Ο νέος νόμος για τις κληρονομιές: Τι αλλάζει για γονείς, παιδιά, συντρόφους και περιουσίες – Τέλος τα «αδελφομοίρια»

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Μετά από σχεδόν 80 χρόνια, μία από τις πλέον αναμενόμενες μεταρρυθμίσεις για το νομικό μας σύστημα, αναμορφώνεται, καθώς θα δίνονται νέα δικαιώματα σε συζύγους και συντρόφους. Οι κληρονομικές συμβάσεις εντάσσονται για πρώτη φορά στο κληρονομικό δίκαιο και θα επιτρέπει στον διαθέτη να συμφωνεί με τους κληρονόμους όσο ζει, καταργώντας έτσι τη νόμιμη μοίρα, δηλαδή το ελάχιστο ποσοστό της κληρονομίας που, βάσει νόμου, δικαιούνται ορισμένοι συγγενείς (τέκνα, γονείς, επιζών σύζυγος), ανεξάρτητα από τη διαθήκη του αποβιώσαντος.

Τι ισχύει για σπίτια, διαθήκες, περιουσίες

Επιπλέον, τέλος δίνεται στα «αδελφομοίρια», με στόχο την αποφυγή κατακερματισμού περιουσιών. Καταργώντας το «εξ αδιαιρέτου», ένας κληρονόμος παίρνει το ακίνητο, ενώ οι άλλοι αποζημιώνονται. Παρά το γεγονός ότι όλες οι πληροφορίες συνέκλιναν στο ότι δεν θα αναγνωριστεί κανένα κληρονομικό δικαίωμα στο σύντροφο εκτός γάμου του εκλιπόντος, τελικά επήλθε ανατροπή, αφού τελικά όχι μόνο το νέο Κληρονομικό Δίκαιο προβλέπει σχετικά δικαιώματα, αλλά αυτά περιλαμβάνουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν ολόκληρη την κληρονομιά.

Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι να συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση για τουλάχιστον τρία χρόνια, ή χωρίς χρονικό περιορισμό εάν έχει αποκτήσει παιδιά με τον κληρονομούμενο. Βέβαια, προϋπόθεση είναι και να μην υπάρχει επιζών σύζυγος ή σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης του κληρονομούμενου, αλλά ούτε και άλλος συγγενής που κληρονομεί εξ αδιαθέτου. Με νομικούς όρους, ο σύντροφος σε ελεύθερη σχέση κληρονομεί μόνο στην πέμπτη σειρά διαδοχής (όταν δεν υπάρχουν συγγενείς μέχρι τετάρτου βαθμού). Παράλληλα, θα πρέπει ο σύντροφος να καταθέσει σχετική αίτηση στο δικαστήριο της κληρονομιάς, εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.

Ανεξαρτήτως, πάντως, του αν γίνεται ή όχι κληρονόμος, ο σύντροφος (υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, κοινή διαμονή επί τριετία κ.λπ.) με τον νέο νόμο δικαιούται «την αποκλειστική χρήση του ακινήτου που χρησίμευε ως κύριος τόπος διαμονής του, χωρίς αντάλλαγμα, για χρονικό διάστημα ενός έτους από τον θάνατο του κληρονομούμενου».

Ειδικά ως προς την οικογενειακή στέγη, αν υπάρχει ακίνητο που χρησίμευε ως κύριος τόπος διαμονής του ίδιου και του εκλιπόντος, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει την κυριότητα του ακινήτου αποκλειστικά στον σύντροφο, εφόσον κριθεί πως είναι η καταλληλότερη λύση από τις περιστάσεις. Το ίδιο δικαίωμα έχουν ήδη οι επιζώντες σύζυγοι και πλέον θα εκτείνεται και στους συντρόφους με σύμφωνο συμβίωσης.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η νέα διάταξη για τη συνδιαθήκη, μία διαθήκη δηλαδή που υπογράφουν περισσότερα του ενός άτομα: Από εκεί που σήμερα αυτή απαγορεύεται ρητά (συγκεκριμένα αναφέρεται ότι «περισσότερα πρόσωπα δεν μπορούν να συντάξουν διαθήκη με την ίδια πράξη»), πλέον θα υπάρχει δυνατότητα αυτή να «σωθεί» και να παράγει έννομα αποτελέσματα, με τη νέα διάταξη να αναφέρει ότι «πράξη στην οποία συμπλέκονται οργανικά οι τελευταίες βουλήσεις περισσοτέρων, μπορεί να ισχύει ως κληρονομική σύμβαση, αν συνάγεται ότι οι συνδιαθέτες είχαν βούληση δέσμευσης».

Στις διατάξεις που μένουν απαράλλαχτες, ή αλλάζουν μόνο μικρολεπτομέρειες, περιλαμβάνονται αυτές που ρυθμίζουν την ιδιόγραφη διαθήκη (αυτή δηλαδή που γράφει ο καθένας μόνος του, χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερο τύπο ή συμβολαιογραφική επικύρωση), με την Επιτροπή τελικά, μετά από ενδελεχή συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων, να καταλήγει στη διατήρηση του θεσμού, με το σκεπτικό πως δεν είναι δυνατόν να επέλθει κατάργηση της πλέον παραδοσιακής μορφής της διαθήκης. Θα εισαχθούν ωστόσο κάποιοι περιορισμοί, όπως η γενίκευση της γραφολογικής εξέτασης, όταν αυτός που εμφανίζει τη διαθήκη δεν είναι συγγενής πρώτου βαθμού με τον κληρονομούμενο.

Η μεγαλύτερη αλλαγή από κάθε άλλη στο νέο Κληρονομικό Δίκαιο αφορά τα χρέη των κληρονόμων, όπου πλέον ο νόμος θα κάνει στροφή 180 μοιρών. Από εκεί που σήμερα «ο κληρονόμος ευθύνεται και με τη δική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς», πλέον η νέα διάταξη προβλέπει ότι «ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς, εκτός αν το δηλώσει».

Κάτι που σημαίνει ότι για πρώτη φορά οι κληρονόμοι δεν θα έχουν καμία ευθύνη για τα χρέη της κληρονομιάς, με τους δανειστές να ικανοποιούνται μόνο από το ενεργητικό αυτής. Μία διάταξη που αναμένεται να προκαλέσει ένα διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον, στο οποίο θα ευνοούνται οι κληρονόμοι να μην προβαίνουν σε αποποιήσεις, αφού δεν θα έχουν καμία ευθύνη, άρα και τίποτα να χάσουν από μια κληρονομιά.

Όπως αναφέρεται ρητά στον νέο νόμο, «τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της κληρονομιάς αποχωρίζονται αυτοδικαίως από την περιουσία του κληρονόμου και αποτελούν χωριστή ομάδα που διοικείται από δικαστικό εκκαθαριστή». Οι κληρονόμοι θα έχουν μάλιστα το δικαίωμα να διαθέτουν αντικείμενα της κληρονομιάς με δικαστική άδεια ακόμα και πριν την εκκαθάρισή της, να αποκομίζουν τα ωφελήματα της κληρονομιάς και να διαθέτουν κεφάλαιο της κληρονομιάς για να ικανοποιηθούν οι δανειστές της ή για τη συντήρηση των αντικειμένων της. Αν όμως υπερβεί τους περιορισμούς που ορίζει ο νόμος, θα ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία.

Ως δικαστικοί εκκαθαριστές θα ορίζονται δικηγόροι, που περιλαμβάνονται σε ειδικό κατάλογο και οι οποίοι μέσα σε έναν μήνα από το διορισμό τους θα καλούν τους δανειστές της κληρονομιάς να αναγγείλουν τις απαιτήσεις τους, με δημοσίευση σε εφημερίδα της πρωτεύουσας και στο δελτίο δικαστικών δημοσιεύσεων.