Η τραγωδία των παιδικών γάμων στο Αφγανιστάν: «Αναγκάστηκα να παντρευτώ στα 13 τον ξάδελφο μου»
Αναζωπυρώνεται το φαινόμενο των ανήλικων νυφών και μητέρων στο Αφγανιστάν, καθώς πολλές οικογένειες που βρίσκονται σε απόγνωση, για να μπορέσουν να τραφούν πωλούν τα παιδιά τους.
Πολλά κορίτσια αναγκάζονται να παντρευτούν πριν μπουν ακόμη στην εφηβεία, με αποτέλεσμα ανήλικες επανειλημμένα να γεννούν παιδιά που δίνονται ως μελλοντικές νύφες για την εξόφληση οικογενειακών χρεών. Όπως κατέγραψε ο Guardian με μαρτυρίες, η επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία αποτυπώνει μία κοινωνική και ανθρωπιστική τραγωδία που βαθαίνει. Όπως διευκρινίζει η ιστοσελίδα, για λόγους ασφάλειας και προστασίας, έχουν αλλάξει τα ονόματα των γυναικών και κοριτσιών που μίλησαν.
Η από γυναίκες και κορίτσια θεμελιώδη δικαιώματα, όπως η εκπαίδευση, η απαγόρευση της φοίτησης των κοριτσιών πέρα από την έκτη τάξη, η απομάκρυνση των γυναικών από την αγορά εργασίας, αλλά και η εκτεταμένη φτώχεια που μαστίζει τα νοικοκυριά, έχουν οδηγήσει πολλές οικογένειες στην αντίληψη ότι ο πρόωρος γάμος αποτελεί τη μοναδική λύση για την επιβίωσή τους. Πίσω από τα στατιστικά στοιχεία κρύβονται ανθρώπινες ιστορίες, όπως εκείνη της Σίμας – όνομα που χρησιμοποιείται για λόγους προστασίας της ταυτότητάς της. Παντρεύτηκε μόλις στα 13 της χρόνια, έχει αποκτήσει τέσσερα παιδιά και σήμερα, σε ηλικία μόλις 18 ετών, δηλώνει ότι αισθάνεται «σαν να είμαι 70 ετών».
Την ίδια στιγμή, σοκ προκαλούν οι μαρτυρίες για κορίτσια που «υποσχέθηκαν» σε μελλοντικούς συζύγους από τη βρεφική ή τη νηπιακή τους ηλικία. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι οικογένειές τους είχαν συμφωνήσει να τα παραδώσουν όταν θα έφταναν στην ηλικία των επτά, οκτώ ή εννέα ετών. Οι μαρτυρίες αυτές αποκαλύπτουν μια κοινωνία εγκλωβισμένη στη φτώχεια, στα οικονομικά αδιέξοδα και σε ένα καθεστώς που στερείσία και η δυνατότητα να αποφασίζουν οι ίδιες για το μέλλον τους.
VIRAL
Παντρεύτηκε τον ξάδελφο της στα 13
Ήδη έχει γεννήσει τέσσερις φορές η 18χρονη Σίμα. Το μικρότερο παιδί της είναι νεογέννητο, ενώ το μεγαλύτερο είναι τεσσάρων ετών. Η Σίμα, καθισμένη μαζί με τα παιδιά της στο πλινθόκτιστο δωμάτιό τους, στην επαρχία Μπαντγκίς λέει: «Αφού οι Ταλιμπάν μπήκαν, μόλις είχα τελειώσει την έκτη τάξη και επρόκειτο να ξεκινήσω την έβδομη. Όμως, δύο μήνες αργότερα, ο πατέρας μου με πίεσε αφόρητα να παντρευτώ τον ξάδελφό μου. Αφού με ξυλοκόπησε αρκετές φορές, αναγκάστηκα να δεχτώ».
Η Σίμα στα 13 της έγινε νύφη και έμεινε έγκυος. από τα παιδιά που γέννησε πέθανε από πνευμονία σε ηλικία ενός έτους. Πλέον κάνει και όλες τις δουλειές του σπιτιού: κουβαλά νερό, φροντίζει τις αγελάδες και ψήνει ναάν σε έναν πήλινο φούρνο. Την ίδια ώρα, τα παιδιά της γαντζώνονται στα πόδια της και κλαίνε.
Αυξάνονται δραματικά οι ανήλικες μητέρες
Δημόσιο νοσοκομείο στο βόρειο Αφγανιστάν αποκάλυψε ότι κατά τους πρώτους πέντε μήνες του φετινού έτους γέννησαν 42 ανήλικα κορίτσια. Μάλιστα έξι βρίσκονταν στη δεύτερη εγκυμοσύνη τους. Πέντε είχαν εξωμήτριες κυήσεις και 18 υποβλήθηκαν σε καισαρική τομή. Δύο πέθαναν, αν και τα μωρά τους επέζησαν.
Τα κορίτσια αυτά αποτελούν τα θύματα μιας ανησυχητικής αύξησης των παιδικών γάμων στο Αφγανιστάν. Η τάση αυτή ενισχύεται από τις πολιτικές των Ταλιμπάν, οι οποίες επιτρέπουν στην πράξη τους πρόωρους γάμους, αποκλείουν τα κορίτσια από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και περιορίζουν δραστικά τα δικαιώματα των γυναικών. Παράλληλα, η βαθιά ανθρωπιστική και οικονομική κρίση έχει οδηγήσει πολλές οικογένειες σε ακραίες επιλογές, όπως η «ανταλλαγή» ή η πώληση των θυγατέρων τους προκειμένου να εξοφλήσουν χρέη ή να εξασφαλίσουν τα στοιχειώδη για την επιβίωσή τους.
Σύμφωνα με έρευνα του Guardian και του Zan Times, πέρα από την περίπτωση της Σίμας, καταγράφηκαν ακόμη τρεις οικογένειες που είχαν δώσει σε γάμο κορίτσια ηλικίας κάτω των εννέα ετών ως μέσο αποπληρωμής οικονομικών οφειλών. Η πιο ακραία περίπτωση αφορά ένα βρέφος μόλις δύο μηνών, το οποίο είχε ήδη «υποσχεθεί» σε μελλοντικό σύζυγο. Και στις τέσσερις περιπτώσεις, οι οικογένειες είχαν συμφωνήσει ότι τα κορίτσια θα παραδίδονταν στους συζύγους τους όταν θα έφταναν στην ηλικία των επτά έως εννέα ετών.
Οι παιδικοί γάμοι δεν είναι άγνωστο φαινόμενο στη Νότια Ασία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η πρακτική αυτή παρουσίαζε σταδιακή μείωση στις περισσότερες χώρες της περιοχής. Στο Αφγανιστάν, όμως, η επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία ανέτρεψε αυτή την πορεία, οδηγώντας σε νέα αύξηση των περιστατικών και εντείνοντας τις ανησυχίες διεθνών οργανισμών για την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών και των γυναικών.
«Έπρεπε να θυσιάσω ένα από τα παιδιά μου»
Μία μαία, η Σαμπνάμ, μιλώντας στον Guardian ανέφερε: «Από τότε που η νέα κυβέρνηση ανέλαβε την εξουσία, ο αριθμός των ανήλικων μητέρων έχει αυξηθεί δραματικά. Στο παρελθόν, ίσως μόνο δύο ανήλικες μητέρες επισκέπτονταν το νοσοκομείο κάθε μήνα, οι περισσότερες από τις οποίες προέρχονταν από αναλφάβητες οικογένειες. Τώρα όμως, τόσο οι μορφωμένες όσο και οι αναλφάβητες οικογένειες παντρεύουν τις κόρες τους σε νεαρή ηλικία».
Η Σαμπνάμ θυμάται μια περίπτωση του 2024, κατά την οποία ένα 13χρονο κορίτσι προσήλθε σε εκείνη με σοβαρή αιμορραγία μετά από αποβολή. «Λυπήθηκα βαθιά. Μίλησα με τη μητέρα της και η απάντηση που άκουσα από εκείνη εξακολουθεί να αντηχεί στο μυαλό μου. Όταν τη ρώτησα γιατί επέτρεψε στη 13χρονη κόρη της να παντρευτεί έναν άνδρα σχεδόν 30 ετών, είπε: “Για να ταΐσω τα υπόλοιπα παιδιά μου, έπρεπε να θυσιάσω ένα από αυτά”».
Λανθασμένα ορισμένες οικογένειες θεωρούν ότι όσο νεότερη είναι η μητέρα, τόσο πιο υγιές και έξυπνο θα είναι το παιδί. Οι μητέρες που είναι ακόμη και οι ίδιες παιδιά συχνά δεν έχουν ολοκληρώσει τη σωματική ή ψυχολογική τους ανάπτυξη και αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας, αναιμίας, αποβολής, δυστοκίας και πρόωρου τοκετού, καθώς και μεγαλύτερη πιθανότητα να γεννήσουν βρέφος με χαμηλό βάρος ή προβλήματα υγείας.
«Νιώθω σαν άνθρωπος 70 ετών»
Η Σίμα λέει ότι εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειες του γεγονότος ότι απέκτησε παιδιά σε τόσο μικρή ηλικία. «Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μου, λιποθύμησα αρκετές φορές επειδή η αρτηριακή μου πίεση έπεφτε πολύ χαμηλά. Έχω συνεχώς πονοκέφαλο. Πονάνε τα νεφρά μου. Νιώθω σαν άνθρωπος 70 ετών», λέει.
Η Σαμπνάμ, εργαζόμενη στον τομέα της υγείας, περιγράφει ότι σε πολλές περιπτώσεις οι οικογένειες απορρίπτουν την καισαρική τομή, καθώς επικρατεί η πεποίθηση ότι μπορεί να στερήσει από μια γυναίκα τη δυνατότητα να αποκτήσει περισσότερα παιδιά στο μέλλον. Η αντίληψη αυτή έχει αποδειχθεί μοιραία για αρκετές γυναίκες. Όπως αναφέρει, δύο νεαρές μητέρες που παρακολουθούσε έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια του τοκετού, επειδή οι σύζυγοί τους δεν συναίνεσαν στην πραγματοποίηση της απαραίτητης χειρουργικής επέμβασης.
Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία των διεθνών οργανισμών καταδεικνύουν τη σοβαρότητα της κατάστασης. Σύμφωνα με έκθεση του Γραφείου Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, το Αφγανιστάν καταγράφει περίπου 600 μητρικούς θανάτους ανά 100.000 γεννήσεις ζώντων νεογνών, ποσοστό πολλαπλάσιο εκείνων που παρατηρούνται σε γειτονικές και ευρωπαϊκές χώρες, όπως το Ιράν, το Πακιστάν και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η έκθεση αποδίδει την ιδιαίτερα υψηλή μητρική θνησιμότητα στους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, καθώς και στη σοβαρή έλλειψη εξειδικευμένου υγειονομικού προσωπικού, κυρίως στις αγροτικές περιοχές. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η ενίσχυση της εκπαίδευσης και η εκπαίδευση περισσότερων γυναικών επαγγελματιών υγείας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη βελτίωση της κατάστασης.
Περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια κορίτσια εκτός σχολείου
Η ιστορία της Σίμας αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα που βιώνουν περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια κορίτσια στο Αφγανιστάν. Από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, η φοίτηση των κοριτσιών απαγορεύεται μετά την ολοκλήρωση της έκτης τάξης του δημοτικού, γεγονός που στερεί από εκατομμύρια παιδιά το δικαίωμα στη μόρφωση και περιορίζει δραματικά τις προοπτικές τους για το μέλλον.
Ο αποκλεισμός από την εκπαίδευση έχει ως συνέπεια πολλές ανήλικες να οδηγούνται σε πρόωρους ή αναγκαστικούς γάμους και στη μητρότητα από πολύ μικρή ηλικία. Σύμφωνα με το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Αφγανιστάν, εκπαιδευτικοί εκτιμούν ότι περίπου το 70% των κοριτσιών που εγκατέλειψαν υποχρεωτικά το σχολείο κατέληξαν σε αναγκαστικό γάμο. Παράλληλα, μικρότερη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε 15 από αυτά τα κορίτσια έδειξε ότι τα δύο τρίτα ήταν κάτω των 18 ετών όταν παντρεύτηκαν.
Η νομοθεσία έχει επίσης μεταβληθεί σημαντικά. Πριν από την επάνοδο των Ταλιμπάν, η αφγανική νομοθεσία απαγόρευε τον γάμο παιδιών ηλικίας κάτω των 15 ετών. Ωστόσο, νέο διάταγμα που εκδόθηκε φέτος δεν προβλέπει πλέον κανένα ελάχιστο όριο ηλικίας για τον γάμο. Η αλλαγή αυτή προστίθεται σε μια σειρά περιοριστικών μέτρων, όπως το κλείσιμο των σχολείων και των πανεπιστημίων για τις γυναίκες, οι περιορισμοί στην ελεύθερη μετακίνησή τους και ο αποκλεισμός τους από πολλές μορφές εργασίας. Οι πολιτικές αυτές, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ανεργία και την οικονομική κρίση, επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο τις συνθήκες διαβίωσης των γυναικών και των οικογενειών τους στο Αφγανιστάν.
«Πεινάμε τις περισσότερες φορές»
Άνεργος είναι ο 24χρονος σύζυγος της Σίμα. Ο άνδρας πήγε στο Ιράν αναζητώντας εργασία, ωστόσο έπειτα από τρεις μήνες επέστρεψε με άδεια χέρια. Η Σίμα θα ήθελε να εργαστεί, ωστόσο ως μητέρα τριών παιδιών με ευθύνες στο σπίτι, δεν έχει καμία ευκαιρία να κερδίσει χρήματα ή να μάθει κάποια δεξιότητα. «Πέντε οικογένειες ζουν στο ίδιο συγκρότημα: οι γονείς μου, ο θείος μου με τις δύο συζύγους του και ο αδελφός μου με τη γυναίκα του», λέει η Σίμα. «Όποτε περισσεύει κάτι στους άλλους, μας το δίνουν. Τις περισσότερες φορές πεινάμε», συμπλήρωσε.
Μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία και το κλείσιμο των σχολείων για τα κορίτσια, καθώς και τον αποκλεισμό των γυναικών από το μεγαλύτερο μέρος της αγοράς εργασίας, η οικογένεια της Σίμας βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρά οικονομικά αδιέξοδα. Ο πατέρας της αδυνατούσε να εξοφλήσει χρέος ύψους περίπου 2.800 ευρώ προς τον αδελφό του και, αντί χρηματικής αποπληρωμής, συμφωνήθηκε η Σίμα να παντρευτεί τον γιο του πιστωτή.
Τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν χιλιάδες οικογένειες στο Αφγανιστάν αποτυπώνονται και στα στοιχεία του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP). Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεσή του, περίπου 28 εκατομμύρια άνθρωποι –δηλαδή τα τρία τέταρτα του πληθυσμού– αδυνατούν να καλύψουν ακόμη και τις βασικές ανάγκες διαβίωσής τους, ενώ περισσότερα από οκτώ στα δέκα νοικοκυριά είναι υπερχρεωμένα. Παράλληλα, η σημαντική μείωση της διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας, μετά την αποδυνάμωση της USAID και τη συρρίκνωση των δεσμεύσεων χρηματοδότησης από ευρωπαϊκές χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, οδήγησε το 2025 σε μείωση της βοήθειας κατά περισσότερο από 16%. Ως αποτέλεσμα, εκατοντάδες ιατρικές μονάδες είτε ανέστειλαν τη λειτουργία τους είτε περιόρισαν σημαντικά τις υπηρεσίες τους. Η έκθεση προειδοποιεί ότι χωρίς ουσιαστικές επενδύσεις στην απασχόληση, την υγεία και τις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες, οι προοπτικές ανάκαμψης για τον αφγανικό πληθυσμό παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες.
Κορίτσια δίνονται σε γάμο από τη βρεφική ηλικία
Παρόμοιες ιστορίες καταγράφηκαν και στο δυτικό Αφγανιστάν, όπου ακόμη τρεις οικογένειες αποκάλυψαν ότι χρησιμοποίησαν τις ανήλικες κόρες τους ως μέσο εξόφλησης χρεών. Οι συμφωνίες προέβλεπαν την άμεση καταβολή χρημάτων από τις οικογένειες των μελλοντικών συζύγων, ενώ τα κορίτσια θα παραδίδονταν όταν θα έφταναν σε μεγαλύτερη ηλικία. Τα τρία από αυτά τα παιδιά είναι ακόμη μικρότερα των δέκα ετών και δεν γνωρίζουν τι τους επιφυλάσσει το μέλλον.
Μία από τις πιο συγκλονιστικές περιπτώσεις αφορά τη 57χρονη Γκολνάρ, της οποίας η εγγονή, ηλικίας μόλις ενός έτους, δόθηκε ως μελλοντική νύφη προκειμένου να εξοφληθούν τα χρέη του πατέρα της. Όπως εξηγεί, η οικογένεια είχε βρεθεί χωρίς τρόφιμα, ενώ ο πατέρας του παιδιού είχε εγκαταλείψει το σπίτι προσπαθώντας να αποφύγει τους δανειστές. Έτσι συμφωνήθηκε ο γάμος του βρέφους έναντι περίπου 2.650 ευρώ και μερικής διαγραφής των οφειλών.
«Όταν γίνει οκτώ ετών, θα την πάρουν από εμάς», λέει η Γκολνάρ. «Έδωσαν προκαταβολικά 100.000 αφγάνι και θα δώσουν άλλα 100.000 αφού πάρουν το κορίτσι από εμένα. Τα δώσαμε απευθείας στους πιστωτές για τα χρέη», συμπλήρωσε.
Η ίδια δηλώνει ότι ανησυχεί βαθιά για το μέλλον της εγγονής της, έχοντας δει παρόμοιες περιπτώσεις να εκτυλίσσονται στη γειτονιά της τα προηγούμενα χρόνια. «Δεν έχουν κανένα μέλλον. Είτε μας αφήσουν να καούμε σε μια φωτιά είτε αντιμετωπίσουν οτιδήποτε άλλο, εμείς δεν θα το μάθουμε».
Ανάλογη είναι και η ιστορία της 51χρονης Σαχέμπ Τζαν, η οποία συμφώνησε να δώσει την εγγονή της σε γάμο όταν εκείνη ήταν μόλις δύο μηνών. Η συμφωνία προβλέπει ότι το παιδί θα παραδοθεί στον μελλοντικό σύζυγό του όταν συμπληρώσει το έβδομο έτος της ηλικίας του. Παρότι η ίδια θεωρεί παρηγορητικό το γεγονός ότι γνωρίζει την οικογένεια του αγοριού, επισημαίνει πως η οικονομική τους κατάσταση δεν βελτιώθηκε, καθώς δεν έλαβαν χρηματικό αντάλλαγμα και εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ακραία φτώχεια.
«Δώσαμε αυτό το κορίτσι για τα χρέη και αυτό ήταν όλο. Ο Θεός είναι μάρτυρας ότι ακόμη και τώρα οι συνθήκες διαβίωσής μας είναι τρομερές και άθλιες», λέει.
Την ίδια αγωνία βιώνει και η 44χρονη Σάμπζα. Η κόρη της, που σήμερα είναι επτά ετών, είχε δοθεί σε μελλοντικό γάμο όταν ήταν μόλις τριών, προκειμένου να εξοφληθεί χρέος περίπου 3.900 ευρώ. Η οικογένεια είχε επιστρέψει από το Πακιστάν χωρίς πόρους, ενώ ο σύζυγός της αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας και δεν μπορούσε να εργαστεί. Σήμερα, καθώς πλησιάζει η στιγμή που θα πρέπει να αποχωριστεί το παιδί της, δηλώνει απελπισμένη.
«Αν υπήρχε κάποιος να μας δώσει αυτά τα χρήματα, θα ήμουν τόσο ευτυχισμένη. Αν η κόρη μου έμενε μαζί μου, θα ήμουν πανευτυχής», λέει.
Όπως εξηγεί, τα υπόλοιπα παιδιά της δεν μπορούν να κατανοήσουν γιατί η αδελφή τους θα φύγει από το σπίτι. «Όταν η κόρη μου πηγαίνει στο σπίτι της θείας της, επιστρέφει πανικόβλητη και με ρωτά πού πήγε η αδελφή της. Δεν ξέρω σε τι κατάσταση θα βρίσκονται αφού την πάρουν μακριά. Όταν σκέφτομαι ότι θα πάρουν την κόρη μου σε έναν χρόνο, ο ουρανός καταρρέει πάνω στο κεφάλι μου. Λέω στον εαυτό μου ότι απομένει μόνο ένας χρόνος, τίποτε περισσότερο», αναφέρει.
0 ΣΧΟΛΙΑ