού εργαστηρίου είναι να συσπειρώσει την ομάδα και να τους προσφέρει μία διέξοδο από αυτή την αδιανόητη συνθήκη εγκλεισμού. Επενδύουμε στα συλλογικά αποτελέσματα, ενδυναμώνοντας και κινητοποιώντας τους κρατούμενους. Η θεατρική έκφραση και η μίμηση τους απελευθερώνει και νοηματοδοτεί τον χρόνο που περνάμε μαζί.
Η σχέση που έχω χτίσει μαζί τους δεν είναι μόνο φιλική, αλλά και αμοιβαιότητας και εμπιστοσύνης. Με εμπιστεύονται να τους καθοδηγώ και να τους συνοδεύω σε αυτό το δύσκολο μονοπάτι», επισημαίνει η σκηνοθέτις Αικατερίνη Παπαγεωργίου που ανέλαβε εξολοκλήρου το Θεατρικό Εργαστήριο το 2023 και έχει ιδρύσει την ομάδα «The Young Quill».
Η επιλογή του αριστοφανικού έργου έγινε συνειδητά από τους κρατούμενους. «Στην αρχή τους πρότεινα τρία έργα. Πρόκειται για τους “Επτά επί Θήβας”, τους “Όρνιθες” και τους “Σφήκες. Ψηφίσανε το τρίτο. Το έργο έχει σπουδαία αξία, γιατί σατιρίζει την εξουσιομανία και καταδικάζει τις αδικίες του δικαστικού συστήματος. Είναι ζοφερό το γεγονός ότι οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι η δικαιοσύνη είναι άδικη και άνιση και ο τρόπος απόνομής της είναι λανθασμένος».
Η παιδικότητα της θεατρικής πράξης
Πολύτιμος αρωγός για την επιτυχία της θεατρικής παράστασης είναι ο χορογράφος Χάρης Κούσιος, που εντάχθηκε στην ομάδα τον τελευταίο καιρό και βοήθησε στην κίνηση των ηθοποιών. «Είναι εμπειρία ζωής να εργάζομαι σε αυτό το περιβάλλον. Έχω μάθει και πάρει τόσα πολλά από αυτά τα παιδιά που πλέον τους θεωρώ φίλους μου. Αυτή η μορφή τέχνης είναι υπέρβαση και αποτελεί μία ενεργή πηγή αγάπης.
Έχει τεράστιο πλούτο και αξία που ξεπερνάει κάθε λάθος που μπορεί να γίνει. Οι ηθοποιοί δεν έχουν απλώς στόχο να αρέσουν, αλλά θέλουν να επικεντρωθούν στην ουσία. Τους ενδιαφέρει να αρέσουν σε αυτούς που αγαπούν, όχι να εντυπωσιάζουν. Αισθάνονται σαν μικρά παιδιά που θέλουν να κάνουν περήφανους τους γονείς τους και να περάσουν όμορφα!», τονίζει ο Χάρης.
Τα λόγια του Χάρη σε βάζουν να σκεφτείς για την αθωότητα που χάνεται όσο μεγαλώνεις. Άραγε, πότε ήταν η τελευταία φορά που κάναμε κάτι με σκοπό να προσφέρουμε και να αρέσουμε στους αγαπημένους μας; «Η ενασχόληση με το θεατρικό εργαστήριο με έχει αλλάξει σε προσωπικό επίπεδο, γιατί αισθάνομαι ότι συνεισφέρω στο κοινωνικό σύνολο. Αποκτάει νόημα η δουλειά γιατί βοηθάς άτομα που δεν στάθηκαν τυχερά στη ζωή τους και από κάπου δεν έλαβαν στήριξη, για αυτό και βρίσκονται στη φυλακή. Είμαι ευγνώμων για αυτά τα παιδιά και εύχομαι να είμαι και του χρόνου εδώ», καταλήγει ο Χάρης.
Οι κρατούμενοι σπάνε τον κύκλο της σιωπής
Οι πρωταγωνιστές αυτής της βραδιάς είναι οι ίδιοι οι κρατούμενοι. Ο Ν. συμμετέχει πρώτη φορά στο εργαστήριο και είναι περήφανος που θα τον δει η μητέρα του να παίζει σε μία θεατρική παράσταση. Έχοντας ασχοληθεί και στο παρελθόν με καλλιτεχνικά δρώμενα στο σχολείο, δεν έχει καθόλου άγχος. «Οι Σφήκες είναι ένα έργο τέχνης, διαχρονικό και αστείο. Τα μηνύματα που προβάλλει είναι ξεχωριστά, γιατί μας μιλάει για την αδικία στα δικαστήρια και την εμμονή ορισμένων ανθρώπων να αποδίδουν δικαιοσύνη με τελείως διαστρεβλωμένο τρόπο. Δυστυχώς έτσι λειτουργούν τα πράγματα στις φυλακές, καθώς έχει μπει μέσα κόσμος που είναι αθώος».
Οι άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από τα κάγκελα είναι πολλά περισσότερα από κρατούμενοι. Έχουν όνειρα και δίνουν αξία στη ζωή τους. Ο Ν. μου εκμυστηρεύεται ότι ντρέπεται που μιλάει με έντιμους ανθρώπους που έχουν έρθει να παρακολουθήσουν την παράσταση, ενώ εκείνος εκτίει την ποινή του στη φυλακή. Όμως αναρωτιέμαι… είμαστε πιο έντιμοι και σωστοί εμείς που είμαστε έξω και χαιρόμαστε τις ανέσεις μας από εκείνους που τις έχουν στερηθεί;
«Το θέατρο αποτελεί μία λύση για εμάς και δίνει μία πιο ουσιαστική διάσταση στο σωφρονισμό. Βλέπεις και την άλλη πλευρά της φυλακής, που πολλοί δεν έχουν σκεφτεί ότι υπάρχει. Αρκετοί κρατούμενοι ιδρυματοποιούνται και επιζητούν να επιστρέψουν πίσω από τα κάγκελα, αλλά δεν είναι όλοι έτσι. Περνάω πολύ ωραία στο Θεατρικό Εργαστήριο και με βοηθάει στην ψυχολογία μου», συμπληρώνει ο Ν.
Για τον Β. το θέατρο είναι κάτι παραπάνω από μία ευχάριστη ενασχόληση. Του δίνει νόημα. «Οι Σφήκες σε ελεύθερη διασκευή είναι ένα έργο που άρεσε σε όλους τους κρατούμενους. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρείς τη συνολική διαδικασία: τι είναι αυτό που βιώνουμε, τι δρόμο έχουμε κάνει.
Η συμμετοχή στη θεατρική πράξη αναγνωρίζεται επίσημα στο δικαστήριο ως ελαφρυντικό, αλλά σε όλες τις περιπτώσεις μετατρέπεται σε πραγματικό ενδιαφέρον για την όλη διαδικασία. Είναι ένα κίνητρο να συμμετέχεις, όμως καταλήγουμε να αγαπάμε και να επενδύουμε στο θέατρο. Η φυλακή είναι σαν έναν κλειστό σκουπιδοτενεκέ, όπου δεν βλέπεις μέσα. Με το θέατρο, ανοίγεις όμως το καπάκι και έχεις μία ευκαιρία έτσι να ακουστείς».
Ο Ρ. είναι ο πρωταγωνιστής του έργου και είχε συμμετάσχει πέρσι και στην «Αντιγόνη». Ενσαρκώνει τον Βδελυκλέωνα, ο οποίος προσπαθεί να θεραπεύσει τον πατέρα του, Φιλοκλέωνα από τη «δικομανία» του. Δηλώνει ότι δεν έχει κανένα κοινό χαρακτηριστικό με τον κεντρικό ήρωα, αλλά καταλαβαίνει τα βαθύτατα νοήματα του έργου. Είναι σίγουρος και αισιόδοξος για το τελικό αποτέλεσμα.
«Η παράσταση θίγει τα καίρια ζητήματα της δικαστικής πλάνης, της εξαπάτησης, της προπαγάνδας και του αδιαφανούς ρόλου των ΜΜΕ. Για μένα, το θέατρο αποτελεί ένα μέσο για να εκφραστούμε και να δημιουργήσουμε. Είναι ένα συλλογικό βίωμα, ένας τρόπος να ενωθούμε με τους άλλους. Είμαστε όλοι μαζί σε αυτόν τον αγώνα. Aν και ήμουν άσχετος στην αρχή, πλέον διαβάζω και μελετάω περισσότερο και πιστεύω ότι παράγουμε έργο. Το θέατρο είναι μία διέξοδος και αισθάνομαι ότι οι σκέψεις μου απελευθερώνονται και πετάνε έξω από αυτά τα κάγκελα», σημειώνει ο Ρ.
«Πάταξον μεν, άκουσον δε»
«Πάταξον μεν, άκουσον δε», φωνάζει ο Ν. στη θεατρική παράσταση. «Η δικαιοσύνη να κρατά ίσια τη ζυγαριά, κι αφού είναι σαν τον ήλιο, να φωτίζει πάντα όλους το ίδιο», ζητούν οι ηθοποιοί. Θέλουν να ακουστούν, να κοιτάξουν ψηλά και ελεύθερα και να τους δοθεί μία δεύτερη ευκαιρία.
Σε αντίθεση με τους ρόλους που υποδύονται, οι 25 κρατούμενοι δεν είναι «Σφήκες» που θα μας τραυματίσουν με το κεντρί τους. Είναι άνθρωποι σαν όλους τους άλλους, που διέπραξαν λάθη και έχουν μετανιώσει για αυτά. Αίτημά τους είναι να δικαστούν δίκαια και να μην εξαπατηθούν. Να μην τους καταδικάσουμε πριν ακούσουμε την ιστορία τους.
Μην ξεχνάμε ότι μια «δίκαιη κοινωνία δεν μετριέται από το πόσους τιμωρεί, αλλά από το πώς δίνει ευκαιρίες για αλλαγή».
Συντελεστές: Φάνη Μιλλεούνη (Σκηνογραφική επιμέλεια), Χάρης Κούσιος (Επιμέλεια κίνησης), Διαμαντής Αδαμαντίδης (Μουσική επιμέλεια), Ειρήνη Γεωργακίλα (Ενδυματολογική επιμέλεια), Πέτρος Πρίντεζης (Γραφιστικός σχεδιασμός), Γιώργος Νικολόπουλος, καθηγητή Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο -Επιστημονικός Συνεργάτης, Ελίνα Γιουνανλή (Φωτογραφίες), Μαρίκα Αρβανιτοπούλου (Επικοινωνία)
Παίζουν: η Θεατρική Ομάδα του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κορυδαλλού Ι αποτελούμενη από 25 κρατούμενους
0 ΣΧΟΛΙΑ