Τέλος η ανωνυμία στα social media: Η πρόταση Μαρινάκη για ταυτοποίηση των χρηστών μετουσιώνεται σε κυβερνητική πολιτική – Βίντεο

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η καταπολέμηση της ψηφιακής τοξικότητας αποτελεί πλέον κεντρικό πυλώνα της κυβερνητικής ατζέντας, με την πρόταση του υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ και κυβερνητικού εκπροσώπου, Παύλου Μαρινάκη, να συγκεντρώνει όλο και μεγαλύτερη υποστήριξη. Η πρωτοβουλία αυτή, η οποία έκανε την εμφάνισή της στον δημόσιο διάλογο πριν από περίπου έναν μήνα κατά τη διάρκεια του Athens Alitheia Forum, φαίνεται να μετουσιώνεται σε μια ολοκληρωμένη πολιτική θέση, έχοντας εξασφαλίσει τη συναίνεση κορυφαίων υπουργών, αλλά και την έμπρακτη στήριξη του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη.

Όταν ο Παύλος Μαρινάκης παρουσίασε για πρώτη φορά το όραμά του για ένα καθαρότερο ψηφιακό περιβάλλον, είχε επισημάνει την επιτακτική ανάγκη να βγουν οι «κουκούλες» από το διαδίκτυο. Παρουσιάζοντας τη θέση του ως ένα ζήτημα βαθιά ταυτοτικό και θεμελιώδες για την ίδια τη λειτουργία της δημοκρατίας, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος διευκρίνισε πως ο στόχος της πρότασής του δεν είναι η κατάργηση ή η απαγόρευση των ψευδωνύμων, αλλά η διασφάλιση ότι πίσω από κάθε ψηφιακό προφίλ θα υφίσταται ένα ταυτοποιημένο φυσικό πρόσωπο. Με αυτόν τον τρόπο, επιδιώκεται η καθιέρωση ενός πλαισίου λογοδοσίας, ώστε να καθίσταται δυνατός ο εντοπισμός και η νομική συνέπεια για όσους χρησιμοποιούν τα ψηφιακά μέσα για την τέλεση ποινικών αδικημάτων, όπως η συκοφαντία, οι απειλές ή η διασπορά ψευδών ειδήσεων.

Τι σημαίνει η υιοθέτηση αυτής της πολιτικής

Η πρωτοβουλία για τον περιορισμό της ψηφιακής ανωνυμίας, την οποία προωθεί ο Παύλος Μαρινάκης με την υποστήριξη της κυβέρνησης, αν και φαινομενικά στοχεύει στην ευγενή επιδίωξη της καταπολέμησης της ψηφιακής τοξικότητας και της παραπληροφόρησης, εγείρει σοβαρά ερωτήματα και έντονους προβληματισμούς όσον αφορά την προστασία των ατομικών ελευθεριών και τη λειτουργία της δημοκρατίας. Παρά την επιτακτική ανάγκη για περιορισμό των εγκληματικών συμπεριφορών στο διαδίκτυο, η καθολική ταυτοποίηση των χρηστών ενέχει τον κίνδυνο να μετατραπεί σε ένα εργαλείο ελέγχου που θα αποθαρρύνει την ελεύθερη έκφραση, πλήττοντας τελικά τον ίδιο τον δημόσιο διάλογο που επιχειρεί να προστατεύσει.

Ένα από τα σημαντικότερα μειονεκτήματα αυτής της κίνησης είναι η πιθανότητα «εκφοβισμού» των πολιτών. Η ιστορία έχει δείξει πως η ανωνυμία, ή έστω η χρήση ψευδωνύμου, αποτελεί σε πολλές περιπτώσεις το μοναδικό «καταφύγιο» για δημοσιογράφους, ακτιβιστές, θύματα καταπιεστικών καθεστώτων ή ακόμη και απλούς πολίτες που επιθυμούν να ασκήσουν κριτική σε ισχυρά πρόσωπα χωρίς να φοβούνται αντίποινα, κοινωνικό στιγματισμό ή επαγγελματικές επιπτώσεις. Η επιβολή ταυτοποίησης μπορεί να οδηγήσει σε μια «κουλτούρα αυτολογοκρισίας», όπου ο πολίτης, γνωρίζοντας ότι κάθε του ανάρτηση είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πραγματική του ταυτότητα, θα αποφεύγει να εκφέρει ρηξικέλευθες απόψεις, περιορίζοντας έτσι τον πλουραλισμό και την πολυφωνία.

Από νομικής και πολιτικής σκοπιάς, η πρόταση αυτή κινδυνεύει να προσκρούσει στο ευρωπαϊκό κεκτημένο και στις αρχές της αναλογικότητας. Η αντιμετώπιση του φαινομένου της τοξικότητας μέσω της οριζόντιας άρσης της ανωνυμίας τιμωρεί, κατά κάποιο τρόπο, το σύνολο των χρηστών για τις πράξεις μιας μειοψηφίας. Αντί η πολιτεία να επενδύσει στη θωράκιση της δικαιοσύνης, στη στελέχωση των διωκτικών αρχών με εξειδικευμένο προσωπικό και στην ψηφιακή παιδεία που θα καλλιεργεί τον πολιτισμένο διάλογο, επιλέγει μια λύση που θυμίζει «αποστειρωμένο» ψηφιακό περιβάλλον, όπου η αστυνόμευση της έκφρασης υποκαθιστά την κριτική σκέψη.

Τέλος, είναι αφελές να πιστεύει κανείς ότι η ταυτοποίηση θα λύσει οριστικά το πρόβλημα. Οι χρήστες που πραγματικά επιθυμούν να παρανομήσουν ή να διασπείρουν προπαγάνδα συχνά διαθέτουν τα μέσα να παρακάμψουν τέτοια συστήματα, για παράδειγμα μέσω κλεμμένων στοιχείων ή χρήσης τεχνολογιών που αποκρύπτουν την ταυτότητα. Συνεπώς, η κίνηση αυτή κινδυνεύει να καταλήξει σε ένα μέτρο που θα επιβαρύνει δυσανάλογα τον απλό, νομοταγή πολίτη, περιορίζοντας τις δημοκρατικές του ελευθερίες, χωρίς να αγγίζει ουσιαστικά τους πυρήνες της οργανωμένης ψηφιακής τοξικότητας. Η δημοκρατία απαιτεί μια λεπτή ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και ελευθερίας, και η υποχρεωτική ταυτοποίηση, παρά τις αγαθές προθέσεις του Παύλου Μαρινάκη και της κυβέρνησης, μοιάζει να κλίνει επικίνδυνα προς την πλευρά του περιορισμού, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ουσία της ψηφιακής δημοκρατικής συμμετοχής.