Πολιτικός σεισμός στην Ουκρανία: Ο Φεντόροφ ανοίγει μέτωπο με τον Ζελένσκι και βάζει στο τραπέζι τις εκλογές

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η πολιτική σκηνή της Ουκρανίας εισέρχεται σε μια νέα, ιδιαίτερα ευαίσθητη φάση, καθώς ο πρώην Υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ επανέρχεται στο προσκήνιο με μια παρέμβαση που υπερβαίνει τα όρια μιας απλής εσωκομματικής διαφωνίας. Η δημόσια έκκλησή του για διεξαγωγή εκλογών εν μέσω πολέμου, σε συνδυασμό με τις αιχμές του για «συστημική κρίση διακυβέρνησης» και διαφθορά, δημιουργεί ένα νέο πολιτικό μέτωπο απέναντι στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η συγκυρία έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο πόλεμος με τη Ρωσία συνεχίζεται, ο στρατιωτικός νόμος παραμένει σε ισχύ και η ουκρανική κοινωνία εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια εξαιρετικά δύσκολη πραγματικότητα. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το ζήτημα της δημοκρατικής νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας αποκτά εκ νέου κεντρική σημασία.

«Η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι όμηρος της Ρωσίας»

Ο Φεντόροφ, ο οποίος απομακρύνθηκε από το υπουργείο Άμυνας μόλις λίγες εβδομάδες πριν, επέλεξε να τοποθετηθεί ανοιχτά υπέρ της αναζήτησης ενός μηχανισμού που θα μπορούσε να επιτρέψει εκλογές ακόμη και σε συνθήκες παρατεταμένου πολέμου. «Η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι όμηρος της Ρωσίας», τόνισε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του, επιχειρώντας να μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο της προσωπικής πολιτικής αντιπαράθεσης σε ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα. Ο ίδιος έθεσε το ερώτημα με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο: «Δεν μπορεί ο Πούτιν να αποφασίζει πότε θα ψηφίσουν οι Ουκρανοί». Η τοποθέτηση αυτή συνιστά πολιτική πρόκληση, καθώς ο Ζελένσκι έχει υποστηρίξει ότι εκλογές δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν όσο βρίσκεται σε ισχύ ο στρατιωτικός νόμος και δεν έχει προηγηθεί κατάπαυση του πυρός.

Το θεσμικό αδιέξοδο των εκλογών

Η ουκρανική νομοθεσία δεν επιτρέπει τη διεξαγωγή εκλογών υπό καθεστώς στρατιωτικού νόμου, ο οποίος ισχύει από τη ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022. Από πολιτειολογική άποψη, εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος. Η δημοκρατική νομιμοποίηση απαιτεί περιοδική προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία, όμως η πολεμική συνθήκη δημιουργεί αντικειμενικά εμπόδια που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Πώς θα ψηφίσουν οι στρατιώτες στο μέτωπο; Πώς θα συμμετάσχουν οι πολίτες που βρίσκονται κοντά στις γραμμές των συγκρούσεων; Και πώς θα ενσωματωθούν στην εκλογική διαδικασία εκατομμύρια Ουκρανοί που έχουν εγκαταλείψει τη χώρα;

Ο Φεντόροφ αναγνωρίζει αυτές τις δυσκολίες, αλλά υποστηρίζει ότι η πολυπλοκότητα δεν σημαίνει αδυναμία. «Πρέπει να βρούμε έναν νόμιμο, ασφαλή και ρεαλιστικό μηχανισμό που θα επιτρέψει στην Ουκρανία να αποκαταστήσει μια πλήρη δημοκρατική διαδικασία ακόμη και σε συνθήκες ενός μακρού πολέμου», δήλωσε.

Οι αιχμές για «συστημική κρίση διακυβέρνησης»

Η παρέμβαση Φεντόροφ, ωστόσο, δεν εξαντλείται στο εκλογικό ζήτημα. Το δεύτερο σκέλος είναι ίσως πολιτικά ακόμη πιο σημαντικό: η επίθεση στον τρόπο λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού. Ο πρώην υπουργός μίλησε για «συστημική κρίση διακυβέρνησης» και υποστήριξε ότι το υφιστάμενο πολιτικό και διοικητικό σύστημα αντιστέκεται στις αλλαγές. «Το παλιό σύστημα ζει πολύ συχνά με τους δικούς του κανόνες. Προστατεύει τον εαυτό του. Φοβάται την αλλαγή», ανέφερε.

Πρόκειται για διατύπωση που, ακόμη και χωρίς ονομαστική αναφορά, αποτελεί σαφή πολιτική αιχμή προς την ηγεσία Ζελένσκι. Παράλληλα, ο Φεντόροφ συνδέει τις δυσλειτουργίες του κρατικού μηχανισμού με το ζήτημα της διαφθοράς, ιδιαίτερα στον ευαίσθητο χώρο των αμυντικών προμηθειών, όπου διακυβεύονται εξοπλιστικά προγράμματα δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο ίδιος έχει υποστηρίξει ότι οι μεταρρυθμίσεις που προσπάθησε να προωθήσει στο υπουργείο Άμυνας ενδέχεται να συνέβαλαν στην αποπομπή του.

Από στενός σύμμαχος σε πιθανός πολιτικός αντίπαλος

Η μεταμόρφωση της σχέσης Φεντόροφ-Ζελένσκι είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό στοιχείο της υπόθεσης. Ο 35χρονος πολιτικός υπήρξε επί χρόνια στενός συνεργάτης του Ζελένσκι. Η προηγούμενη θητεία του στο υπουργείο Ψηφιακού Μετασχηματισμού τον ανέδειξε σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της ουκρανικής κυβέρνησης, ιδιαίτερα λόγω της τεχνολογικής αναβάθμισης του κράτους και της αξιοποίησης νέων τεχνολογιών στον πόλεμο.

Τον Ιανουάριο ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας με αποστολή να προωθήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, τον Ιούλιο απομακρύνθηκε από τη θέση του. Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις και κινητοποιήσεις πολιτών, ενώ ο Ζελένσκι στη συνέχεια απομάκρυνε και τον αρχηγό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, Ολεξάντρ Σίρσκι. Παρά ταύτα, ο Φεντόροφ δεν επέστρεψε στο υπουργείο. Του προτάθηκε θέση αντιπροέδρου της κυβέρνησης, την οποία απέρριψε.

Η δημοσκόπηση που αλλάζει τα δεδομένα

Το πολιτικό βάρος της νέας παρέμβασης γίνεται ακόμη μεγαλύτερο λόγω της δημοτικότητας του Φεντόροφ. Πρόσφατη δημοσκόπηση του Kyiv International Institute of Sociology τον κατέταξε δεύτερο ως προς την εμπιστοσύνη των πολιτών, ενώ ο Ζελένσκι βρέθηκε τέταρτος. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σε μια υποθετική εκλογική αναμέτρηση ο Φεντόροφ θα μπορούσε να επικρατήσει του Ζελένσκι στον δεύτερο γύρο.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο πρώην υπουργός σχεδιάζει να διεκδικήσει την προεδρία. Ο ίδιος δεν έχει δηλώσει ότι θα είναι υποψήφιος. Πολιτικά, όμως, η εικόνα είναι σαφής: ένας πρώην κυβερνητικός σύμμαχος αποκτά πλέον τα χαρακτηριστικά ενός δυνητικού πόλου συσπείρωσης της κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Το μεγάλο ερώτημα για τον Ζελένσκι

Για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η εξέλιξη έρχεται σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία. Ο Ουκρανός πρόεδρος καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα το πολεμικό μέτωπο, τη διεθνή στήριξη, την οικονομική πίεση και την εσωτερική πολιτική συνοχή. Η εμφάνιση ενός δημοφιλούς πρώην υπουργού που ζητά εκλογές και καταγγέλλει «συστημική κρίση» δημιουργεί ένα νέο επίπεδο πολιτικού ανταγωνισμού.

Η παρέμβαση Φεντόροφ σημειώθηκε λίγες ώρες αφότου ο Ζελένσκι επιβεβαίωσε ότι ζήτησε από το ουκρανικό κοινοβούλιο να επικυρώσει τον διορισμό του Γεβγκένι Χμάρα ως νέου υπουργού Άμυνας. Η χρονική συγκυρία δεν είναι αμελητέα. Το Κίεβο βρίσκεται μπροστά σε έναν ακόμη δύσκολο χειμώνα και η πολιτική σταθερότητα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα τόσο για την πολεμική προσπάθεια όσο και για τη διαπραγματευτική θέση της χώρας.

Ο Φεντόροφ έκλεισε το μήνυμά του με μια φράση που συμπυκνώνει τη νέα πολιτική αντιπαράθεση: «Ο λαός μας είναι εδώ και καιρό έτοιμος για μια διαφορετική χώρα. Τώρα το κράτος μας πρέπει να φανεί αντάξιο των πολιτών του». Το ερώτημα πλέον είναι αν πρόκειται για μια μεμονωμένη πολιτική παρέμβαση ενός αποπεμφθέντος υπουργού ή για την απαρχή μιας ευρύτερης αναδιάταξης του ουκρανικού πολιτικού σκηνικού. Σε κάθε περίπτωση, ο Φεντόροφ έχει πλέον ανοίξει ένα μέτωπο που ο Ζελένσκι δύσκολα μπορεί να αγνοήσει.