«Μας οδήγησαν στον ίδιο τον θάνατο»: Ο Σάκης Μπερέτας έχασε τον μπαμπά του στις πλημμύρες στη Μάνδρα και μιλάει για τον αγώνα του στο Athensmagazine.gr (Μέρος Α – videos)

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Ήταν Νοέμβρης του 2017 όταν η Μάνδρα Αττικής βρέθηκε στο επίκεντρο μιας από τις πιο τραγικές φυσικές καταστροφές των τελευταίων ετών. Μέσα σε λίγες μόνο ώρες, οι δρόμοι μετατράπηκαν σε χείμαρρους, σπίτια πλημμύρισαν, περιουσίες χάθηκαν και, το πιο οδυνηρό, άνθρωποι άφησαν τη ζωή τους χωρίς προειδοποίηση. Η πόλη σιώπησε, αλλά πίσω της άφησε φωνές – φωνές ανθρώπων που πάλεψαν, που έχασαν, που στάθηκαν ξανά στα πόδια τους.

Σήμερα, χρόνια μετά, κοιτάμε πίσω όχι για να ξαναζήσουμε τον πόνο, αλλά για να καταλάβουμε. Να δώσουμε χώρο, να ρίξουμε φως στις αιτίες, να ακούσουμε όσους έζησαν την καταστροφή από κοντά.

«Μας οδήγησαν στον ίδιο τον θάνατο»

Για αυτό, το Athensmagazine.gr συνάντησε τον Σάκη Μπερέτα, έναν άνθρωπο που η τραγωδία της Μάνδρας τον σημάδεψε βαθιά. Ο Σάκης δεν είναι μόνο ένας από τους πολλούς που επλήγησαν – είναι γιος ενός από τα θύματα της φονικής πλημμύρας. Ο πατέρας του χάθηκε εκείνο το μοιραίο πρωινό, και η απώλεια αυτή μετατράπηκε για τον ίδιο σε αποστολή.

Μια αποστολή που σήμερα, ως Πρόεδρος του Συλλόγου Συγγενών Θανόντων και Πληγέντων Μάνδρας 2017, φέρνει εις πέρας, αφού δίνει καθημερινό αγώνα για να κρατηθεί ζωντανή η μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν και να μη ξεχαστούν οι ευθύνες.

Οι φωνές των θυμάτων της Μάνδρας σε μια τραγωδία που δεν έχει ξεχαστεί

Πριν ακόμα γυρίσουμε το χρόνο πίσω και ακούσουμε από τον ίδιο τον Σάκη Μπερέτα πώς έζησε εκείνη τη μαύρη μέρα του Νοεμβρίου του 2017, δεν μπορούσαμε να μη σταθούμε στις πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις. Στις 30 Απριλίου 2025, ανακοινώθηκε πως άνοιξε ξανά ο φάκελος για την υπόθεση της Μάνδρας, ανατρέποντας την προηγούμενη απόφαση του Εφετείου και φέρνοντας στο προσκήνιο τρεις από τους κατηγορούμενους για το αδίκημα της ανθρωποκτονίας από αμέλεια.

Πώς βίωσε όμως ο ίδιος αυτή την απόφαση; Τα συναισθημάτά μου ήταν περίεργα, αλήθεια είναι. Διότι ναι μεν είναι μια θετική εξέλιξη, γιατί αναιρεί την απόφαση του εφετείου και δείχνει ότι όντως είχε γίνει λάθος και ότι πρέπει να επανεξεταστεί ξανά το αδίκημα της ανθρωποκτονίας από αμέλεια. Αλλά θεωρούμε ότι αυτό δείχνει τις ευθύνες μεμονωμένα σε κάποια πρόσωπα.

Δεν καταλογεί σωστά τις ευθύνες σε όσους πραγματικά ευθύνονται. Και αυτό είναι το άδικο, είναι το κακό και είμαστε και άνθρωποι που θέλουμε να αποδοθεί σωστή δικαιοσύνη.

Όλοι έχουν τις ευθύνες τους και υπάρχουν και πολλοί που έχουν ευθύνες που δεν έχουν καταδικαστεί. Δηλαδή να σας δώσω ένα παράδειγμα. Αν είχε γίνει κάτι παρόμοιο με τη Δήμαρχο ή τους δύο αυτούς υπαλλήλους, όπως έγινε με την κυρία Δούρου και άλλους πέντε κατηγορούμενους, που εκ πρόθεσμα Εισαγγελέας δεν άσκησε την έφεσή του και δεν πήγανε στο Εφετείο, και αυτοί αυτή τη στιγμή θα ήταν αθώοι.

Άρα πάλι δεν θα είχαμε ένα δίκαιο αποτέλεσμα. Εμείς θέλουμε να επανεξαταστεί ξανά από τον αρχή όλο το αδίκημα που έχει συμβεί, οι ευθύνες, τα λάθη του παρελθόντος, τις ευρωπαϊκές οδηγίες που δεν ακολούθησε ποτέ κανένας, τα έργα που δεν κάνανε ποτέ τα έργα που δεν γίνανε ποτέ και κυρίως ότι ήταν ένα πρόβλημα που το γνώριζαν όλοι.

Όλοι περίμεναν ότι κάποια στιγμή θα συμβεί, όλοι ξέραν ότι πρέπει να γίνουν αντιπλημμυρικά έργα, όλοι ήξεραν το τι λάθη έχουν γίνει και στον παράδρομο αλλά και τις κοίτες που έχουν κλείσει μέσα στην πόλη για να χτίσουν δρόμους, όλοι γνώριζαν ότι υπάρχουν αυθαίρετα, μέχρι και βιομηχανία ολόκληρη. Δηλαδή απίστευτα πράγματα. Και αυτά τα πράγματα επέτρεπαν να συμβαίνουν.

Και επειδή τυχαίνει και μιλάμε το τελευταίο καιρό για διαφθορά στην πολεοδομία, ίσως πρέπει να εξετάσουμε τελικά και αυτή τη διαφθορά – πώς εργοστάσια βιομηχανής βρέθηκαν πάνω σε κοίτες;

Με δεδομένο ότι πλησιάζει ο Νοέμβριος και η παραγραφή, τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα για το πού πραγματικά οδηγεί η παρούσα εξέλιξη.

Επειδή μίλησες για δίκαιο, αυτή η απόφαση πάει λίγο πιο κοντά στην δικαιοσύνη; Πώς την εκλαμβάνεις;

Δεν ξέρω αν μόνο η δικαιοσύνη ευθύνεται για αυτό, γιατί η παραγραφή είναι νόμος του κράτους, στην οποία ακόμα προσπαθούμε να καταλάβουμε πού εξυπηρετεί αυτό. Γιατί δεν έχουν αφήσει κάποιο παραθυράκι που να δίνει δυνατότητα σε νέα στοιχεία, σε αποκαλύψεις που μπορεί να συμβούν και να βρεθούν.

Να πάει σε νέα δίκη την τραγωδία αυτή, αλλά και τις υπόλοιπες. Παρατηρώ ότι κανένας δεν δίνει σημασία από τα πολιτικά πρόσωπα. Έχουμε αναφερθεί επανειλημμένως τον τελευταίο καιρό και σε ανθρώπους πολιτικούς που πήγαν και υπερασπίστηκαν κατηγορούμενους με ονόματα.

Έχουμε αναφερθεί σε παραλείψεις που έχουν γίνει, έχουμε αναφερθεί σε λάθη που έχουν γίνει, σε έργα που δεν γίνανε, σε πράγματα που δεν μπήκαν στη δικογραφία και όμως κανένας δεν έχει βγει να μιλήσει για αυτό. Κανένας δημοσιογράφος δεν έχει βρεθεί να θέσει αυτά τα ερωτήματα και αναρωτιόμαστε τελικά πού οδηγεί αυτό. Οδηγεί σε σιωπή ευθύνης; Γνωρίζουμε ότι έχετε δίκιο αλλά τι να πούμε; Ή πιστεύουν ότι με την παραγραφή τελειώνει όλα εδώ.

Εσύ τι πιστεύεις;

Πιστεύω και τα δύο. Αλλά δυστυχώς με την παραγραφή δεν τελειώνει τίποτα. Εμείς αρχίσαμε έναν αγώνα με σκοπό να δικαιωθούμε. Με σκοπό να επιτρέψουμε στη συνείδησή μας να πει μέσα μας ότι εμείς προσπαθήσαμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε. Δεν το παράτησαμε έτσι. Γιατί, ξέρετε, η αντίδραση πολλές φορές δεν έρχεται μόνο από την αδικία, έρχεται και από την κοροϊδία. Και εμείς σε αυτή τη στιγμή 7 χρόνια βιώνουμε μια μεγάλη κοροϊδία. Και μια κοροϊδία δεν μπορείς να τη δεις από την αρχή. Πρέπει να φτάσεις στο τέλος.

Και όταν φτάνεις στο τέλος και σου λένε ότι κανένας δεν ευθύνεται για 25 θανάτους και σου λένε ουσιαστικά ότι αυτοί οι άνθρωποι μόνοι τους φταίνε γιατί πέρναγαν από εκεί, γιατί έμεναν εκεί αλλά κανένας δεν φταίει που δεν τους προστάτεψε, φτάνουμε σε ένα σημείο που νομίζω ότι σε κοροϊδεύουν. Και νομίζω ότι οποιοσδήποτε άνθρωπος φτάνει στο σημείο να εξαντλεί την υπομονή του και να αρχίσει να αντιδρά.

Η στάση των πολιτικών προσώπων απέναντι στις οικογένειες των θυμάτων συχνά κρίνεται όχι από τις δηλώσεις αλλά από τις πράξεις. Όταν το ενδιαφέρον φαίνεται επιλεκτικό ή απουσιάζει, δημιουργείται το ερώτημα: υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον ή μόνο πολιτική εκμετάλλευση;

Σε έχει προσεγγίσει κάποιο πολιτικό πρόσωπο από μόνο του; Ξέρεις να ακούσει τα «γιατί» σου;

Κανένας. Έχουμε στείλει, μάλιστα μετά την απόφαση του Εφετείου στείλαμε σαν οικογένειες θεμάτων μια επιστολή προς όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα, στην πρόεδρο του Αρείου Πάγου, στην πρόεδρο της Δημοκρατίας τότε και στον Πρόεδρο της Βουλής. Δυστυχώς απάντηση λάβαμε μόνο από ένα κόμμα.

Θες να πεις;

Ναι, δεν έχω πρόβλημα γιατί στείλαμε σε όλους. Το μόνο κόμμα που μας κάλεσε να μας ακούσει ήταν η Ελληνική Λύση. Και μετά ένας βουλευτής του ΚΚΕ που βρέθηκε στον Άρειο Πάγο και μας μίλησε και εκείνος. Αυτοί οι δύο, το ένα κόμμα και το ένα πρόσωπο ήταν αυτά τα οποία μας ακούσανε. Οι υπόλοιποι δυστυχώς μας αγνοήσανε.

Και αναρωτιέμαι δηλαδή και μέσα από τα ερωτήματα που θέσαμε και μέσω της τραγωδίας της Μάντρας αν τελικά κάποιοι ζητάνε δικαιοσύνη για συγκεκριμένα πράγματα ή για όλους.

Δεν γίνεται να σας το θέσω αλλιώς. Δεν θα μιλήσω με ονόματα. Δεν γίνεται ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ αυτή τη στιγμή να μου βγαίνει και να μου λέει «Θα το πάμε μέχρι τέλους. Θέλουμε δικαιοσύνη για τα Τέμπη. Θέλουμε δικαιοσύνη παντού, να λάμψει η αλήθεια» αλλά να πηγαίνει μάρτυρας υπεράσπισης της Περιφερειάρχης Ρένας Δούρου στο δικαστήριο. Το θεωρώ ότι είναι κοροϊδία. Ότι προσπαθεί να καπηλευτεί μια τραγωδία για να κερδίσει κάτι.

Υπάρχει εργαλειοποίηση;

Υπάρχει εργαλειοποίηση φυσικά. Και έχω πει και πολλές φορές ότι χαίρομαι που δεν εργαλειοποιήσανε, τουλάχιστον όχι τόσο πολύ, τη Μάντρα. Το εκμεταλλευτήκανε πολιτικά κάποιοι για να κερδίσουν. Άλλωστε το έχουνε πει ότι το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι το πολιτικό κόστος και η πολιτική ευθύνη, όχι η ποινική. Και αυτό είναι ένα άλλο κομμάτι που πρέπει να συζητήσουμε κάποια στιγμή.

Ο πολιτικός είναι, θεωρώ, λειτούργημα. Δεν είναι ούτε καριέρα, ούτε πολιτικές μόνο ευθύνες. Όταν αρχίζεις την πολιτική σου και κάνεις τα λάθη σου και κυρίως στοιχίζεις ζωές, πρέπει να αναλαμβάνεις και τις ποινικές σου ευθύνες.

Η μαύρη ημέρα του Νοεμβρίου 2017

Μερικές φορές, μια μέρα αλλάζει για πάντα τη ζωή μας χωρίς προειδοποίηση. Για κάποιους, εκείνο το πρωινό του Νοεμβρίου του 2017 ξεκίνησε όπως κάθε άλλο. Για άλλους, έκρυβε το αδιανόητο.

Θες να πάμε μερικά χρόνια πριν, το 2017, να μας πεις εκείνη τη μέρα πώς σε βρήκε;

Εκείνη η μέρα, είχα μιλήσει το πρωί με τους γονείς μου. Το βράδυ, κάναμε την πλάκα μας όπως κάναμε πολλές φορές που μιλάγαμε. Σηκώθηκα το πρωί, περίεργα να σου πω την αλήθεια. Έξι η ώρα. Αν δεν κάνω λάθος, 06:30 η ώρα έγινε η πλημμύρα στη Μάντρα.

Είχα ένα κακό προαίσθημα όλη τη μέρα. Πήγα να κάνω τη δουλειά μου. Δεν μπορούσα να έχω το κινητό μου στη τσέπη μου ή στο χέρι μου εκείνη την ώρα. Και όταν αντίκρισα να κοιτάξω λίγο την ώρα, ήταν μεσημέρι θυμάμαι, ήταν κοντά μία.

Διαπίστωσα ότι έχω πάρα πολλές κλήσεις στο τηλέφωνό μου. Κάτι που με ανησύχησε, γιατί όποτε συμβαίνει αυτό, πάντα κάτι κακό συμβαίνει. Προσπαθώ να καλέσω τη μητέρα μου να δω τι έχει γίνει, τι συμβαίνει. Και όπως ήμουν εκεί με κάποιο κόσμο, συναδέλφους, μου λένε ότι έγινε μια πλημμύρα στη Μάντρα. Εμένα στο μυαλό μου εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσα να σκεφτώ κάτι, γιατί λέω εγώ στη Μάντρα δεν έχω κανέναν.

Τι έγινε, λέω. Παίρνω τηλέφωνο, λέει ο μπαμπάς έφυγε. Τι εννοείς έφυγε. Μου λέει έφυγε. Και προσπαθώ, μπαίνω στο διαδίκτυο να δω τι έχει συμβεί και βλέπω σε μια φωτογραφία το φορτηγό του αναποδογυρισμένο. Ήταν μια άσχημη εικόνα, ήταν άσχημο το συναίσθημα.

Προσπαθούσα να σκεφτώ γιατί να συμβεί, προσπαθούσα να σκεφτώ γιατί έγινε, προσπαθούσα να σκεφτώ πώς έγινε. Προσπαθούσα να σκεφτώ τι γίνεται από εδώ και πέρα με την αδερφή μου που σπουδάζε, πώς να της το πούμε. Ήταν η πιο δύσκολη στιγμή, θεωρώ, της ζωής μου.

Μπήκες κατευθείαν σε μια θέση προστάτη;

Δεν μπήκα σε μια θέση προστάτη, πάντα προσπαθούσα και προστάτευα τα αδέρφια μου. Θεωρώ ότι πάντα ήμουν κοντά τους να τους ακούσω, να τους μιλήσω. Είμαι και δυναμικός χαρακτήρας, γενικά. Οπότε δεν νομίζω ότι μπήκα, το σκέφτηκα αμέσως το τι πρέπει να κάνω.

Η χειρότερη στιγμή ήταν όταν αντίκρυσα την αδερφή μου και την μητέρα μου. Και κυρίως όταν αντίκρυσα την αδερφή μου, γιατί δεν της το είχαμε πει. Βέβαια το είχε καταλάβει ότι κάτι είχε γίνει. Και επειδή είναι και πολύ ευαίσθητη, δεν ήξερα πώς θα αντιδράσει εκείνη τη στιγμή και πώς θα αντιδράσω και εγώ εκείνη τη στιγμή.

Σίγουρα μετά το δύσκολο ήταν και στην κηδεία και όταν αντίκρυσα πώς είχε γίνει το σώμα του, το κορμί του, χτυπημένος. Ήταν εικόνες που δεν θα ξεχάσω ποτέ.

Η τραγωδία στη Μάνδρα το 2017 δεν ήταν ένα μεμονωμένο, απρόβλεπτο φυσικό φαινόμενο. Η ιστορία της περιοχής έχει σημαδευτεί από αλλεπάλληλες πλημμύρες, με προειδοποιητικά σημάδια που, δυστυχώς, αγνοήθηκαν.

Η Μάντρα πριν το 2017 είχε αντιμετωπίσει άλλες 7 πλημμύρες, οι οποίες αυτές τις πλημμύρες είχε στοιχίσει 5 ζωές. Δεν έπρεπε από τότε να έχουν ξεκινήσει, να έχουν δει τι πρέπει να κάνουν, να το αντιμετωπίσουν αυτό.

Ακούτε τώρα λένε για τον Κηφισό. Τι θα γίνει αν υπερχειλίσει ο Κηφισός; Αυτά είναι πράγματα τα οποία τα λένε, τα γνωρίζουν, έχουν μιλήσει επιστήμονες πάνω σε αυτό το κομμάτι και όμως ακόμα δεν έχουν κάνει τίποτα.

Δηλαδή αύριο τι θα μας πούνε, το φαινόμενο, το κρύο φαινόμενο, η βροχή, η κακιά η ώρα, ο Θεός; Δεν ξέρω. Αυτή τη στιγμή στη Μάντρα, θυμάμαι, εκείνη τη μέρα έβρεχε επί 7 ώρες. Έκτακτα δελτία καιρού είχαν γίνει μέρες πριν.  Και όταν βρέχει, όπως είπα πριν, 7 ώρες, έχεις τον χρόνο, εφόσον το βλέπεις το τι γίνεται και το τι συμβαίνει, να πάρεις τα κατάλληλα μέτρα.

Υπήρχε ένας μάρτυρας μετεωρολόγος στο δικαστήριο, ο οποίος έλεγε ότι επί 7 ώρες έβρεχε. Επί 7 ώρες έβρεχε. Και στην ερώτησή του, τι κάνετε εσείς σε αυτή την περίπτωση, έλεγε δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι, δεν μπορούμε να ενημερώσουμε κάποιον. Εμείς το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να βγάλουμε έκτακτα δελτία.

Επειδή είπες πριν ότι όλη τη μέρα, βασικά μέχρι να γίνει, είχες ένα κακό αίσθημα. Πιστεύεις ότι μέσα σου ήταν και αυτό, ότι έβρεχε τόσες ώρες, ότι κάπως φοβάσαι στην Ελλάδα;

Όχι, δεν είχα αίσθηση, αλήθεια είναι. Το τι μπορεί να συμβεί. Ένιωθα, έβλεπα ότι βρέχει πολύ και εκεί που ήμουν και εγώ έβρεχνε πάρα πολύ βροχή πραγματικά. Απλά είχα ένα προαίσθημα ότι κάτι κακό θα συμβεί.

Μα να σας πω, πέρναγα από αυτό το δρόμο, όλοι περνάγαμε, δεν νομίζω ότι υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει περάσει την Παλαιά Εθνική Οδό. Και δεν ήξερα ποτέ ότι είναι μπαζωμένος δρόμος πάνω σε κοίτες, πάνω σε ρέμα.

Όλοι μας ήμασταν εκτεθειμένοι σε ένα κίνδυνο όλα αυτά τα χρόνια. Και όταν έβρεχε, κυρίως όταν έβρεχε. Άρα, ήμασταν απροστάτευτοι. Άρα, μας οδήγησαν στον ίδιο τον κίνδυνο. Μας οδήγησαν στον ίδιο τον θάνατο.

Εγώ αναγκαστικά θα ακολουθήσω μια διαδρομή την οποία μου έχουν φτιάξει να πάω. Δεν την έφτιαξα εγώ αυτή τη διαδρομή. Δεν μπάζωσα εγώ κανένα ρέμα.

Και με μισό έργο, η Μάνδρα δεν έχει πλημμυρίσει ποτέ μέχρι σήμερα. Τώρα ξεκινήσαν να κάνουν την επέκταση του υπόλοιπου αντιπλημμυρικού έργου. Να αλλάξουν σωλήνες και άλλα πράγματα που έχει πει η περιφέρεια. Αλλά είναι αστείο το γεγονός ότι μισό έργο έφτανε για να προστατεύσει τους κατοίκους. Και δεν το κάνανε ποτέ.

Η αίσθηση του χαμένου χρόνου είναι ίσως από τα πιο πικρά συναισθήματα για όσους βίωσαν την τραγωδία της Μάνδρας. Όταν γνωρίζεις πως κάτι μπορούσε να είχε αντιμετωπιστεί, να είχε αποτραπεί, η οργή μετατρέπεται σε ένα βαθύ, επίμονο «γιατί».

Πάντα αναρωτιέμαι το γιατί. Και το γιατί δεν έχει να κάνει μόνο με το ότι γιατί να γίνει το κακό και μετά να λύσουμε το πρόβλημα αυτό. Το γιατί έχει να κάνει και με το γεγονός ότι γιατί να γίνονται και γιατί να μην τιμωρούνται. Γιατί μέσα απ’ αυτό δυστυχώς επαναλαμβάνεται ξανά.

Δεν έχει τιμωρηθεί κανένας. Δεν έλαβαν μέτρα μετά τη Μάνδρα για περισσότερη προστασία και ήρθε το Μάτι. 

Βάλαμε το 112 και τελειώσαμε τις φωτιές. Αλλά δεν βλέπανε τον άλλο κίνδυνο, που ήταν τα τρένα. Και αυτό έχει μια συνέχεια. Μπορεί να βρεθεί κάτι άλλο αυτή τη στιγμή που μπορεί να μην γνωρίζουμε. Αλλά αυτοί είναι υποχρεωμένοι να το γνωρίζουν. Και είναι υποχρεωμένοι να το λύσουν.

Όσο για το ποια ήταν η αντίδραση των αρχών τις κρίσιμες ώρες;

Άφαντη. Δεν υπήρχε αστυνομία, δεν υπήρχε Πυροσβεστική, δεν υπήρχε τίποτα. Πουθενά. Ήρθανε μετά από ώρες. Και μάλιστα κάποια στιγμή είχαν μπλοκάρει και τα τηλέφωνα. Γιατί στην Ελλάδα είμαστε. Και δεν μπορούσαν οι πολίτες που κινδύνευαν να επικοινωνήσουν. Ούτε με την Πυροσβεστική, ούτε με την αστυνομία.

Βλέπετε πόσους δρόμους περνάμε κάθε μέρα και με την παραμικρή βροχή, τη λίγη τη βροχή, γίνεται ποτάμι. Γιατί δεν έχει πού να πάει το νερό. Τίποτα γενικά δεν έχει γίνει σωστά. Δηλαδή, αν ξεκινήσουμε από τη Μάνδρα, πάμε στο Μάτι και στα Τέμπη, που είναι τα πιο τρανταχτά πράγματα που έχουν γίνει σε αυτή τη χώρα, πάντα συνειδητοποιείς ότι ούτε τα μέσα είναι σωστά, ούτε οι υποδομές είναι σωστές. Ούτε στο Μάτι ήταν όλες οι υποδομές σωστές, δεν ασχολήθηκε κανένας μαζί τους. Δεν στείλανε τίποτα, δεν αλλάζει τίποτα. Τίποτα δεν αλλάζει.

Το μόνο που ξέρουν, δυστυχώς, είναι να ρίχνουν ευθύνες. Έτσι ρίξανε ευθύνες και στο Μάτι τότε. Θυμάμαι τον Καμμένο χαρακτηριστικά που έλεγε ότι πήγαν και χτίσανε στον γκρεμό αυθαίρετα, να μην έχουν δρόμους. Δηλαδή, στο τέλος φτάνεις σε σημείο να σε κατηγορούν κιόλας. Το ίδιο έκαναν και σε εμάς άλλωστε.

Δεν είναι τραγικό; Δηλαδή σε κατηγορούν γιατί βγήκες με κακοκαιρία, γιατί έφυγες, γιατί μπήκες στο τρένο. Για όλα φταίει κάποιος άλλος. Πάντα φταίει κάποιος άλλος.

Μα αν έχετε παρατηρήσει, το 112 πολλές φορές στην Αθήνα, τουλάχιστον στο θέμα της πλημμύρας, λειτουργεί πιο πολύ για την αποποίηση ευθυνών. Να πουν ότι «εμείς σε προειδοποιήσαμε». Εσύ τι έκανες; Έχει σταλεί 112 στην Αθήνα με δύο ψιχάλες. Έχουμε τρομοκρατηθεί, ειδικά εμείς που έχουμε ζήσει ένα τέτοιο πράγμα. Έχουμε κλείσει το σπίτι μας, εγώ δεν έχω πάει στη δουλειά πολλές φορές.

Έχω τρομοκρατηθεί λοιπόν. Με κορόιδευαν γι’ αυτό, γιατί δεν ξέρανε πολύ αυτό που έχουμε περάσει. Και στο τέλος δεν έριξε τίποτα. Και εκεί λέω ότι δεν γίνεται. Είναι απλά και μόνο για να βγάλουν την ευθύνη από πάνω τους, ότι ό,τι και να συμβεί, «εγώ σε προειδοποίησα».

Μέτρα όμως προστασίας έχεις; Σχέδιο έχεις; Πες στον κόσμο: ανεβείτε σε πιο ψηλά σημεία, φύγετε από αυτό το σημείο, πηγαίνετε κάπου αλλού. Άλλα μέτρα. Όχι απλά σου στέλνω ένα 112, σε ενημερώνω ότι θα βρέξει, αλλά δεν σου λέω και τι θα βρέξει. Σου λέω ότι θα βρέξει. Τι θα βρέξει όμως, δεν ξέρω. Θα ρίξει πολύ βροχή; Θα ρίξει λίγη βροχή; Θα βρέχει ώρες; Μέρες; Τι;

Βέβαια, ξέρεις, θα σου πει κάποιος τώρα: Θα προτιμούσες να μην έρχεται το 112;

Θα προτιμούσα να έρχεται το 112. Εγώ πρώτος το έχω πει: το 112 σώζει ζωές – αλλά να λειτουργεί σωστά. Και σε εμάς θα μας είχε βοηθήσει, ειδικά σε ένα μέρος που γνώριζαν τι συμβαίνει. Πιθανότατα να μην βοηθούσε τους περαστικούς που δεν ήξεραν, αλλά τους κατοίκους της Μάνδρας θα τους βοηθούσε, φυσικά. Αρκεί να λειτουργούσε σωστά.

Στις φωτιές, ναι, ανταποδίδει. Γίνονται εκκενώσεις, φεύγουν οι άνθρωποι, χάνονται βέβαια περιουσίες, αλλά σώζονται ζωές. Στις πλημμύρες, τι γίνεται; Ακόμα οι άνθρωποι είναι εκτεθειμένοι στον κίνδυνο. Πρέπει να βρουν καλύτερα μέτρα – και όχι απλώς ένα μήνυμα.

Η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου είναι από μόνη της ένα τραύμα που δύσκολα επουλώνεται. Όταν όμως συνοδεύεται και από την αδιαφορία, την αδικία ή – ακόμα χειρότερα – την προσβολή από την ίδια την πολιτεία, τότε η οδύνη μετατρέπεται σε αγανάκτηση. Για κάποιες οικογένειες στη Μάνδρα, η κρατική αμέλεια δεν σταμάτησε στην πρόληψη της καταστροφής, αλλά συνεχίστηκε και μετά, με την έλλειψη στήριξης και τον εμπαιγμό που βίωσαν στα γραφεία των δημόσιων υπηρεσιών.

Τα πρώτα χρόνια ήταν πολύ δύσκολα, γιατί είχαμε και την πλήρη απαξίωση από το κράτος – μηδενική βοήθεια. Η αδερφή μου, όπως έχω πει πολλές φορές, σπούδαζε, και ποτέ δεν προσφέρθηκε κανείς να τη βοηθήσει με τις σπουδές της. Αντιθέτως, της στερήσανε και δύο φοιτητικά επιδόματα. Μάλιστα, μία φορά προκλητικά, λέγοντας ότι «ο πατέρας δεν φαίνεται ότι έχει πεθάνει πουθενά».

Τα ακούσαμε και αυτό. Καταθέσαμε το πιστοποιητικό θανάτου, όλα τα απαραίτητα χαρτιά, και της είπαν: «Εδώ δεν φαίνεται ότι έχει πεθάνει ο πατέρας σου – φαίνεται ότι είναι εν ζωή».Τα έβαλε μέσα, και ο υπάλληλος είπε ότι δεν το βρήκε πουθενά. Και όταν πήγαμε ξανά, μας λέει: «Ο πατέρας σας ζει».

Δεν ξέρω τι είχαν κάνει – πραγματικά, ήταν ντροπή. Εγώ αισθάνθηκα ντροπή μέσα μου. Ντροπή και μόνο που μου το είπε αυτό το πράγμα.

Όπως ντροπή αισθάνθηκα και όταν πήγα στο Υπουργείο Εργασίας να καταθέσω κάποια έγγραφα, τότε που δίνανε κάποια βοήθεια το κράτος, μετά από δύο χρόνια. Και προσπαθούσαν να με πείσουν οι υπάλληλοι ότι φταίει… Τους έλεγα – προσπαθούσα να τους εξηγήσω – ότι το κράτος ήταν αυτό το οποίο ευθύνεται για τη ζωή που χάθηκε. Και μου έλεγαν: «Ποιο κράτος; Η βροχή σας έπνιξε. Δεν φταίει κανείς».

Για τις οικογένειες των θυμάτων, η αίθουσα του δικαστηρίου δεν είναι απλώς ένας τόπος απονομής δικαιοσύνης – είναι και ένας χώρος ελπίδας, ότι η πολιτεία θα αναγνωρίσει τις ευθύνες της και θα αποκαταστήσει, έστω ηθικά, την αδικία. Όταν όμως η δικαστική διαδικασία μετατρέπεται σε παζάρι ποινών και οι ποινές για την απώλεια ζωών φαντάζουν εξευτελιστικά μικρές, τότε η οργή ξεχειλίζει. Όχι μόνο για όσα χάθηκαν, αλλά και για τον τρόπο που το σύστημα συνεχίζει να τους προσβάλλει.

Η προκλητικότητα, φυσικά… Στις δίκες… Κοιτάξτε να δείτε… Πραγματικά, όταν βγήκα από το Εφετείο, ήταν – χωρίς υπερβολή – η ημέρα με τα περισσότερα νεύρα της ζωής μου. Συγγνώμη για τον τρόπο που το λέω, αλλά έτσι ένιωσα.

Προσπαθούσα να ακούσω την απόφαση μαζί με άλλους συγγενείς. Κάποιοι, κατά τη διάρκεια, επειδή δεν άντεχαν άλλο, σηκώθηκαν και έφυγαν. Εγώ, με πολύ δύσκολη υπομονή, έμεινα μέχρι το τέλος, για να δω πού θα καταλήξει όλο αυτό. Και τελικά, παρακολουθήσαμε ένα δικαστήριο, όπου οι τρεις κατηγορούμενοι – οι οποίοι κατηγορούνται ξανά για ανθρωποκτονία από αμέλεια – καταδικάστηκαν με αστείες ποινές: 13 μήνες, 12 μήνες…

Παρακολουθούσαμε τους συνηγόρους τους να «παζαρεύουν» τις ποινές, μπροστά μας. Γιατί, λέει, η δήμαρχος να πάρει 13 μήνες, αφού έχει λιγότερη ευθύνη, και όχι ο υπάλληλος να πάρει 12… Και κάθε πέντε λεπτά, διακόπτεται το προεδρείο για να συσκεφθεί, να συζητήσει αν όντως πρέπει να αλλάξει αυτές τις αστείες ποινές. Προκλητικά, μπροστά μας. Αντί να συζητάμε το πόσο μικρή ποινή είναι αυτή και ότι πρέπει να τιμωρηθούν περισσότερο για αυτό που έπρεπε, προκλητικά «παζαρεύανε» τις ποινές. Πόσο πιο εξοργιστικό;