Συντάξεις: Πληρώνουν ακριβά οι μισθωτοί, κινδυνεύουν με χαμηλές αποδοχές οι ελεύθεροι επαγγελματίες

Σημαντικές ανισορροπίες στον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες εργαζόμενοι εξασφαλίζουν το εισόδημά τους μετά τη συνταξιοδότηση καταγράφει η νέα έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), με τίτλο «OECD Pensions Outlook 2026 – Are We Saving Enough for Retirement?». Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια διπλή εικόνα για το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα: από τη μία πλευρά, οι μισθωτοί καταβάλλουν ιδιαίτερα υψηλές υποχρεωτικές συνταξιοδοτικές εισφορές σε σχέση με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες και, από την άλλη, η συμμετοχή τους σε πρόσθετα συνταξιοδοτικά προγράμματα παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Την ίδια στιγμή, οι ελεύθεροι επαγγελματίες βρίσκονται αντιμέτωποι με διαφορετικό κίνδυνο, καθώς η επιλογή χαμηλών ασφαλιστικών εισφορών για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να περιορίσει αισθητά το ποσό της σύνταξης που θα λάβουν. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το ελληνικό σύστημα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση, χωρίς να έχει αναπτυχθεί στον ίδιο βαθμό η συμπληρωματική αποταμίευση για την τρίτη ηλικία.

Πάνω από 25% οι υποχρεωτικές συνταξιοδοτικές εισφορές

Τα στοιχεία της έκθεσης δείχνουν ότι το 2024 η μέση αποτελεσματική εισφορά στα υποχρεωτικά ή σχεδόν υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα των χωρών του ΟΟΣΑ διαμορφωνόταν στο 18,8% για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα που λάμβαναν μέσες αποδοχές. Η Ελλάδα, ωστόσο, βρισκόταν αρκετά υψηλότερα, καθώς το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνούσε το 25%, κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ εκείνων με τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές επιβαρύνσεις. Η απόκλιση αυτή αποτυπώνει το σημαντικό μερίδιο του κόστους εργασίας που κατευθύνεται στην υποχρεωτική συνταξιοδοτική ασφάλιση. Παρά το υψηλό επίπεδο εισφορών, όμως, δεν παρατηρείται ανάλογη ανάπτυξη των προαιρετικών συνταξιοδοτικών σχημάτων, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά και να ενισχύσουν το εισόδημα των εργαζομένων μετά την αποχώρησή τους από την αγορά εργασίας.

Λιγότεροι από ένας στους δέκα συμμετέχουν σε πρόσθετα συνταξιοδοτικά προγράμματα

Ένα ακόμη εύρημα που ξεχωρίζει στην έκθεση αφορά την περιορισμένη συμμετοχή των Ελλήνων εργαζομένων σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα. Το ποσοστό του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας που συμμετέχει σε τέτοια σχήματα στην Ελλάδα παραμένει κάτω από το 10%. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται και τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), μέσω των οποίων οι εργαζόμενοι έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν πρόσθετο συνταξιοδοτικό κεφάλαιο, πέρα από την κύρια και την επικουρική ασφάλιση. Η ελληνική εικόνα απέχει σημαντικά από εκείνη άλλων χωρών, καθώς στο Βέλγιο, στη Γερμανία, στην Ιρλανδία και στην Ιαπωνία η συμμετοχή σε αντίστοιχα προγράμματα κινείται περίπου μεταξύ 50% και 60%. Αυτό σημαίνει ότι στην Ελλάδα η συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων δεν διαθέτει ένα δεύτερο αποθεματικό που θα μπορούσε να συμπληρώσει τη σύνταξή της. Ως αποτέλεσμα, το εισόδημα κατά την περίοδο μετά τη συνταξιοδότηση εξαρτάται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τις παροχές της υποχρεωτικής ασφάλισης.

VIRAL

Ελευθερία Σιφναίου: Αυτός είναι ο βιοσυντονιστής που επισκεπτόταν – Η απόφαση για τις χημειοθεραπείες και η μάχη με τον καρκίνο

Δολοφονήθηκε η δημοφιλής παρουσιάστρια Ραμπία Αχσάν – Στα χέρια της Αστυνομίας ο σύζυγός της που επικαλείται «ατύχημα»

Άγιος Παντελεήμονας: Το εύρημα της νεκροψίας που περιπλέκει την υπόθεση – Ποιους συνάντησε η 24χρονη πριν βρεθεί νεκρή

Ο κίνδυνος των χαμηλών εισφορών για τους ελεύθερους επαγγελματίες

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην έκθεση και στους αυτοαπασχολουμένους, οι οποίοι στην Ελλάδα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία θα ενταχθούν. Η επιλογή χαμηλότερης κατηγορίας συνεπάγεται μικρότερες τρέχουσες ασφαλιστικές υποχρεώσεις, επιτρέποντας στον επαγγελματία να διατηρεί μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του. Ωστόσο, αυτή η επιλογή ενδέχεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στη μελλοντική συνταξιοδοτική του παροχή. Όσο χαμηλότερες είναι οι εισφορές που καταβάλλονται κατά τη διάρκεια του εργασιακού βίου, τόσο μικρότερη είναι, κατά κανόνα, η ασφαλιστική βάση που λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό του ανταποδοτικού μέρους της σύνταξης. Έτσι, όσοι παραμένουν για πολλά χρόνια στις χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με μια σύνταξη που δεν θα επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών τους. Ο κίνδυνος γίνεται ακόμη μεγαλύτερος όταν δεν υπάρχουν προσωπικές αποταμιεύσεις, συμμετοχή σε επαγγελματικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα ή άλλες πηγές εισοδήματος. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει γενικότερα ότι οι αυτοαπασχολούμενοι χρειάζονται μεγαλύτερη ενίσχυση της συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης. Ενδεικτικά, στις χώρες όπου καταγράφεται συνταξιοδοτικό κενό, ένας άνδρας αυτοαπασχολούμενος με μέσες αποδοχές θα χρειαζόταν κατά μέσο όρο πρόσθετη εισφορά 13,1% προκειμένου να πετύχει τον επιθυμητό στόχο αναπλήρωσης εισοδήματος. Για έναν μισθωτό με αντίστοιχα χαρακτηριστικά, το απαιτούμενο ποσοστό υπολογίζεται χαμηλότερα, στο 9,7%. Διευκρινίζεται ότι τα συγκεκριμένα μεγέθη αφορούν τον μέσο όρο των χωρών στις οποίες εντοπίζεται συνταξιοδοτικό κενό και δεν αποτελούν ειδική εκτίμηση αποκλειστικά για την Ελλάδα.

Φωτογραφία αρχείου: ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ / EUROKINISSI

Τι προβλέπει ο ΟΟΣΑ για τις συντάξεις των μισθωτών

Η έκθεση εξετάζει και τις προοπτικές συνταξιοδότησης των μισθωτών, μέσα από θεωρητικές προσομοιώσεις που βασίζονται σε συγκεκριμένα ασφαλιστικά και εισοδηματικά δεδομένα. Για την Ελλάδα, η σχετική εκτίμηση δείχνει ότι ένας άνδρας μισθωτός με μέσες αποδοχές και πλήρη ασφαλιστικό βίο δεν εμφανίζει συνταξιοδοτικό κενό σε σχέση με τον στόχο αναπλήρωσης του 70% του εισοδήματός του. Το εύρημα αυτό αφορά, ωστόσο, ένα συγκεκριμένο υποθετικό προφίλ ασφαλισμένου και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι περιγράφει την κατάσταση όλων των εργαζομένων. Δεν σημαίνει, δηλαδή, ότι κάθε μισθωτός θα λάβει σύνταξη που θα αντιστοιχεί στο 70% των τελευταίων αποδοχών του, ούτε ότι οι σημερινές συντάξεις καλύπτουν αυτομάτως όλες τις ανάγκες διαβίωσης. Το τελικό ύψος της παροχής εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων, όπως η συνολική διάρκεια της ασφάλισης, το επίπεδο των αποδοχών, τυχόν διακοπές στην επαγγελματική δραστηριότητα και το προσωπικό ασφαλιστικό ιστορικό. Επομένως, η θεωρητική επάρκεια που καταγράφεται για έναν εργαζόμενο με πλήρη ασφαλιστική διαδρομή δεν αναιρεί τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσουν όσοι έχουν λιγότερα χρόνια ασφάλισης ή ασταθή εργασιακή πορεία.

Αυξάνονται τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια, αλλά η Ελλάδα παραμένει πίσω

Παρά τη χαμηλή συμμετοχή των εργαζομένων στα προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα, τα κεφάλαια που διαχειρίζονται τα ελληνικά κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά σχήματα παρουσιάζουν ανοδική πορεία. Ειδικότερα, το 2025 το ενεργητικό τους αυξήθηκε κατά 20%, φτάνοντας τα 3,2 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ. Στην εξέλιξη αυτή έχουν συμβάλει, μεταξύ άλλων, η λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), το οποίο ξεκίνησε το 2022, αλλά και η ανάπτυξη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης. Παρά την αύξηση, η απόσταση από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ εξακολουθεί να είναι εντυπωσιακή. Στο τέλος του 2025, τα συνολικά συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία στις χώρες του Οργανισμού αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 105,6% του ΑΕΠ, ενώ στην Ελλάδα το αντίστοιχο μέγεθος παρέμενε μόλις στο 1,3%. Σε ό,τι αφορά τη σύνθεση των ελληνικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων, το 36,2% είχε τοποθετηθεί σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, το 17,4% σε καταθέσεις και ρευστά διαθέσιμα και το 15,3% σε μετοχές. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, η συμπληρωματική συνταξιοδοτική αποταμίευση εξακολουθεί να αποτελεί έναν τομέα με σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης στην Ελλάδα.