6η Μαρτίου: Παγκόσμια ημέρα κατά της σχολικής βίας και εκφοβισμού – Ένα φαινόμενο που ανησυχεί ολοένα και περισσότερο

Η σχολική βία και ο εκφοβισμός αποτελούν ένα από τα πιο ανησυχητικά κοινωνικά φαινόμενα των τελευταίων ετών. Περιστατικά επιθετικής συμπεριφοράς μεταξύ μαθητών καταγράφονται όλο και συχνότερα, τόσο μέσα στους σχολικούς χώρους όσο και εκτός αυτών, προκαλώντας έντονο προβληματισμό σε εκπαιδευτικούς, γονείς και ειδικούς ψυχικής υγείας. Με αφορμή την 6η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά της σχολικής βίας και του εκφοβισμού, η ανάγκη για ουσιαστική αντιμετώπιση του φαινομένου επανέρχεται στο προσκήνιο. Η συγκεκριμένη ημέρα δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική υπενθύμιση, αλλά μια αφορμή για ουσιαστικό διάλογο γύρω από ένα πρόβλημα που επηρεάζει βαθιά την ψυχική υγεία των παιδιών και τη λειτουργία της σχολικής κοινότητας.

Ένα φαινόμενο που δεν περιορίζεται στο σχολείο

Ο σχολικός εκφοβισμός, γνωστός διεθνώς ως school bullying, περιγράφει την επαναλαμβανόμενη και εσκεμμένη επιθετική συμπεριφορά μαθητών προς άλλους μαθητές, με στόχο την επιβολή και την πρόκληση σωματικού ή ψυχικού πόνου. Δεν πρόκειται για ένα απλό περιστατικό κακής συμπεριφοράς, αλλά για μια κατάσταση όπου υπάρχει σαφής ανισορροπία δύναμης μεταξύ του δράστη και του θύματος. Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τον μαθητή που ασκεί βία και εκείνον που τη δέχεται. Στην πραγματικότητα εμπλέκεται ολόκληρη η σχολική κοινότητα, καθώς συμμαθητές, φίλοι ή ακόμη και ενήλικες μπορεί να είναι μάρτυρες των περιστατικών χωρίς πάντα να παρεμβαίνουν.

Οι μορφές εκφοβισμού είναι πολλές και συχνά αλληλοσυνδέονται

Οι μορφές εκφοβισμού είναι πολλές και συχνά αλληλοσυνδέονται. Η βία μπορεί να εκδηλωθεί με σωματικές επιθέσεις, όπως χτυπήματα και σπρωξίματα, αλλά και με λεκτικές προσβολές, κοροϊδία ή απειλές. Παράλληλα, υπάρχουν και πιο έμμεσες μορφές, όπως ο κοινωνικός αποκλεισμός, η διάδοση φημών ή η απομόνωση ενός παιδιού από την παρέα. Στη σύγχρονη εποχή, ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η διάσταση του ηλεκτρονικού εκφοβισμού (cyberbullying), που μέσω των κοινωνικών δικτύων μπορεί να επεκτείνει τη βία πέρα από τα όρια του σχολείου.

Cyberbullying

Οι ψυχολογικές συνέπειες για τα παιδιά

Σύμφωνα με τον ψυχολόγο και υπεύθυνο προστασίας ανηλίκων του ΚΔΑΠ ΑμεΑ ΗΛΙΑΝΘΟΣ, Ανδρέα Σταματόπουλο, ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί πλέον ένα σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας. Οι επιπτώσεις του μπορεί να είναι σοβαρές και μακροχρόνιες, επηρεάζοντας βαθιά την ψυχική ισορροπία των παιδιών. Τα παιδιά που βιώνουν συστηματικά εκφοβισμό συχνά εμφανίζουν έντονο άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απόσυρση και συναισθηματική δυσφορία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα προβλήματα αυτά μπορεί να εξελιχθούν σε κατάθλιψη ή να οδηγήσουν ακόμη και σε αυτοτραυματικές συμπεριφορές. 

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Mάρτυρες των περιστατικών χωρίς πάντα να παρεμβαίνουν

Ωστόσο, οι συνέπειες δεν περιορίζονται μόνο στα θύματα. Οι μαθητές που ασκούν εκφοβιστική συμπεριφορά ενδέχεται να εμφανίσουν στο μέλλον αυξημένη επιθετικότητα ή να εμπλακούν σε παραβατικές δραστηριότητες. Ακόμη και οι μαθητές που παρακολουθούν τέτοιες συμπεριφορές χωρίς να συμμετέχουν μπορεί να επηρεαστούν αρνητικά, βιώνοντας φόβο ή συναισθηματική αναστάτωση. Επιπλέον, η συνεχής έκθεση σε εκφοβισμό επηρεάζει συχνά και τη σχολική επίδοση. Πολλά παιδιά αποσύρονται από τη μαθησιακή διαδικασία, αποφεύγουν τη συμμετοχή στην τάξη και χάνουν την εμπιστοσύνη τους στο σχολικό περιβάλλον.

Η σιωπή που πρέπει να σπάσει

Η εκπαιδευτικός Έλενα Αναστασίου τονίζει ότι ο σχολικός εκφοβισμός συχνά παραμένει αθέατος, καθώς πολλά παιδιά διστάζουν να μιλήσουν για όσα βιώνουν. Ο φόβος, η ντροπή ή η αίσθηση ότι δεν θα βρουν υποστήριξη τα οδηγεί συχνά στη σιωπή. Όπως επισημαίνει, το φαινόμενο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσα στις σχολικές αίθουσες. Η συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών, γονέων, μαθητών και κοινωνίας είναι απαραίτητη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του. Η καλλιέργεια αξιών όπως ο σεβασμός, η αποδοχή της διαφορετικότητας και η ενσυναίσθηση αποτελεί βασικό εργαλείο για τη δημιουργία ενός σχολικού περιβάλλοντος όπου όλα τα παιδιά αισθάνονται ασφαλή.

Tο σχολείο δεν πρέπει να είναι ένας χώρος φόβου αλλά ένας χώρος γνώσης, στήριξης και ελπίδας για το μέλλον

Ο ρόλος του σχολείου και της Πολιτείας

Από την πλευρά του, ο φιλόλογος του 3ου Γυμνασίου Πύργου, Γιώργος Αγγελόπουλος, επισημαίνει ότι το σχολείο έχει υποχρέωση να αντιμετωπίζει άμεσα κάθε περιστατικό εκφοβισμού με παιδαγωγικό και επιστημονικό τρόπο. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, όπως αναφέρει, η επιρροή που ασκούν ορισμένοι μαθητές στους συνομηλίκους τους, δημιουργώντας μικρές «ηγετικές ομάδες» μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Συχνά, μαθητές με μεγαλύτερη δημοφιλία ή κοινωνική επιρροή στρέφονται εναντίον παιδιών που θεωρούν διαφορετικά ή πιο ευάλωτα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι καθοριστικός. Μέσα από τον διάλογο, τη θέσπιση σαφών κανόνων και τη συνεχή παρακολούθηση της σχολικής ζωής μπορούν να προληφθούν περιστατικά πριν πάρουν μεγαλύτερες διαστάσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτείται και ουσιαστική στήριξη από την Πολιτεία, με περισσότερους ειδικούς ψυχικής υγείας στα σχολεία και δομές υποστήριξης για μαθητές και γονείς.

Ένα σχολείο χωρίς φόβο

Η 6η Μαρτίου υπενθυμίζει ότι η αντιμετώπιση της σχολικής βίας δεν είναι ευθύνη ενός μόνο φορέα. Είναι μια συλλογική προσπάθεια που απαιτεί συνεργασία, ενημέρωση και ουσιαστική δράση. Η δημιουργία ενός σχολικού περιβάλλοντος όπου κυριαρχούν ο σεβασμός, η ασφάλεια και η αποδοχή της διαφορετικότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών. Γιατί, τελικά, το σχολείο δεν πρέπει να είναι ένας χώρος φόβου. Πρέπει να είναι ένας χώρος γνώσης, στήριξης και ελπίδας για το μέλλον.