Τουρκολιβυκό: Από το άνοιγμα Φιντάν στην Αίγυπτο στην κίνηση Γεραπετρίτη στον ΟΗΕ
Στη Νέα Υόρκη, όπου βρίσκεται η έδρα των Ηνωμένων Εθνών, μεταβαίνει από τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, προκειμένου να έχει συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. Στο επίκεντρο της συζήτησης αναμένεται να βρεθούν οι ελληνικές αντιρρήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με την Αθήνα να επιδιώκει να καταστήσει σαφείς τις θέσεις της πριν από την κατάθεση της συμφωνίας στα Ηνωμένα Έθνη.
Η ελληνική διπλωματία επιχειρεί να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμο μέσο, ώστε οι ενστάσεις της για τη συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης να καταγραφούν εγκαίρως σε διεθνές επίπεδο. Κεντρικό σημείο της επιχειρηματολογίας της Ελλάδας αποτελεί η γεωγραφία της περιοχής, καθώς οι δύο χώρες δεν διαθέτουν αντικριστές ακτές, ενώ ανάμεσά τους βρίσκονται ελληνικά νησιά. Κατά την ελληνική θέση, η παράβλεψη αυτών των νησιών αποτελεί βασικό λόγο για τον οποίο το μνημόνιο αμφισβητείται ως προς τη νομιμότητα και τη δυνατότητά του να παράγει έννομα αποτελέσματα.
Οι ελληνικές αντιρρήσεις έχουν ήδη γνωστοποιηθεί στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ μέσω επιστολής της μόνιμης αντιπροσώπου της Ελλάδας στον Οργανισμό, πρέσβη Αγλαΐας Μπαλτά. Στο κείμενο επισημαίνεται ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο θεωρείται από την ελληνική πλευρά άκυρο και ανυπόστατο, καθώς αντιβαίνει στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα σε βάρος τρίτων κρατών. Παράλληλα, η Αγλαΐα Μπαλτά έθεσε το ζήτημα σε διαβουλεύσεις κεκλεισμένων των θυρών στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, του οποίου την προεδρία ασκεί η Ελλάδα.
VIRAL
Η θέση της Αθήνας και οι διεθνείς αντιδράσεις
Αναφερόμενος στο θέμα σε συνέντευξή του στο ραδιόφωνο του Mega, ο Γιώργος Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι η επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει τη νομική θέση της Ελλάδας ούτε δημιουργεί νέα δεδομένα σχετικά με την εφαρμογή του. «Δεν υπάρχει καμία συνέπεια. Το μνημόνιο δεν πρόκειται να εφαρμοστεί, γιατί δεν παράγει έννομα αποτελέσματα», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο υπουργός Εξωτερικών, υπογραμμίζοντας ότι η Αθήνα δεν θεωρεί πως η συγκεκριμένη εξέλιξη αλλάζει τα δεδομένα ως προς τη νομική ισχύ της συμφωνίας.
Στο πλευρό της Ελλάδας και της Κύπρου έχουν ταχθεί οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, επαναλαμβάνοντας την πάγια θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε κοινή δήλωσή τους υπενθύμισαν ότι η ευρωπαϊκή στάση είχε διατυπωθεί ξεκάθαρα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και εξακολουθεί να ισχύει χωρίς αλλαγές. Παράλληλα, επανέλαβαν τη στήριξη και την αλληλεγγύη τους προς την Ελλάδα και την Κύπρο, επισημαίνοντας τις ανησυχίες που συνδέονται με τη συμφωνία.
Το ζήτημα συζητήθηκε και κατά τη συνάντηση της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στις 21 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες. Η Κάλας μετέφερε στην τουρκική πλευρά την ευρωπαϊκή θέση ότι το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, επαναλαμβάνοντας πως η στάση της Ε.Ε. παραμένει αμετάβλητη. Αντίστοιχο μήνυμα στήριξης εξέπεμψε και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την πρόεδρό του, Ρομπέρτα Μέτσολα, να εκφράζει την υποστήριξή της προς Αθήνα και Λευκωσία. Η ίδια δήλωσε ότι συμμερίζεται τις ανησυχίες που διατυπώθηκαν στην κοινή ανακοίνωση Κόστα και φον ντερ Λάιεν, τονίζοντας ότι Ελλάδα και Κύπρος μπορούν να υπολογίζουν στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Η διαφορετική στάση των ΗΠΑ
Διαφορετικό τόνο είχε η πρόσφατη ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η οποία προκάλεσε συζητήσεις στην Αθήνα, καθώς δεν περιλάμβανε αναφορά στον παράνομο και προκλητικό χαρακτήρα που έχει αποδώσει στο τουρκολιβυκό μνημόνιο η αμερικανική πλευρά στο παρελθόν. Αντίθετα, η Ουάσιγκτον κάλεσε την Ελλάδα και την Τουρκία να επιδιώξουν διμερείς επαφές, ώστε να αντιμετωπίσουν ζητήματα στα οποία υπάρχουν διαφωνίες. Η διατύπωση αυτή εκλήφθηκε ως διαφοροποίηση σε σχέση με προηγούμενες αμερικανικές τοποθετήσεις για τη συγκεκριμένη συμφωνία.
Την κατεύθυνση της αμερικανικής προσέγγισης ανέδειξαν και δηλώσεις του πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος κάλεσε Αθήνα και Άγκυρα να συνεργαστούν στον τομέα των ενεργειακών διαδρομών και να περιορίσουν τις μεταξύ τους διαφωνίες. Αναφερόμενος στην ανάγκη δημιουργίας εναλλακτικών ενεργειακών οδών μετά τις εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, μίλησε για τη δυνατότητα κατασκευής αγωγών που θα συνδέουν τη Συρία, το Ιράκ και την Τουρκία. Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να συμμετέχει στον σχεδιασμό ενός τέτοιου ενεργειακού διαδρόμου και κάλεσε τις δύο χώρες να συντονίσουν τις ενέργειές τους, εξετάζοντας τη δημιουργία δύο διαδρομών που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά.
Στο τραπέζι η επέκταση της συμφωνίας Ελλάδας – Αιγύπτου για την ΑΟΖ
Οι εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης Ελλάδας και Αιγύπτου. Το Κάιρο δεν αντιμετωπίζει θετικά την ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στην ανατολική Λιβύη, ούτε την παραμονή τουρκικών στρατευμάτων στην Τρίπολη. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, Αθήνα και Κάιρο έχουν ξεκινήσει διαβουλεύσεις για την επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ, η οποία υπεγράφη στις 6 Αυγούστου 2020 από τον τότε υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Δένδια, και τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Σάμεχ Σούκρι. Η συγκεκριμένη συμφωνία είχε προκαλέσει έντονη αντίδραση από την Άγκυρα, η οποία απάντησε τότε με την έξοδο του ερευνητικού πλοίου Oruc Reis στο ανατολικό Αιγαίο. Η κρίση εκείνης της περιόδου έφερε Ελλάδα και Τουρκία κοντά σε μια σοβαρή στρατιωτική αντιπαράθεση και είχε χαρακτηριστεί ως το πιο επικίνδυνο επεισόδιο μετά την κρίση των Ιμίων το 1996.
Το άνοιγμα Φιντάν προς το Κάιρο και η απάντηση της Αιγύπτου
Η δυσαρέσκεια της Τουρκίας για το ενδεχόμενο επέκτασης της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου αποτυπώθηκε και στη συνάντηση που είχαν την Παρασκευή στην Κωνσταντινούπολη ο Χακάν Φιντάν και ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι. Ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας ανέφερε ότι η Άγκυρα συζητά με το Κάιρο το ζήτημα της θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συμφωνήσει με τη Λιβύη, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι μπορεί να βρεθεί τρόπος να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες της αιγυπτιακής πλευράς.
Η τοποθέτηση του Φιντάν, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη ένδειξη υποχώρησης από την πλευρά της Αιγύπτου. Ο Μπαντρ Αμπντελάτι ξεκαθάρισε ότι επανέλαβε στον Τούρκο ομόλογό του την κατηγορηματική αντίθεση του Καΐρου στην επικύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης του μνημονίου κατανόησης που υπεγράφη το 2019 μεταξύ της κυβέρνησης του Φαγιέζ αλ-Σαράζ και της Τουρκίας. Η ανταλλαγή των συγκεκριμένων θέσεων καταδεικνύει ότι το ζήτημα εξακολουθεί να προκαλεί αντιπαραθέσεις, την ώρα που η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει τη διπλωματική της παρουσία και να προωθήσει τις θέσεις της σε διεθνές επίπεδο.
Το πρόγραμμα του Γιώργου Γεραπετρίτη στη Νέα Υόρκη
Πέρα από τις επαφές για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο Γιώργος Γεραπετρίτης θα έχει και σειρά υποχρεώσεων στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου θα προεδρεύσει σε ανοιχτή συνεδρίαση με αντικείμενο την προστασία των παιδιών κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων. Η Ελλάδα έχει εργαστεί εντατικά για να γεφυρωθούν διαφωνίες μεταξύ των μελών του Συμβουλίου, καταφέρνοντας να εξασφαλίσει την ομόφωνη υιοθέτηση του ψηφίσματος 2832. Το ψήφισμα αποτελεί σημείο αναφοράς για την προστασία των παιδιών σε συνθήκες πολέμου, αλλά και για την αντιμετώπιση της εκμετάλλευσής τους μέσω των νέων τεχνολογιών.
Την Τρίτη 27 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών θα προεδρεύσει σε ακόμη μία ανοιχτή συζήτηση του Συμβουλίου Ασφαλείας, αυτή τη φορά με θέμα τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια. Στη συνεδρίαση αναμένεται να συμμετάσχει και ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες. Αμέσως μετά, ο Γεραπετρίτης θα απευθύνει χαιρετισμό σε εκδήλωση με την ίδια θεματική, η οποία διοργανώνεται από την Ελλάδα σε συνεργασία με την UNESCO και την UN Women. Οι επαφές και οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της ελληνικής παρουσίας στον ΟΗΕ, ενώ η Αθήνα επιδιώκει παράλληλα να αναδείξει τις θέσεις της για το Τουρκολιβυκό μνημόνιο και να διασφαλίσει ότι οι ενστάσεις της θα καταγραφούν στα αρμόδια διεθνή fora.
0 ΣΧΟΛΙΑ