ΕΡΤ: Αστυνομικοί εισέβαλαν στην αίθουσα σύνταξης για μια καταγγελία περί καπνίσματος
Ένα πρωτοφανές περιστατικό ήρθε στο φως της δημοσιότητας δια στόματος του εκπροσώπου των δημοσιογράφων της ΕΡΤ, Γιάννη Δάρρα. Σύμφωνα με την καταγγελία, ένοπλοι αστυνομικοί εισέβαλαν στην αίθουσα σύνταξης του Ραδιομεγάρου στην Αγία Παρασκευή, με το πρόσχημα μιας καταγγελίας για κάπνισμα. Το γεγονός αυτό, από μόνο του ανησυχητικό, έρχεται να προστεθεί σε μια αλυσίδα συμβάντων που εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την κατεύθυνση στην οποία κινείται η δημόσια ραδιοτηλεόραση και ευρύτερα η κοινωνία μας.
Αν εξετάσει κανείς τα γεγονόταμονωμένα, πιθανόν να τα θεωρήσει τυχαία ή διαφορετικής βαρύτητας. Ωστόσο, όταν τοποθετούνται το ένα δίπλα στο άλλο, σχηματίζουν ένα ανησυχητικό μωσαϊκό που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Από την προβολή ενός χρυσαυγίτη στη χρήση ξενοφοβικής γλώσσας
Το πρώτο περιστατικό αφορά την εμφάνιση του καταδικασμένου για συμμετοχή στη ναζιστική εγκληματική οργάνωση «Χρυσή Αυγή», Παναγιώτη Ηλιόπουλου, στην εκπομπή του ΕΡΤnews. Εκεί παρουσιάστηκε ως «ιδρυτής λέσχης» και «θύμα ΜΚΟ», χωρίς να γίνει απολύτως καμία αναφορά στην πολιτική του ταυτότητα ή στην καταδικαστική του απόφαση. Παρά τις αντιδράσεις και τις οψιγενείς κυρώσεις που επιβλήθηκαν, η ουσιαστική συζήτηση για τις ευθύνες της διοίκησης και των επιτελών της ενημέρωσης έμεινε μετέωρη, αφήνοντας την αίσθηση μιας προσωρινής διαχείρισης «μέχρι να κάτσει η σκόνη».
Λίγο αργότερα, σε δελτίο ειδήσεων της δημόσιας τηλεόρασης, καταγράφηκε η χρήση της λέξης «λαθρομετανάστες». Πρόκειται για έναν όρο φορτωμένο με δεκαετίες ξενοφοβικής ρητορικής, ο οποίος μετατρέπει μια απλή διοικητική παρατυπία σε εγγενές χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Η επιλογή των λέξεων στη δημόσια τηλεόραση δεν είναι ποτέ ουδέτερη· αντικατοπτρίζει τον τρόπο σκέψης και διαμορφώνει ανάλογα τη στάση των πολιτών απέναντι στους συνανθρώπους τους.
VIRAL
Η εισβολή ενόπλων αστυνομικών και οι μνήμες του 2013
Το πιο πρόσφατο και εντυπωσιακό συμβάν εκτυλίχθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου. Αστυνομικοί της ομάδας ΔΙΑΣ, φέροντας αλεξίσφαιρα γιλέκα και τον οπλισμό τους, μπήκαν μέσα στην καρδιά του Ραδιομεγάρου και συγκεκριμένα στην αίθουσα σύνταξης, συνοδευόμενοι από υπάλληλο ασφαλείας, επειδή δήθεν υπήρξε καταγγελία για κάπνισμα.
Η εικόνα αυτή λειτούργησε ως «καταλύτης» μνημών, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο τα γεγονότα της 7ης Νοεμβρίου 2013, όταν τα ένοπλα ΜΑΤ είχαν εισβάλει χαράδρα ξημερωμάτων στο κτίριο για να εκκενώσουν την ΕΡΤ από τους εργαζόμενους. Ασφαλώς και οι καταστάσεις δεν είναι ταυτόσημες, ωστόσο η επανεμφάνιση ενόπλων οργάνων μέσα σε έναν χώρο δημοσιογραφίας αφυπνίζει βαριές μνήμες και εγείρει ερωτήματα για το ποιος έκρινε αναγκαία μια τέτοια επίδειξη ισχύος για μια απλή παράβαση καπνίσματος.
Η αργή πορεία προς τον εκφασισμό και η παγίδα της συνήθειας
Το μεγαλύτερο κίνδυνος, όπως επισημαίνεται, δεν είναι μεμονωμένα τα περιστατικά, αλλά η ευκολία με την οποία η κοινωνία τα προσπερνά. Η συνηθίζουμε να βλέπουμε καταδικασμένους εξτρεμιστές στα παράθυρα της τηλεόρασης, να ακούμε ρατσιστικούς όρους σαν να πρόκειται για ειδήσεις της σειράς και να αποδεχόμαστε την παρουσία ενόπλων αστυνομικών σε χώρους σύνταξης ως μια τυπική υπηρεσιακή διαδικασία.
Αυτή ακριβώς η απάθεια συνιστά τον πυρήνα του προβλήματος. Ο εκφασισμός μιας κοινωνίας δεν επιβάλλεται πάντα με θεαματικά, βίαια γεγονότα· προχωρά αθόρυβα, μέσα από μικρές υποχωρήσεις, τη σιωπή και τη σταδιακή μετακίνηση των ορίων της ανοχής μας. Οι διοικήσεις έχουν την ευθύνη των επιλογών τους, αλλά και η κοινωνία συνολικά οφείλει να αντιληφθεί ότι το «και τι έγινε;» αποδυναμώνει τα δημοκρατικά αντανακλαστικά. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι πόσα ακόμα θα ανεχθούμε προτού αποφασίσουμε να αντιδράσουμε.
Ολόκληρη η ανάρτηση του Γιάννη Δάρα
Και τι έγινε;
Τι σχέση μπορεί να έχει ένας καταδικασμένος χρυσαυγίτης, μια λέξη σε ένα δελτίο ειδήσεων και μια καταγγελία για κάπνισμα;
Εκ πρώτης όψεως, καμία. Τρία περιστατικά μέσα σε λίγες ημέρες στην ΕΡΤ. Πιθανότατα άσχετα μεταξύ τους, σίγουρα διαφορετικής βαρύτητας. Το καθένα μπορεί να έχει τη δική του εξήγηση. Αν όμως τα βάλεις δίπλα δίπλα, αρχίζει να σχηματίζεται μια εικόνα που δύσκολα προσπερνάς.
Στο ΕΡΤnews εμφανίζεται ο καταδικασμένος για συμμετοχή στη ναζιστική εγκληματική οργάνωση Χρυσή Αυγή, Παναγιώτης Ηλιόπουλος. Παρουσιάζεται ως «ιδρυτής λέσχης» και «θύμα ΜΚΟ». Ούτε λέξη για την πολιτική του ταυτότητα και την καταδίκη του. Ένας καταδικασμένος χρυσαυγίτης καταγγέλλει από τη δημόσια τηλεόραση ότι έπεσε θύμα μιας «εγκληματικής οργάνωσης».
Η διοίκηση αρχικά επιχειρεί να εξηγήσει το περιστατικό μέσω «πηγών της ΕΡΤ». Όταν οι αντιδράσεις παίρνουν διαστάσεις, ακολουθεί μια ανακοίνωση και κυρώσεις, μεταξύ των οποίων δεκαήμερη αργία χωρίς αποδοχές και προσωρινή διακοπή της εκπομπής. Η επιστροφή της έχει ήδη προγραμματιστεί. Αυτό που λέμε με δυο λόγια… μέχρι να κάτσει η σκόνη. Η συζήτηση για την ευθύνη εκείνων που οργανώνουν και εποπτεύουν την ενημέρωση μένει ουσιαστικά αναπάντητη.
Λίγες ημέρες αργότερα, σε δελτίο ειδήσεων της ΕΡΤ ακούγεται η λέξη «λαθρομετανάστες».
Μια λέξη φορτωμένη με δεκαετίες ξενοφοβικής ρητορικής, που αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως «λαθραίο». Η παρατυπία μιας πράξης μετατρέπεται σε χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Υπάρχουν ακριβείς όροι για την παράτυπη είσοδο, για το καθεστώς διαμονής, για τους ανθρώπους που ζητούν άσυλο.
Η επιλογή των λέξεων έχει σημασία, ιδιαίτερα όταν προέρχονται από τη δημόσια τηλεόραση. Γιατί η γλώσσα που χρησιμοποιούμε αποκαλύπτει και τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Και με τη σειρά της, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους γύρω μας.
Τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, αστυνομικοί της ομάδας ΔΙΑΣ, φορώντας αλεξίσφαιρα γιλέκα και με τον οπλισμό τους, μπαίνουν στην αίθουσα σύνταξης της ΕΡΤ, συνοδευόμενοι από υπάλληλο ασφαλείας. Η εξήγηση που δίνει ο τελευταίος είναι ότι υπήρξε καταγγελία για κάπνισμα στο Ραδιομέγαρο.
Ένοπλοι αστυνομικοί ανάμεσα στα γραφεία των δημοσιογράφων για μια καταγγελία περί καπνίσματος!
Η αστυνομική αρμοδιότητα για έναν έλεγχο προβλέπεται από τον νόμο. Η άσκησή της, όμως, έχει και το μέτρο της. Αναρωτιέμαι ποιος έκρινε αναγκαίο, για μια καταγγελία περί καπνίσματος, να φτάσουν ένοπλοι αστυνομικοί μέχρι την αίθουσα σύνταξης της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Ποιος αποφάσισε ότι αυτός ήταν ο ενδεδειγμένος τρόπος να πραγματοποιηθεί ο έλεγχος; Και τι ακριβώς συνέβη με τις προβλεπόμενες διαδικασίες της ίδιας της ΕΡΤ, η οποία διαθέτει εγκεκριμένο σχέδιο αποτροπής καπνίσματος και συγκεκριμένους υπευθύνους. Έγινε προηγουμένως κάποια συνεννόηση στην είσοδο του Ραδιομεγάρου για τον τρόπο διεξαγωγής του ελέγχου;
Υπάρχει και κάτι ακόμη που δύσκολα μπορεί να αγνοήσει όποιος έζησε το 2013.
Στις 7 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς, στις 4:20 τα ξημερώματα, ένοπλοι αστυνομικοί των ΜΑΤ εισέβαλαν στο Ραδιομέγαρο για να εκκενώσουν το κτίριο από τους εργαζόμενους που το κρατούσαμε ζωντανό μαζί με την κοινωνία. Δεκατρία χρόνια αργότερα, μόλις δύο ημέρες μετά την επέτειο εκείνης της εισβολής, η εικόνα ενόπλων αστυνομικών μέσα στην ΕΡΤ επιστρέφει.
Μα είναι ίδιες οι καταστάσεις; Προφανώς όχι. Όσοι ήμασταν εκεί γνωρίζουμε πολύ καλά τι συνέβη το 2013. Γνωρίζουμε όμως και τι μνήμες ξυπνά μια τέτοια εικόνα.
Κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί γιατί δίνω τόση σημασία σε όλα αυτά. Μια λάθος επιλογή ενός καλεσμένου, μια άστοχη λέξη σε ένα ζωντανό, ένας αστυνομικός έλεγχος. Ε, δεν καταλύθηκε και η δημοκρατία, βρε αδελφέ!
Αυτό ακριβώς με απασχολεί. Η ευκολία με την οποία μπορούμε να βρούμε μια εξήγηση για το καθένα και να συνεχίσουμε σαν να μη συνέβη τίποτα.
Γιατί έτσι συνηθίζουμε.
Συνηθίζουμε να βλέπουμε έναν καταδικασμένο χρυσαυγίτη στην τηλεόραση χωρίς να αναφέρεται ποιος είναι. Να ακούμε τη γλώσσα της ξενοφοβίας σαν να πρόκειται για ουδέτερη περιγραφή της πραγματικότητας. Να αντιμετωπίζουμε την παρουσία ενόπλων σε μια αίθουσα σύνταξης ως μια ακόμη υπηρεσιακή διαδικασία.
Και κάποια στιγμή παύουμε ακόμη και να αναρωτιόμαστε.
Η δημοσιογραφία έχει ευθύνη απέναντι σε αυτή την εξοικείωση. Όσα επιλέγουμε να αναδείξουμε, οι λέξεις που χρησιμοποιούμε, οι ερωτήσεις που κάνουμε και εκείνες που αποφεύγουμε διαμορφώνουν τη δημόσια συζήτηση. Τα γεγονότα χρειάζονται έρευνα και τεκμηρίωση, ακόμη κι όταν ανατρέπουν όσα πιστεύουμε. Η δική μας πολιτική και κοινωνική οπτική δεν καταργεί αυτή την υποχρέωση. Καθορίζει όμως σε μεγάλο βαθμό τι θεωρούμε σημαντικό να ερευνήσουμε και απέναντι σε ποια εξουσία επιμένουμε να ζητάμε απαντήσεις.
Στην ΕΡΤ υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν καθημερινά να κάνουν τη δουλειά τους με αξιοπρέπεια. Η αναζήτηση ευθυνών για όσα συμβαίνουν δεν μπορεί να σταματά σε αυτούς. Οι διοικήσεις έχουν την εξουσία να επιλέγουν, να οργανώνουν, να καθορίζουν προτεραιότητες και να αποφασίζουν. Μαζί με την εξουσία έχουν και την ευθύνη των αποτελεσμάτων.
Και η δημόσια ραδιοτηλεόραση έχει μια ευθύνη μεγαλύτερη από κάθε διοίκησή της. Απέναντι στην κοινωνία που τη χρηματοδοτεί και δικαιούται ενημέρωση ανεξάρτητη, τεκμηριωμένη, με κριτική στάση απέναντι στην εξουσία.
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο που η κοινωνία μας συντηρητικοποιείται. Η ξενοφοβία έχει αποκτήσει μεγαλύτερη άνεση στον δημόσιο λόγο, ο αυταρχισμός συναντά όλο και λιγότερες αντιστάσεις και ιδέες που κάποτε αναγνωρίζαμε ως βαθιά αντιδημοκρατικές διεκδικούν θέση στην πολιτική κανονικότητα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αποκτούν σημασία και τα φαινομενικά μικρά.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει ένα κεντρικό σχέδιο πίσω από κάθε περιστατικό. Ούτε να αποδίδουμε παντού τις ίδιες προθέσεις. Αρκεί να παρατηρήσουμε πόσο έχουν μετακινηθεί τα όρια της ανοχής μας.
Ο εκφασισμός μιας κοινωνίας μπορεί να προχωρά και χωρίς θεαματικά γεγονότα. Με μικρές υποχωρήσεις, με τη σιωπή, με τη συνήθεια. Με την αίσθηση ότι υπάρχουν σοβαρότερα ζητήματα για να ασχοληθούμε.
Και βέβαια υπάρχουν. Πάντα θα υπάρχουν.
Διαβάστε επίσης
Το ερώτημα είναι πόσα θα έχουμε συνηθίσει μέχρι να αποφασίσουμε ότι αξίζει να αντιδράσουμε.
Γιατί το τέρας δεν γίνεται λιγότερο επικίνδυνο όταν το συνηθίζεις.
Απλώς κάποια στιγμή παύεις να το βλέπεις.
Και τότε λες «και τι έγινε;».
0 ΣΧΟΛΙΑ