Η «σιωπηλή επιδημία» της έμφυλης βίας στην Ελλάδα: Μία στις τρεις γυναίκες θύμα κακοποίησης

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η εικόνα που αναδύεται από τα επίσημα στοιχεία για την έμφυλη βία στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Ελλάδα δεν είναι απλώς ανησυχητική, είναι σοκαριστική. Πίσω από τις κλειστές πόρτες των σπιτιών, στα γραφεία των εταιρειών και στους δρόμους των μεγάλων πόλεων, μια «σιωπηλή επιδημία» εξακολουθεί να πλήττει τον γυναικείο πληθυσμό, παρά τις προσπάθειες για νομική θωράκιση και κοινωνική ευαισθητοποίηση. Σύμφωνα με τη νέα, αποκαλυπτική έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα, περισσότερες από μία στις τρεις γυναίκες στην Ελλάδα έχουν υποστεί σωματική ή σεξουαλική βία, ή απειλές, κάποια στιγμή στη ζωή τους, φέρνοντας τη χώρα μας σε μια θέση που απαιτεί άμεση και ριζική δράση.

Η Ελλάδα πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο

Η έρευνα, η οποία διεξήχθη από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (FRA) και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη καταγραφή του φαινομένου τα τελευταία χρόνια. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από τον Σεπτέμβριο του 2020 έως τον Μάρτιο του 2024 αποκαλύπτουν ότι ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος των γυναικών που έχουν βιώσει σωματική ή σεξουαλική βία ανέρχεται στο 30,7%, η Ελλάδα ξεπερνά αυτό το ποσοστό, αγγίζοντας το 36,5%. Η απόσταση αυτή από τον μέσο όρο υπογραμμίζει την ένταση του προβλήματος στην εγχώρια πραγματικότητα, παρά το γεγονός ότι σε χώρες όπως η Φινλανδία τα ποσοστά καταγράφονται ακόμη υψηλότερα, γεγονός που συχνά αποδίδεται και στην υψηλότερη κουλτούρα καταγγελιών σε αυτές τις κοινωνίες.

Το «τείχος» της σιωπής και η έλλειψη εμπιστοσύνης

Ένα από τα πλέον απογοητευτικά ευρήματα της έρευνας είναι το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό των καταγγελιών. Μόλις το 6,1% των γυναικών στην Ε.Ε. που υπέστησαν βία από τους συντρόφους τους απευθύνθηκαν στην Αστυνομία. Οι λόγοι που συντηρούν αυτό το «τείχος» σιωπής είναι σύνθετοι και βαθιά ριζωμένοι: η αυτοενοχοποίηση των θυμάτων, ο φόβος για αντίποινα, η κοινωνική ντροπή και, κυρίως, η έλλειψη εμπιστοσύνης στις αρχές. Οι γυναίκες συχνά αισθάνονται ότι δεν θα προστατευτούν επαρκώς ή ότι η διαδικασία της καταγγελίας θα τις εκθέσει σε περαιτέρω κίνδυνο, αντί να τις ανακουφίσει.

Η σεξουαλική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο

Ο εργασιακός στίβος στην Ελλάδα αποδεικνύεται ιδιαίτερα αφιλόξενος για πολλές γυναίκες. Με τη συμμετοχή 11.557 γυναικών από τη χώρα μας στην έρευνα, το 42,6% των ερωτηθεισών απάντησε ότι έχει αντιμετωπίσει σεξουαλική παρενόχληση στη δουλειά του. Το γεγονός ότι μία στις τέσσερις ανέφερε πως τα περιστατικά αυτά ήταν επανειλημμένα, δείχνει ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα ατυχήματα, αλλά για μια συστημική παθογένεια. Η εργασιακή ανασφάλεια παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο, καθώς οι γυναίκες με συμβάσεις ορισμένου χρόνου είναι κατά 15% πιο πιθανό να παρενοχληθούν σε σχέση με όσες έχουν μόνιμη απασχόληση, γεγονός που αποκαλύπτει πώς η επαγγελματική ευαλωτότητα εργαλειοποιείται από τους θύτες.

Η «κληρονομιά» της βίας από την παιδική ηλικία

Η έρευνα ρίχνει φως και στις σκοτεινές πτυχές της παιδικής ηλικίας, η οποία συχνά λειτουργεί ως το πρώτο πεδίο έκθεσης στη βία. Παραπάνω από μία στις τέσσερις γυναίκες στην Ελλάδα ανέφεραν ότι υπέστησαν σωματική βία από τους γονείς τους ως παιδιά, ενώ το 33% δήλωσε θύμα ψυχολογικής βίας. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ποσοστό των γυναικών (36,5%) που υπήρξαν μάρτυρες βίας στο σπίτι τους πριν κλείσουν τα 15 τους χρόνια. Αυτή η βιωματική επαφή με την κακοποίηση δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, καθώς η βία κανονικοποιείται στη συνείδηση των μελλοντικών ενηλίκων, δυσκολεύοντας την αναγνώριση και την καταγγελία της αργότερα στη ζωή.

Προφίλ θυμάτων και ευάλωτες ομάδες

Η ανάλυση των δεδομένων επιτρέπει τη σκιαγράφηση των γυναικών που κινδυνεύουν περισσότερο. Σύμφωνα με τον FRA, οι γυναίκες που ζουν σε αστικά κέντρα, οι άνεργες και οι νεαρές ηλικίες μεταξύ 18 και 29 ετών αντιμετωπίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο. Ειδική μνεία γίνεται στις γυναίκες με αναπηρία, οι οποίες έχουν ακόμη μεγαλύτερες πιθανότητες να υποστούν κακοποίηση από τον σύντροφό τους, ευρισκόμενες σε μια κατάσταση πολλαπλής ευαλωτότητας που συχνά τις καθιστά «αόρατες» για τις κοινωνικές υπηρεσίες.

Η ανάγκη για συστημική αλλαγή και κρατική δράση

Οι διευθύντριες των οργανισμών που διεξήγαγαν την έρευνα, Σίρπα Ρότιο και Καρλίν Σίλε, είναι σαφείς: η βία κατά των γυναικών αποτελεί κατάφωρη παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων.

«Αν οι γυναίκες δεν μπορούν να εμπιστεύονται ότι οι θεσμοί θα τις προστατεύσουν, πρέπει να ρωτήσουμε τι οφείλει να αλλάξει στο σύστημα και όχι τι περισσότερο μπορούν να κάνουν οι ίδιες», σημειώνουν χαρακτηριστικά.

Η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση πρέπει να πάψουν να είναι προαιρετικές πολιτικές και να γίνουν το ελάχιστο στάνταρ προστασίας. Τα ευρήματα αυτά αποτελούν μια επείγουσα έκκληση προς την ελληνική κυβέρνηση και τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να επενδύσουν σε εξειδικευμένες υπηρεσίες που θα θέτουν το θύμα στο επίκεντρο, εξασφαλίζοντας ότι καμία γυναίκα δεν θα αισθάνεται ξανά μόνη απέναντι στον θύτη της.