Η Δημοκρατία σε αμφισβήτηση: Η «μάχη» για το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη – Ιερό μνημείο ή βήμα του λαού;

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η πρόσφατη κυβερνητική τροπολογία, που απαγορεύει τις διαμαρτυρίες και τις καταλήψεις στον χώρο του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και έχει θέσει επί τάπητος ένα βαθύτερο ερώτημα: Εφόσον το ίδιο το μνημείο τιμά αυτούς που έπεσαν για την ελευθερία, πόσο Δημοκρατική είναι μια τέτοια απαγόρευση; Η συζήτηση αγγίζει την ίδια τη φύση του μνημείου, το οποίο, σύμφωνα με πολλούς, «ανήκει στον λαό».

Το ιστορικό δίλημμα: Τιμάμε τη θυσία, περιορίζουμε τη δράση

Το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, με τα αποκαλυπτήρια του το 1932, είναι ένα κενοτάφιο, ένας συμβολικός τάφος, αφιερωμένος σε όλους τους ανώνυμους Έλληνες στρατιώτες που θυσιάστηκαν. Οι επιγραφές του, όπως το «Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος», συνδέουν ευθέως το μνημείο με την κλασική Αθηναϊκή Δημοκρατία και την έννοια της συλλογικής θυσίας του πολίτη.

Η κυβέρνηση επιχειρηματολογεί ότι ο χώρος είναι «ιερός», σύμβολο «εθνικής ενότητας» και πρέπει να προστατευθεί από την αλλοίωση των πολιτικών διαμαρτυριών, επιβάλλοντας αυστηρά πρόστιμα έως 40.000 ευρώ και ποινή φυλάκισης έως ενός (1) έτους.

Η Δημοκρατία σε αμφισβήτηση

Η αντίθετη πλευρά, ωστόσο, υποστηρίζει ότι ακριβώς επειδή το μνημείο τιμά αυτούς που έπεσαν για την ελευθερία και τη Δημοκρατία, αποτελεί διαχρονικά το φυσικό βήμα για τη λαϊκή κυριαρχία και τη διαμαρτυρία. Καθ’ όλη την ιστορία του, ο χώρος έχει λειτουργήσει ως σημείο εκκίνησης ή κατάληξης σημαντικών κοινωνικών και πολιτικών κινητοποιήσεων.

Το θεμελιώδες ζήτημα είναι ότι, σε μια Δημοκρατία, το δικαίωμα της συνάθροισης και της διαμαρτυρίας αποτελεί θεμέλιο λίθο της πολιτικής ζωής. Όταν αυτό το δικαίωμα περιορίζεται σε έναν τόσο κομβικό χώρο –μπροστά στη Βουλή– και μάλιστα με την επίκληση της προστασίας ενός μνημείου που συμβολίζει τη θυσία για τη Δημοκρατία, δημιουργείται ένα οξύμωρο: Πώς μπορεί να υφίσταται ουσιαστική Δημοκρατία, όταν ο λαός δεν μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα στον πιο κεντρικό πολιτικό χώρο της χώρας;

Το κράτος, ο λαός και το μνημείο

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρέμβει, τονίζοντας ότι «στόχος δεν είναι να διχάσει, αλλά ο σεβασμός». Όμως, οι πολίτες (όπως οι συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών) που έχουν χρησιμοποιήσει τον χώρο, θεωρούν ότι το μνημείο είναι το «μνημείο όλων μας» και ότι η απαγόρευση απονεκρώνει το μνημείο από τη συλλογική του δράση.

Ενώ η κυβέρνηση αναθέτει την αρμοδιότητα για τη συντήρηση στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και τη διαφύλαξη της τάξης στην Ελληνική Αστυνομία, οι επικριτές βλέπουν την ενέργεια αυτή ως ένα πλήγμα στο δικαίωμα της συνάθροισης που ισχύει σε όλη την υπόλοιπη Πλατεία Συντάγματος, πλην του συγκεκριμένου χώρου.

Το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, λοιπόν, παραμένει στο επίκεντρο μιας διπλής μάχης: αφενός της διαφύλαξης της μνημειακής του ακεραιότητας και αφετέρου της διατήρησης του ρόλου του ως σημείο όπου ο λαός συναντά την ιστορία, απαιτώντας λογοδοσία και Δημοκρατία.