Ψηφιακό «μπλόκο» στην Ευρώπη: Μετά τη Γαλλία και την Πορτογαλία, η Ελλάδα βάζει όριο ηλικίας στα social media

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Στα βήματα της Γαλλίας, της Αυστρίας και της Πορτογαλίας φαίνεται πως βαδίζει η Ελλάδα, καθώς σύμφωνα με το Reuters βρίσκεται «πολύ κοντά» στην απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 15 ετών. Το διεθνές ειδησεογραφικό πρακτορείο, επικαλούμενο κυβερνητικές πηγές, αναφέρει πως οι σχετικές ανακοινώσεις αναμένονται σύντομα. Την ίδια στιγμή, η Ισπανία κινείται σε ακόμη πιο αυστηρό πλαίσιο, σχεδιάζοντας απαγόρευση έως τα 16 έτη, με ταυτόχρονη απόδοση προσωπικών ποινικών ευθυνών στα στελέχη των πλατφορμών για τη διακίνηση ρητορικής μίσους.

«Η ψηφιακή ενηλικίωση για την αυτόνομη πρόσβαση στις πλατφόρμες, τις υπηρεσίες, τα παιχνίδια και τις εφαρμογές που στοχοθετούνται από τον παρόντα νόμο ορίζεται στα 16 έτη», τονίζεται στο κείμενο που παρουσίασαν βουλευτές του κυβερνώντος δεξιού κόμματος στην Πορτογαλία για τα social media. Ο νόμος αυτός προβλέπει επίσης ότι οι έφηβοι ηλικίας από 13 έως 16 ετών δεν θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στα social media παρά μόνο με τη συγκατάθεση των γονέων τους, και ότι οι πλατφόρμες αυτές υποχρεούνται να εισαγάγουν ένα σύστημα εξακρίβωσης της ηλικίας και της γονικής άδειας συμβατό με τα λογισμικά που χρησιμοποιεί η πορτογαλική διοίκηση.

«Η εξειδικευμένη βιβλιογραφία και τα πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα έδειξαν η πρόωρη χρήση των πηγών αυτών, πριν από τα 16 έτη, μπορεί να υπονομεύσει τη φυσιολογική κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών, καθώς αποδεικνύεται ολοένα και πιο εθιστική και πιο επιζήμια», σημειώνουν οι βουλευτές που υπέβαλαν αυτή την πρόταση νόμου σε ένα εισαγωγικό κείμενο.

Η συζήτηση σε σχέση με την ψηφιακή ενηλικίωση, δηλαδή με τη θέσπιση ελάχιστης ηλικίας για την ψηφιακή παρουσία των παιδιών, διαδίδεται στην Ευρώπη, από τότε που η Αυστραλία έγινε τον Δεκέμβριο η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους κάτω των 16 ετών. Το γαλλικό κοινοβούλιο ψήφισε την περασμένη εβδομάδα πρόταση νόμου που απαγορεύει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στους ανήλικους κάτω από 15 ετών, ένα μέτρο για την προστασία της υγείας των εφήβων, το οποίο υποστηρίζεται από την κυβέρνηση.

Η κρίση της ψυχικής υγείας και η «ντοπαμίνη» της οθόνης

Η κατάσταση έχει φτάσει σε οριακό σημείο, καθώς οι ειδικοί ψυχικής υγείας και οι αρχές αντιλαμβάνονται πλέον ότι η «ψηφιακή παιδική χαρά» έχει μετατραπεί σε ένα περιβάλλον γεμάτο αθέατους κινδύνους που επηρεάζουν ανεπανόρθωτα τη διαμόρφωση του εφηβικού εγκεφάλου.

Ο κύριος λόγος που οδηγεί σε αυτές τις απαγορεύσεις είναι η ραγδαία αύξηση των ποσοστών κατάθλιψης, άγχους και διατροφικών διαταραχών στους εφήβους. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι σχεδιασμένες με αλγορίθμους που στοχεύουν στην «αιχμαλωσία» της προσοχής μέσω της συνεχούς ροής περιεχομένου. Για έναν έφηβο κάτω των 15 ετών, του οποίου το κέντρο ελέγχου των παρορμήσεων στον εγκέφαλο δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως, αυτή η συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση (μέσω likes και views) δημιουργεί έναν εθιστικό κύκλο ντοπαμίνης. Όταν η επιβεβαίωση αυτή λείπει, το παιδί βιώνει αισθήματα ανεπάρκειας και κοινωνικής απομόνωσης.

Το φαινόμενο του Cyberbullying και της «ψηφιακής σύγκρισης»

Ένας άλλος κρίσιμος παράγοντας είναι ο διαδικτυακός εκφοβισμός. Σε αντίθεση με τον παραδοσιακό εκφοβισμό στο σχολείο, το cyberbullying ακολουθεί το παιδί μέσα στο ίδιο του το δωμάτιο, 24 ώρες το 24ωρο, καθιστώντας το αβοήθητο. Παράλληλα, η διαρκής έκθεση σε «φιλτραρισμένες» και εξιδανικευμένες ζωές άλλων δημιουργεί το φαινόμενο της κοινωνικής σύγκρισης. Τα παιδιά κάτω των 15 ετών συχνά αδυνατούν να διακρίνουν την πραγματικότητα από το ψηφιακό κατασκεύασμα, με αποτέλεσμα να πλήττεται η αυτοεκτίμησή τους και η εικόνα που έχουν για το σώμα τους.

Ακατάλληλο περιεχόμενο και ρητορική μίσους

Η ευκολία με την οποία οι ανήλικοι έρχονται πλέον σε επαφή με περιεχόμενο βίας, ρητορικής μίσους ή ακόμα και επικίνδυνων προκλήσεων (challenges) είναι τρομακτική. Όπως φάνηκε και από την κίνηση της Ισπανίας να θέσει τους επικεφαλής των social media προ των ευθυνών τους, οι πλατφόρμες έχουν αποτύχει να αυτορρυθμιστούν. Η πρόσβαση σε πορνογραφικό υλικό ή σε ομάδες που προωθούν την αυτοματοποίηση είναι συχνά μόνο μερικά clicks μακριά, παρά τα όποια φίλτρα ηλικίας.