Πώς θα ήταν η Αθήνα χωρίς κεραίες: Οι προτάσεις των ειδικών για να καθαρίσει η «χωματερή» του αττικού ουρανού
Κεραίες, ηλιακοί θερμοσίφωνες, δώματα, καυστήρες. Η ταράτσα της αθηναϊκής πολυκατοικίας έχει καταντήσει οικιακή χωματερή – με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για το αισθητικό και το περιβαλλοντικό αποτύπωμά της στον ορίζοντα της πόλης. Καθώς το αίτημα για περισσότερη φύση στο αστικό περιβάλλον είναι πιο επίκαιρο από ποτέ, ρωτάμε ειδικούς αν μια διαφορετική εκδοχή της ταράτσας της ελληνικής πολυκατοικίας αποτελεί ρεαλιστικό σενάριο.
Ηταν 29 Σεπτεμβρίου του 2008 όταν ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιώργος Αλογοσκούφης είχε υποδεχθεί φωτογράφους και δημοσιογράφους στην ταράτσα του άχαρου μεγάρου της πλατείας Συντάγματος για να τους παρουσιάσει την πρώτη «πράσινη στέγη» δημόσιου κτιρίου στην Ελλάδα. Σε μια έκταση 650 τ.μ. είχαν φυτευθεί δενδρύλλια και φυτά σε συνεργασία με το Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Θερμοδυναμικής του Πολυτεχνείου.
Το πρότζεκτ είχε λάβει δυσανάλογη για την κλίμακα του έργου δημοσιότητα. Ισως γιατί άγγιζε μία από τις χαίνουσες πληγές της μεταπολεμικής Αθήνας: την ντροπιαστική συνθήκη των δωμάτων των ελληνικών πολυκατοικιών και την πάνδημη αδιαφορία μας που τη συνοδεύει. Η τύχη του σχεδίου ακολούθησε τη μοίρα ανάλογων πρωτοβουλιών της δημόσιας διοίκησης: η πράσινη στέγη του υπουργείου δεν συντηρήθηκε, με αποτέλεσμα στα χρόνια της κρίσης να μαραζώσει και σήμερα να μην υπάρχει σχεδόν τίποτα από την εξωτική εικόνα που είχε μαγνητίσει τους φωτογραφικούς φακούς εκείνον τον, μακρινό πια, Σεπτέμβριο του 2008. Ανάλογη πορεία, στη λογική του πυροτεχνήματος είχε και το ευγενικών προθέσεων πρόγραμμα για να αποξηλωθούν οι παλιές κεραίες τηλεόρασης και να αντικατασταθούν από μια κεντρική ανά πολυκατοικία έτσι ώστε ο αθηναϊκός ορίζοντας να καθαρίσει κάπως το αποτρόπαιο δάσος από αντένες που μας κληροδότησε η διάδοση της τηλεόρασης από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’60 και μετά. Αλλά όπως ξεκίνησε το πρόγραμμα, έτσι και σταμάτησε. Το «δάσος» είναι ακόμη εκεί ψηλά.
Χαοτική ομοιομορφία
Τι έχει αλλάξει από εκείνη την εποχή που έμοιαζε να πυροδοτεί ένα στοιχειώδη δημόσιο διάλογο για τις ταράτσες της πόλης; 17 χρόνια μετά, οι ως επί το πλείστον άχρηστες κεραίες βρίσκονται ακόμη στη θέση τους, αλλά ενδιαμέσως έχουν αποκτήσει «παρέα»: τα διαρκώς αυξανόμενα σώματα με ηλιακούς θερμοσίφωνες τοποθετημένα συνήθως χωρίς καμία έγνοια για το αισθητικό τους αποτύπωμα στο ήδη προβληματικό ανάγλυφο της αθηναϊκής ταράτσας. Στη χαοτική ομοιομορφία προσθέστε δορυφορικά πιάτα, πλυσταριά που έγιναν «δώματα» ή αποθήκες, καυστήρες που διατρέχουν τη μεσοτοιχία, μηχανολογικές εγκαταστάσεις, καπνοδόχους.
VIRAL
Μια σύγχρονη υποδομή ηλιακών συλλεκτών στην ταράτσα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών θα μπορούσε να εξυπηρετήσει δεκάδες πολυκατοικίες του Παγκρατίου, αναφέρει ο αρχιτέκτων Ανδρέας Κούρκουλας.
Πριν μπούμε σε πιο βαθιά νερά, ρωτάω τον εξειδικευμένο ηλεκτρονικό Παναγιώτη Παπανικολάου αν πραγματικά χρειαζόμαστε κεραία στην ταράτσα για να δούμε τηλεόραση. «Και ναι και όχι», μου λέει. «Ναι, αν βλέπετε τηλεόραση παραδοσιακά, δηλαδή με τη λήψη του επίγειου σήματος της DIGEA στη συσκευή σας. Δεν χρειάζεστε κεραία αν έχετε αξιόπιστο Ιντερνετ και βλέπετε τηλεόραση μέσα από τις πλατφόρμες που προσφέρουν, ανάμεσα σε άλλα, και πρόσβαση στα ελληνικά κανάλια».
Ελληνικές πατέντες
Οσο για τους ηλιακούς θερμοσίφωνες, η ζημιά που έχουν κάνει στον ορίζοντα της ελληνικής πόλης είναι ήδη αξιοσημείωτη, αλλά θα μπορούσε να αμβλυνθεί χάρη σε δύο εργαλεία που έχουμε στα χέρια μας και σπανίως αξιοποιούμε. «Ο ηλιακός θερμοσίφωνας ανά διαμέρισμα είναι μια αποκλειστικά αθηναϊκή πατέντα», λέει στην «Κ» ο αρχιτέκτων και ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ Ανδρέας Κούρκουλας, προσθέτοντας ότι θα πρέπει να αναζητήσουμε πολύ πιο σύγχρονες λύσεις, όπως μεγαλύτερες υποδομές ηλιακών συλλεκτών στις επιφάνειες μεγάλων κτιρίων, ικανές να απορροφήσουν την ανάγκη για ηλιακή ενέργεια σε ακτίνα 10 ή και 20 οικοδομικών τετραγώνων. «Σκεφτείτε μια τέτοια υποδομή στην ταράτσα του κτιρίου του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών στη Βασιλέως Κωνσταντίνου και πώς θα μπορούσε να διαχυθεί ο πολύτιμος αυτός πόρος σε δεκάδες πολυκατοικίες του Παγκρατίου», τονίζει.
Στην ίδια λογική, ο επικεφαλής του αρχιτεκτονικού γραφείου
R.C.TECH Γιάννης Δουρίδας επισημαίνει ότι οι νέας γενιάς ηλιακοί θερμοσίφωνες, με καλύτερες αποδόσεις, μπορούν να τοποθετηθούν και σε μικρότερες κλίσεις με εσωτερικά boiler και άρα να είναι λιγότερο ορατοί. Εναλλακτικά μπορεί να φύγουν από την ταράτσα και να αντικατασταθούν από εσωτερικές διατάξεις θέρμανσης νερού με ενσωματωμένη αντλία θερμότητας, με πολύ καλή ενεργειακή απόδοση». Θετικά νέα υπάρχουν και από το μέτωπο των εγκαταστάσεων κεντρικής θέρμανσης. «Ολο και περισσότεροι ιδιοκτήτες διαμερισμάτων κατευθύνονται προς την αυτόνομη θέρμανση έναντι της κεντρικής, για λόγους ευελιξίας. Αυτό σημαίνει πως κάποιες από τις κοινόχρηστες μηχανολογικές εγκαταστάσεις μπορούν να καταργηθούν και να απομακρυνθούν από τα δώματα των κτιρίων».
Αν και οι αρχιτέκτονες πιστεύουν ότι αρκούν ελάχιστες πρωτοβουλίες για να αλλάξει η «μεγάλη» εικόνα (π.χ. στοιχειώδη συντήρηση της ταράτσας ή αντικατάσταση του σημερινού «σκληρού» εδάφους της με πιο οικολογικά υλικά), η ιδέα και κυρίως η τεχνογνωσία
«Τα φυτεμένα δώματα αποτελούν μία από τις πιο ουσιαστικές λύσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας», τονίζει η Ιρια Κατρίτση, που ειδικεύεται στις πράσινες στέγες.
Διαβάστε επίσης
της φύτευσης των δωμάτων διαρκώς εξελίσσεται. Ρωτάω την 32χρονη Ιρια Κατρίτση, η οποία ίδρυσε πριν από πέντε χρόνια τη Nature Above, εταιρεία που ειδικεύεται στις πράσινες στέγες, αν οι πολύ ελκυστικές εικόνες με τα φυτεμένα δώματα που βλέπουμε στο Instagram είναι εφαρμόσιμες στις κακογερασμένες πολυκατοικίες του ’60 και του ’70.
«Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ναι», λέει στην «Κ». «Η βασικότερη είναι ο τεχνικός έλεγχος της στατικής επάρκειας, καθώς ακόμη και ένα ελαφρύ, εκτατικό φυτεμένο δώμα απαιτεί πρόσθετο φορτίο της τάξης των 80-150 κιλών ανά τετραγωνικό μέτρο. Εξίσου κρίσιμη είναι η σωστή υγρομόνωση και αποστράγγιση, ώστε να προστατεύεται το κτίριο από υγρασίες και φθορές. Αυτό επιτυγχάνεται με τις κατάλληλες ρύσεις και με εξειδικευμένα υλικά και μεμβράνες, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα για φυτεμένα δώματα, καθώς και με ειδικό υπόστρωμα που αντικαθιστά το συμβατικό κηπόχωμα». Ομως στην ελληνική πραγματικότητα το πιο συνηθισμένο εμπόδιο δεν είναι η στατικότητα του κτιρίου, αλλά το άπιαστο όνειρο της συναίνεσης όλων των συνιδιοκτητών των διαμερισμάτων της πολυκατοικίας.
Απουσία κινήτρων
Για τη νεαρή επιχειρηματία το βασικό πρόβλημα για να πρασινίσουν οι ταράτσες μας είναι η απουσία κινήτρων. «Το ζήτημα των κινήτρων είναι, κατά τη γνώμη μου, το πιο κρίσιμο», σημειώνει η Ιρια Κατρίτση. «Η Αθήνα αντιμετωπίζει έντονα το φαινόμενο της θερμικής αστικής νησίδας, δηλαδή την αυξημένη θερμοκρασία στο κέντρο σε σχέση με τα προάστια, ως αποτέλεσμα της έλλειψης πρασίνου και των σκληρών, αδιαπέραστων επιφανειών. Τα φυτεμένα δώματα αποτελούν μία από τις πιο ουσιαστικές λύσεις για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου, καθώς συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροκλίματος και στη μείωση της θερμικής επιβάρυνσης της πόλης. Τα φυτεμένα δώματα είναι ένας τρόπος τα κτίρια να “επιστρέψουν” στην πόλη και στη φύση μέρος των επιφανειών που κατέλαβαν». Ωστόσο πιστεύει ότι ο σχεδιασμός κινήτρων για τις πράσινες στέγες είναι πιο σύνθετος σε σχέση με αντίστοιχα σχήματα που εφαρμόστηκαν, για παράδειγμα, για τα φωτοβολταϊκά, καθώς στην περίπτωση των φυτεμένων δωμάτων δεν υπάρχει άμεσο και μετρήσιμο οικονομικό όφελος για τον ιδιοκτήτη. «Υπάρχουν βεβαίως έμμεσα οικονομικά οφέλη, όπως η βελτίωση της θερμομόνωσης και η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης. Το μεγαλύτερο και πιο ουσιώδες όφελος, όμως, αφορά την πόλη συνολικά: το μικροκλίμα της, την ανθεκτικότητά της στην κλιματική κρίση και τη συνολική αισθητική και περιβαλλοντική αναβάθμιση του αστικού τοπίου. Και αυτό είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο ο ρόλος του κράτους καθίσταται καθοριστικός», καταλήγει.
Δημοσίευμα Καθημερινής
0 ΣΧΟΛΙΑ