«Αόρατοι» καθαριστές σε λεωφορεία-φαντάσματα: Το διαρκές «κατεπείγον» των ΟΣΥ και η εργασιακή ομηρία των μεταναστών

Είναι 9 το βράδυ. Την ώρα που η Αθήνα αρχίζει να χαμηλώνει τους ρυθμούς της, η Κάρολ, μια μετανάστρια από την Αφρική, περνά το κατώφλι ενός αμαξοστάσιου των ΟΣΥ. Στα χέρια της κρατά δύο γαλάζια πανιά και έναν κουβά. Μπροστά της εκτείνονται σειρές από λεωφορεία που μόλις απέσυραν τις μηχανές τους. Μέχρι τις 3 τα ξημερώματα, η Κάρολ πρέπει να έχει καθαρίσει 30 οχήματα. Χειρολαβές, καθίσματα, παράθυρα, δάπεδα. Το ημερομίσθιο; 33 ευρώ. Η ασφάλεια; Μια δίμηνη σύμβαση που λήγει πριν καν προλάβει να μάθει το όνομα του εργολάβου της.

Η ιστορία της Κάρολ δεν είναι μεμονωμένη. Είναι ο κανόνας σε ένα σύστημα που εδώ και τρία χρόνια λειτουργεί υπό το καθεστώς μιας «διαρκούς έκτακτης ανάγκης». Οι Οδικές Συγκοινωνίες Α.Ε. (ΟΣΥ), ένας οργανισμός που εποπτεύεται από το υπουργείο Μεταφορών, φαίνεται να έχουν εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο εργολαβιών, αποτυχημένων διαγωνισμών και «αόρατης» εργασίας, όπου η δημόσια υγιεινή συγκρούεται με την εργασιακή εκμετάλλευση.

Δημοσίευμα Καθημερινή

Το καθεστώς του «αιώνιου» κατεπείγοντος

Από το 2023, η καθαριότητα των αστικών λεωφορείων της πρωτεύουσας βρίσκεται ουσιαστικά στον «αέρα». Παρά το γεγονός ότι ο οργανισμός διαχειρίζεται εκατομμύρια ευρώ για τη συντήρηση του στόλου, δεν έχει καταφέρει να ολοκληρώσει δύο μεγάλους ανοιχτούς διεθνείς διαγωνισμούς. Ο λόγος; Ένας ατελείωτος πόλεμος προσφυγών μεταξύ των εργολαβικών εταιρειών που διεκδικούν την «πίτα» του καθαρισμού.

Για να μην μείνουν τα λεωφορεία βρώμικα, η διοίκηση καταφεύγει στη λύση των μικρών, επαναλαμβανόμενων συμβάσεων δίμηνης ή τρίμηνης διάρκειας. Αυτές οι αναθέσεις γίνονται συχνά με τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης, χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης, επικαλούμενες «απρόβλεπτη και κατεπείγουσα ανάγκη». Στην πραγματικότητα, το «απρόβλεπτο» έχει γίνει η κανονικότητα. Μόνο την περίοδο 2022-2025, το ύψος αυτών των συμβάσεων ανήλθε στα 13,2 εκατομμύρια ευρώ, με τρεις συγκεκριμένες εταιρείες να εναλλάσσονται στο έργο σχεδόν αδιαλείπτως από το 2017.

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

«Αναλώσιμοι» άνθρωποι πίσω από τα γαλάζια πανιά

Η Χριστίνα Καραμαλίκη, πρόεδρος του σωματείου καθαριστών – καθαριστριών Πειραιά, περιγράφει μια εικόνα εργασιακού μεσαίωνα. Το εργατικό δυναμικό αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από μετανάστες —ανθρώπους που, λόγω της ανάγκης για επιβίωση και της έλλειψης εγγράφων ή γλώσσας, γίνονται εύκολα θύματα εκμετάλλευσης.

«Κυριαρχεί ο φόβος. Οι εργαζόμενοι είναι αναλώσιμοι», δηλώνει η κ. Καραμαλίκη.

Οι καταγγελίες κάνουν λόγο για ελαστικές μορφές απασχόλησης, όπου τα βαρέα ένσημα, οι υπερωρίες και τα δώρα είναι έννοιες άγνωστες. Οι εργαζόμενοι, όπως ένας Πακιστανός που εργάζεται το πρωί στην Ομόνοια και το βράδυ στα λεωφορεία, καθαρίζουν έως και 17 λεωφορεία ανά βάρδια, συχνά χωρίς να γνωρίζουν καν το όνομα της εταιρείας που τους πληρώνει. Η απομόνωσή τους είναι τέτοια που πολλοί διστάζουν να μιλήσουν ακόμη και σε συνδικαλιστικά σωματεία, φοβούμενοι ότι δεν θα «ξαναπροτιμηθούν» από τον επόμενο εργολάβο.

Τα ηλεκτρικά λεωφορεία του ΟΑΣΘ που θα πραγματοποιήσουν τα πρώτα δρομολόγια στην Θεσσαλονίκη, Δευτέρα 20 Μαΐου 2024. (ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ/ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ)

2016: Η χαμένη ευκαιρία της απευθείας πρόσληψης

Δεν ήταν πάντα έτσι —ή τουλάχιστον, υπήρξε μια προσπάθεια να αλλάξει. Το 2016, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, οι καθαριστές προχώρησαν σε κινητοποιήσεις διεκδικώντας ατομικές συμβάσεις απευθείας με τις ΟΣΥ, παρακάμπτοντας τους μεσάζοντες εργολάβους. Ψηφίστηκε νομοθετική ρύθμιση, όμως το όνειρο ναυάγησε για γραφειοκρατικούς και νομικούς λόγους.

Ένα από τα βασικά εμπόδια ήταν το πιστοποιητικό ελληνομάθειας, το οποίο απέκλεισε τη συντριπτική πλειονότητα των αλλοδαπών εργαζομένων, παρόλο που πολλοί δούλευαν στα αμαξοστάσια για πάνω από 20 χρόνια. Επιπλέον, η μεταφορά των συγκοινωνιών στο Υπερταμείο και οι δικαστικές διεκδικήσεις των τότε εργολάβων πάγωσαν κάθε διαδικασία. Το αποτέλεσμα; Οι εργαζόμενοι που πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις έμειναν άνεργοι και το καθεστώς των εργολαβιών επέστρεψε δριμύτερο.

Το κόστος της «καθαρής» βιτρίνας

Από την πλευρά τους, οι εργολαβικές εταιρείες ισχυρίζονται ότι το σύστημα των δίμηνων συμβάσεων είναι ζημιογόνο και για τις ίδιες, καθώς δεν μπορούν να διατηρήσουν σταθερό προσωπικό. Οι ΟΣΥ, από την άλλη, διαβεβαιώνουν ότι οι έλεγχοι δεν έχουν εντοπίσει παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας. Ωστόσο, ο διαχειριστικός έλεγχος του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους το 2022 είχε διαπιστώσει «κατάτμηση δαπανών» και μη εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού.

Η πραγματικότητα παραμένει σκληρή: Μεταξύ των «μικρών» συμβάσεων υπάρχουν κενά 15 ή περισσότερων ημερών. Σε αυτό το διάστημα, τα λεωφορεία που χρησιμοποιούν εκατομμύρια Αθηναίοι καθημερινά είτε δεν καθαρίζονται επαρκώς, είτε καθαρίζονται εκτάκτως από το ήδη επιβαρυμένο μόνιμο προσωπικό των ΟΣΥ.

Το ζήτημα της καθαριότητας των λεωφορείων δεν είναι μόνο θέμα υγιεινής των επιβατών. Είναι ένας καθρέφτης της κοινωνίας μας. Όταν η δημόσια συγκοινωνία βασίζεται σε «αόρατους» ανθρώπους που αμείβονται με ψίχουλα κάτω από το ημίφως των αμαξοστασίων, τότε η καθαριότητα που απολαμβάνουμε το πρωί έχει ένα πολύ βαρύ ηθικό κόστος.