Μυρτώ Κεφαλονιάς: Η τραγωδία πίσω από τα πληκτρολόγια – Γιατί οι γυναίκες ασκούν την πιο σκληρή κριτική σε γυναίκες;

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η τραγωδία της 19χρονης Μυρτούς στην Κεφαλονιά δεν έφερε στην επιφάνεια μόνο τον τρόμο ενός πρόωρου και άδικου θανάτου, αλλά αποκάλυψε για ακόμη μια φορά το αποκρουστικό πρόσωπο του κοινωνικού αυτοματισμού. Πριν καν στεγνώσει το μελάνι των ιατροδικαστικών εκθέσεων, το «δικαστήριο» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είχε ήδη βγάλει ετυμηγορία. Το έγκλημα; Η εμφάνισή της. Ο τρόπος που πόζαρε, τα χείλη της, το ντύσιμό της, η ίδια της η αισθητική.

Γιατί όμως νιώθουμε την ανάγκη να κρίνουμε και να κατακρίνουμε μια γυναίκα τόσο εύκολα από την εικόνα της, ειδικά σε στιγμές απόλυτου πόνου; Μια βαθιά ψυχολογική ανάλυση έρχεται να ρίξει φως στον μηχανισμό που μετατρέπει το «ένστικτο» σε όπλο υποτίμησης και την κρίση σε μηχανισμό επιβίωσης.

Το «δικαστήριο» των 3 δευτερολέπτων

Η αλήθεια είναι ωμή: χρειάζονται μόλις λίγα δευτερόλεπτα για να αποφασίσουμε ποια είναι μια γυναίκα, τι θέλει και πόσο «σοβαρή» είναι, χωρίς να ξέρουμε απολύτως τίποτα για εκείνη. Αυτό που βαφτίζουμε «ένστικτο» είναι στην πραγματικότητα ένας άβολος αυτοματισμός. Δεν βλέπουμε τον άνθρωπο, αλλά τις ερμηνείες που έχουμε μάθει να του δίνουμε.

Όταν βλέπουμε υαλουρονικό στα χείλη ή ένα συγκεκριμένο ντύσιμο, ο εγκέφαλός μας δεν βλέπει γεγονότα, αλλά ιστορίες που μας έχουν μάθει να λέμε. «Έβαλε υαλουρονικό, άρα είναι ελαφρών ηθών», «Ντύνεται έτσι, άρα είναι επιφανειακή». Αυτές οι ιστορίες είναι τόσο αυτόματες που τις περνάμε για αλήθεια, ξεχνώντας ότι είναι απλώς στερεότυπα που μας βοηθούν να «κόψουμε δρόμο».

Γιατί ο εγκέφαλός μας προτιμά το «κουτάκι» από την αλήθεια;

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι εκ φύσεως… τεμπέλης. Προτιμά τις γρήγορες εξηγήσεις από την ουσιαστική αλήθεια. Το να γνωρίσεις έναν άνθρωπο σε βάθος απαιτεί χρόνο, συναισθηματική δουλειά και ανοιχτό μυαλό. Το να τον βάλεις σε ένα «κουτάκι» με βάση την εμφάνισή του απαιτεί μόλις 3 δευτερόλεπτα.

Η εμφάνιση είναι το πιο εύκολο «κουμπί» που πατάμε για να νιώσουμε ότι καταλάβαμε τον άλλον, χωρίς να κάνουμε την παραμικρή προσπάθεια. Είναι βολικό να πιστεύουμε ότι «τα ήθελε» ή ότι «κάτι παίζει» με μια όμορφη γυναίκα, γιατί έτσι αποφεύγουμε την άβολη πραγματικότητα της πολυπλοκότητας ενός ανθρώπου.

Η κρίση σου λέει περισσότερα για σένα, παρά για εκείνη

Εδώ βρίσκεται το πιο άβολο κομμάτι της ψυχολογικής ανάλυσης: κάθε φορά που κρίνεις μια γυναίκα ως «υπερβολική» ή «προκλητική», δεν αποκαλύπτεις την προσωπικότητά της, αλλά τη δική σου. Η κρίση σου αποκαλύπτει:

• Τι σε ενοχλεί βαθιά.
• Τι φοβάσαι.
• Τι έχεις μάθει να απορρίπτεις στον ίδιο σου τον εαυτό.

Πολλές φορές, η ανελέητη κριτική προς την εμφάνιση μιας άλλης γυναίκας είναι η αντίδραση σε αυτό που εμείς οι ίδιοι δεν τολμάμε να είμαστε. Είναι η ανάγκη μας να επιβάλουμε τον έλεγχο, να θέσουμε «όρια» που η άλλη τόλμησε να ξεπεράσει.

Ο «πόλεμος» μεταξύ γυναικών και η ανάγκη για έλεγχο

Είναι μια σκληρή αλήθεια που συχνά αποσιωπάται: οι γυναίκες ασκούν συχνά την πιο ανελέητη κριτική σε άλλες γυναίκες. Αυτό δεν συμβαίνει απαραίτητα από κακία, αλλά επειδή έχουν μεγαλώσει σε ένα σύστημα όπου η αξία τους συγκρίνεται συνεχώς. Όταν η αξία γίνεται σύγκριση, η κρίση μετατρέπεται σε μηχανισμό επιβίωσης. Αν «μειώσω» την άλλη, ίσως νιώσω εγώ πιο ασφαλής ή πιο «σωστή» μέσα στα αποδεκτά κοινωνικά πρότυπα.

Στην περίπτωση της Μυρτούς, είδαμε αυτόν τον μηχανισμό σε πλήρη λειτουργία. Η κρίση για την εμφάνισή της ήταν στην ουσία μια προσπάθεια της κοινωνίας να ρυθμίσει το «νόημα» της ύπαρξής της, ακόμα και μετά θάνατον.

Μια παύση πριν την ετυμηγορία

Την επόμενη φορά που θα πιάσετε τον εαυτό σας να σχολιάζει την εμφάνιση μιας γυναίκας —ειδικά σε μια τραγική συγκυρία— κάντε μια παύση. Αναρωτηθείτε: «Αυτό που σκέφτομαι είναι γεγονός ή η δική μου ανασφάλεια;». Η πιο σημαντική ερώτηση δεν είναι «γιατί είναι έτσι εκείνη;», αλλά «γιατί είμαι έτσι εγώ και με ενοχλεί τόσο;».

Ας αρχίσουμε να βλέπουμε τους ανθρώπους πιο ουσιαστικά. Η Μυρτώ δεν ήταν μια φωτογραφία στο Instagram, ούτε τα χείλη της, ούτε τα ρούχα της. Ήταν ένας άνθρωπος που χάθηκε. Και ο σεβασμός στην απώλεια είναι το ελάχιστο δείγμα πολιτισμού που μας έχει απομείνει.

Διαβάστε την ανάρτηση της ψυχολόγου Λίζας Βάρβογλη