Πλημμύρες στην Ευρώπη: Όταν η άναρχη δόμηση μετατρέπει τη βροχή σε καταστροφή
Νέα ευρωπαϊκή μελέτη εξετάζει τους παράγοντες που βρίσκονται πίσω από τις καταστροφές που προκαλούνται από έντονες βροχοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η ένταση της βροχής δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που καθορίζει το μέγεθος των συνεπειών. Ο τρόπος με τον οποίο έχουν αναπτυχθεί οι πόλεις, η άναρχη ή ανεπαρκώς σχεδιασμένη δόμηση, η κατάσταση των υποδομών και η ετοιμότητα των αρμόδιων φορέων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Στην έρευνα συμμετείχαν ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ Αναστάσιος Στάμου και ο επίκουρος καθηγητής Ακραίων Φαινομένων και Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου Αθηνών Μιχάλης Διακάκης. Οι ερευνητές ανέλυσαν πλημμυρικά επεισόδια και τις επιπτώσεις τους σε ευρωπαϊκές χώρες κατά την περίοδο από το 2007 έως το 2025, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κακοκαιρία Daniel.
Η εικόνα από την Ευρώπη
Στο πλαίσιο της έρευνας εξετάστηκαν περιστατικά στην Αυστρία, την Κροατία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τη Σερβία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πολωνία, την Πορτογαλία, τις σκανδιναβικές χώρες, την Ισπανία, την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στόχος δεν ήταν να μελετηθεί ένα μεμονωμένο πλημμυρικό γεγονός ή να εξαχθούν συμπεράσματα από μία μόνο χώρα, αλλά να εντοπιστούν κοινά χαρακτηριστικά που εμφανίζονται σε διαφορετικά σημεία της ευρωπαϊκής ηπείρου. Η ανάλυση έδειξε ότι οι καταστροφές που ακολουθούν τις ισχυρές βροχοπτώσεις συνδέονται σε σημαντικό βαθμό με τον τρόπο χωροταξικής οργάνωσης των περιοχών. Όταν η ανάπτυξη των πόλεων δεν λαμβάνει υπόψη τις ζώνες πλημμυρικού κινδύνου, ακόμη και ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερες ζημιές, καθώς ο πληθυσμός και οι υποδομές έχουν ήδη εκτεθεί σε αυξημένο κίνδυνο.
Αλλαγές στους κανόνες δόμησης
Ο Μιχάλης Διακάκης, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, υπογράμμισε ότι πολλές ευρωπαϊκές πόλεις αναπτύχθηκαν χωρίς να ενσωματώνουν στον απαιτούμενο βαθμό τη γνώση για τις περιοχές που είναι περισσότερο ευάλωτες σε πλημμύρες. Όπως εξηγεί, απαιτείται επανεξέταση των κανονισμών και της νομοθεσίας που διέπει τη δόμηση, ώστε οι πλημμυρικοί κίνδυνοι να λαμβάνονται υπόψη ήδη από τον σχεδιασμό μιας περιοχής. Μια πόλη που έχει οργανωθεί με βάση τα δεδομένα κινδύνου διαθέτει μεγαλύτερες δυνατότητες να περιορίσει τις συνέπειες ενός ακραίου φαινομένου και να επανέλθει ταχύτερα μετά την καταστροφή. Παράλληλα, η έρευνα εξετάζει τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν από τις πρόσφατες πλημμύρες στην Ευρώπη και τον τρόπο με τον οποίο αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν για μια πιο αποτελεσματική και ανθεκτική πολιτική διαχείρισης του πλημμυρικού κινδύνου.
Προειδοποιήσεις που δεν φτάνουν στον πολίτη
Ιδιαίτερη θέση στη μελέτη καταλαμβάνει και το ζήτημα των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Όπως διαπιστώνεται, ακόμη και όταν υπάρχουν μηχανισμοί προειδοποίησης, δεν είναι δεδομένο ότι τα μηνύματα φτάνουν εγκαίρως στους πολίτες ή ότι γίνονται κατανοητά με τρόπο που να οδηγεί σε αποτελεσματική αντίδραση. Η καθυστέρηση, η αδυναμία κατανόησης ή ακόμη και η έλλειψη εμπιστοσύνης στις προειδοποιήσεις μπορεί να αυξήσουν σημαντικά τις επιπτώσεις ενός πλημμυρικού γεγονότος. Παράλληλα, οι ερευνητές εξετάζουν τι συμβαίνει μετά από μια καταστροφή και κατά πόσο οι κοινωνίες και οι θεσμοί αξιοποιούν την εμπειρία για να αλλάξουν πολιτικές, σχεδιασμό και επίπεδα ετοιμότητας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τα μέτρα που λαμβάνονται μετά από ένα ακραίο συμβάν οδηγούν σε μια πραγματική και διαρκή μείωση του κινδύνου ή αν σταδιακά επιστρέφουμε στις ίδιες πρακτικές που υπήρχαν πριν από την καταστροφή.
VIRAL
Τα πέντε κρίσιμα ζητήματα
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι πλημμυρικές καταστροφές στην Ευρώπη εμφανίζονται συχνότερα και με μεγαλύτερη σοβαρότητα, καθώς συνδυάζονται η ταχεία αστικοποίηση, η ευπάθεια των υποδομών και τα ολοένα πιο έντονα καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Η μελέτη εντοπίζει πέντε βασικές προκλήσεις: την αυξανόμενη συχνότητα τόσο των ποτάμιων όσο και των αιφνίδιων πλημμυρών σε αστικές περιοχές, τις συνέπειες της αστικής ανάπτυξης και των ανεπαρκών συστημάτων απορροής, τη μεταβολή των χαρακτηριστικών του κινδύνου εξαιτίας ακραίων καιρικών φαινομένων που επηρεάζονται από το κλίμα, τα κενά στη μετάδοση και αξιοποίηση των έγκαιρων προειδοποιήσεων και, τέλος,
τις σημαντικές διαφορές που παρουσιάζουν οι τοπικές κοινωνίες ως προς την έκθεση στον κίνδυνο και την ικανότητά τους να τον αντιμετωπίσουν. Όπως σημειώνει ο κ. Διακάκης, οι ερευνητές επέλεξαν διαφορετικές χώρες και συνθήκες, προκειμένου να εντοπίσουν προβλήματα που εμφανίζονται σε ολόκληρη την Ευρώπη και όχι σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Τα περιστατικά που μελετήθηκαν είχαν προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε περιουσίες, υποδομές και ανθρώπινες ζωές, ακόμη και σε χώρες με υψηλή οικονομική δυνατότητα και σημαντικές επενδύσεις στην πρόληψη, όπως η Γερμανία, η Βρετανία, η Βόρεια Ιταλία και η Ισπανία.
Οι κίνδυνοι ξεπερνούν τις γνωστές ζώνες
Ένα ακόμη σημαντικό συμπέρασμα αφορά την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών προειδοποίησης και την αντίδραση των πολιτών. Ο κ. Διακάκης επισημαίνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν συστήματα έγκαιρης ενημέρωσης, όμως οι προειδοποιήσεις δεν κατάφεραν τελικά να φτάσουν αποτελεσματικά στους ανθρώπους ή να τους πείσουν να αντιδράσουν εγκαίρως. Το ζήτημα συνδέεται, μεταξύ άλλων, και με το επίπεδο ενημέρωσης και εκπαίδευσης του πληθυσμού σχετικά με τους πλημμυρικούς κινδύνους. Την ίδια στιγμή, η μελέτη έδειξε ότι σε αρκετά από τα περιστατικά που εξετάστηκαν, οι επιπτώσεις επεκτάθηκαν πέρα από τις περιοχές που μέχρι σήμερα θεωρούνταν οι βασικές ζώνες πλημμυρικού κινδύνου. Αυτό σημαίνει ότι οι υπάρχοντες χάρτες και οι αντιλήψεις για την επικινδυνότητα δεν είναι πάντοτε αρκετοί για να αποτυπώσουν τη συνολική εικόνα. Η κλιματική μεταβολή, η αστική ανάπτυξη και οι αλλαγές στις συνθήκες απορροής μπορούν να δημιουργήσουν νέες μορφές έκθεσης σε κίνδυνο.
Η άναρχη ανάπτυξη μεγαλώνει το πρόβλημα
Η αντιμετώπιση μιας ήδη δομημένης περιοχής που βρίσκεται σε ζώνη κινδύνου δεν είναι εύκολη υπόθεση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για πυκνοκατοικημένα αστικά κέντρα. Όπως εξηγεί ο κ. Διακάκης, ακόμη και όταν είναι γνωστό ότι μια περιοχή αντιμετωπίζει πλημμυρικό κίνδυνο, η αλλαγή της υφιστάμενης κατάστασης απαιτεί χρόνο, πόρους και δύσκολες παρεμβάσεις. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη εντονότερο όταν η νέα ανάπτυξη εξακολουθεί να πραγματοποιείται μέσα ή κοντά σε περιοχές που είναι ήδη ευάλωτες. Δεν πρόκειται μόνο για την κληρονομιά παλαιότερων λανθασμένων επιλογών, αλλά και για το γεγονός ότι η ίδια λογική μπορεί να συνεχίζεται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν μεγάλες εμπορικές εγκαταστάσεις που κατασκευάζονται κοντά σε κοίτες ποταμών, συχνά με υπόγειους χώρους στάθμευσης και μεγάλη συγκέντρωση ανθρώπων. Τέτοιες επιλογές μπορούν να αυξήσουν την έκθεση του πληθυσμού και να δυσκολέψουν την ασφαλή απομάκρυνση σε περίπτωση ακραίου φαινομένου.
Διαβάστε επίσης
Ανάγκη για συνδυασμό μέτρων
Η μελέτη καταλήγει σε ένα ακόμη κρίσιμο συμπέρασμα: δύο περιοχές που πλήττονται από φαινόμενα παρόμοιας έντασης δεν είναι απαραίτητο να αντιμετωπίσουν και αντίστοιχου μεγέθους καταστροφές. Η έκθεση του πληθυσμού, ο βαθμός αστικοποίησης, η ποιότητα και η ανθεκτικότητα των υποδομών, η θεσμική ετοιμότητα, αλλά και οι οικονομικές δυνατότητες κάθε χώρας επηρεάζουν τόσο τις απώλειες όσο και την ταχύτητα ανάκαμψης. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική λύση που να μπορεί να αντιμετωπίσει κάθε μορφή πλημμυρικού κινδύνου. Απαιτείται συνδυασμός αντιπλημμυρικών έργων, σωστού χωροταξικού σχεδιασμού που ενσωματώνει τις ζώνες κινδύνου, αποτελεσματικών συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, καλύτερης ενημέρωσης και εκπαίδευσης των πολιτών και στενότερου συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων φορέων. Παράλληλα, τα μέτρα πρέπει να προσαρμόζονται στο είδος του κινδύνου, καθώς μια στρατηγική που μπορεί να είναι αποτελεσματική απέναντι σε μια μεγάλη ποτάμια πλημμύρα δεν σημαίνει ότι θα έχει την ίδια αποτελεσματικότητα σε ένα αιφνίδιο πλημμυρικό φαινόμενο. Η προστασία των ευρωπαϊκών πόλεων, επομένως, απαιτεί συνδυασμένες παρεμβάσεις που θα αντιμετωπίζουν όχι μόνο την ίδια τη βροχόπτωση, αλλά και τις ανθρώπινες επιλογές που μπορούν να μετατρέψουν ένα ακραίο φυσικό φαινόμενο σε μεγάλη καταστροφή.
0 ΣΧΟΛΙΑ