Καβάλα: Aνοιξιάτικη εξόρμηση σε ατμοσφαιρικά μονοπάτια…
Ετοιμάσου να ανακαλύψεις μια πόλη που επιβεβαιώνει τη ρήση πως όπου υπάρχει… καπνός υπάρχει και… φωτιά! Μόνο που αυτή τη φορά η «φωτιά» αποδεικνύεται πιο υπαρκτή και ενδιαφέρουσα από ποτέ και ο «καπνός» η αιτία για μια εμπειρία ζωής! Ο λόγος για το Μουσείο Καπνού Καβάλας, η «μυστική» αφορμή που θα σε κάνει να επισκεφτείς το Μόντε Κάρλο της Ελλάδας όπως πολλοί την αποκαλούν, και να γνωρίσεις από κοντά μια ιστορία… τυλιγμένη σε φύλλα καπνού! Απόλαυσέ την!
ΑΠΟΣΤΟΛΗ-ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΛΠΙΔΑ ΠΙΤΑΚΗ ([email protected])
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΚΙΜΩΝ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΗΣ
Μία από τις ομορφότερες πόλεις της βόρειας Ελλάδας και πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού. Η Καβάλα δεν θα μπορούσε παρά να μας «μαγεύει» κάθε εποχή άλλοτε με τη γραφική Παλιά Πόλη, άλλοτε με το λιμάνι και τη ρομαντική περαντζάδα της και άλλοτε με τις αμμώδεις ακτές και τα καταγάλανα νερά. Αυτή τη φορά, ωστόσο, κατάφερε με έναν εντελώς απρόσμενο, και, ομολογουμένως, άκρως ενδιαφέροντα τρόπο, να μας κάνει να πάρουμε το πρώτο αεροπλάνο (εναλλακτικά, οδικώς η απόσταση από την Αθήνα είναι 674 χλμ.) και να βρεθούμε μέσα σε μία ώρα στην «ωραία» της ανατολικής Μακεδονίας. Γνωστή και ως «Μέκκα του καπνού», μας ιντρίγκαρε μόνο και μόνο για τον χαρακτηρισμό αυτό, ενώ ένας από τους πολλούς λόγους για να ιχνηλατήσουμε τα μονοπάτια της ήταν το μουσείο Καπνού, στο κέντρο της πόλης, που είναι το μοναδικό στο είδος του σε Ελλάδα και Ευρώπη. Αναρωτιέσαι το λόγο; Μα, φυσικά, γιατί σε αυτό αντανακλάται η κουλτούρα και η ιστορία μιας πόλης διαχρονικά και άρρηκτα συνδεδεμένης με το εκτιθέμενο αντικείμενο, γεγονός που την καθιστά πανελλαδικά, και όχι μόνο, ξεχωριστή. Όταν οι εικόνες γύρω μας με τις εγκαταλειμμένες καπναποθήκες, ακόμη και σήμερα, ξυπνούν μνήμες από τα παλιά, μεταφέροντάς μας στην εποχή που το συγκεκριμένο εμπόριο μεσουρανούσε, δεν μπορέσαμε παρά να αφεθούμε στην ιστορία και σε μια εμπειρία πρωτόγνωρη. Όταν αναφερόμαστε στο Μουσείο Καπνού Καβάλας, τότε ναι, η αφορμή περικλείει σε μεγάλο βαθμό και την ουσία όλου του ταξιδιού.
VIRAL
ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΥΛΙΓΜΕΝΗ ΣΕ ΦΥΛΛΑ… ΚΑΠΝΟΥ!
Στην Καβάλα το καπνεμπόριο γνώρισε μεγάλη άνθηση λόγω της γειτνίασής της με περιοχές (Χρυσούπολη, Ξάνθη κ.ά.) όπου καλλιεργείτο η ποικιλία καπνού «μπασμάς» και χάρη στο γεγονός ότι ήταν το μοναδικό φυσικό λιμάνι με δυνατότητα φιλοξενίας μεγάλων εμπορικών πλοίων για την εξαγωγή του. Η ενασχόληση των ντόπιων με τον καπνό ξεκινά περί το 1850, όταν οι Τούρκοι ήταν ακόμα κυρίαρχοι της πόλης (μάλιστα η πρώτη διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν αυτή των καπνεργατών της πόλης το 1879, με 3.000 συμμετέχοντες). Σιγά σιγά, εντυπωσιακά τεράστια κτήρια, οι καπναποθήκες (σήμερα οι περισσότεροι τα αποκαλούν καπνομάγαζα), «ξεφυτρώνουν» σαν τα μανιτάρια στο κέντρο της πόλης (όσα έχουν απομείνει σήμερα εντοπίζονται γύρω από την Πλατεία Καπνεργάτη και πίσω από το Δημαρχείο -μάλιστα κάποια από αυτά έχουν μετατραπεί σε εμπορικά κέντρα και καταστήματα, με πιο χαρακτηριστικό αυτό στον πεζόδρομο του Μεγ. Αλεξάνδρου), επιτρέποντας στη βιομηχανική αισθητική να αρχίσει να δίνει το στίγμα της στην πόλη. Στο λιμάνι (εκεί όπου στις μέρες μας μοντέρνα cafes και παραδοσιακά μεζεδοπωλεία μεταδίδουν τον παλμό της σύγχρονης ζωής) εργάτες φορτωμένοι με δέματα (περίπου 120 κιλών το καθένα) παραδίδουν το εμπόρευμα στα καράβια, για να μεταφερθεί ο ελληνικός καπνός σε άλλους προορισμούς. Παρ’ όλη τη δυσκολία του επαγγέλματος και τις κακουχίες, οι περισσότεροι Καβαλιώτες ασχολούνται με τον καπνό. Ενδεικτικά, ενώ το 1921 οι εργάτες αριθμούνταν περί τις 4.000, το 1925 (μετά τη Μικρασιατική καταστροφή δηλαδή) τριπλασιάστηκαν στις 12.000! Ο καπνός γίνεται στη ουσία τρόπος ζωής για τους κατοίκους της πόλης. Οι εργάτες συσπειρώνονται σε σωματεία και αρχίζουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Με τον καιρό, ωστόσο, ξεκινούν και οι πρώτες έριδες και διακρίσεις, καθώς οι γυναίκες προτιμώνται για το διαχωρισμό του καπνού, καθώς ο μισθός τους αγγίζει μόλις το 1/2 αυτού των αντρών. Όσο περνάει ο χρόνος και η τεχνολογία εξελίσσεται, τα εργατικά χέρια αντικαθίσταται με υπερσύγχρονα μηχανήματα που κάνουν την ίδια ακριβώς δουλειά σε πολύ λιγότερη ώρα. Η ύφεση αρχίζει να διαφαίνεται από τη δεκαετία του ’50 με τη μαζική εισαγωγή καπνού ποικιλίας «Βιρτζίνια», ενώ με την έξοδο από το επάγγελμα του καπνεργάτη των ανδρών και με την άρση από τη Βουλή το 1953 της κατοχύρωσής του, η μεγάλη παρακμή βρίσκεται προ των πυλών.
ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΠΝΟΥ ΚΑΒΑΛΑΣ
Κι αν όλα αυτά είναι στιγμές από μια ιστορία που χάθηκε ανεπιστρεπτί, μετά από δωρεές στο Δήμο ιδιωτών που προέρχονταν από οικογένειες καπνεμπόρων, φτιάχτηκε το 2003 το πρώτο και μοναδικό θεματικό αντίστοιχο μουσείο στην Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη, που σκοπό έχει να διατηρήσει ενεργή την ιστορία του τόπου στον συγκεκριμένο τομέα. (είσοδος: ελεύθερη, ανοιχτά: Δευτ.-Σάβ. από τις 09:00-14:00, Κ. Παλαιολόγου 4, τηλ. 2510 223344, www.tobaccomuseum.gr). Βρισκόμασταν, λοιπόν, στο πιο σύγχρονο ευρωπαϊκό Μουσείο Καπνού και οφείλαμε όσο διαρκέσει η επίσκεψή μας, να αφιερώσουμε όλες τις αισθήσεις μας σε αυτή την ξεχωριστή εμπειρία ζωής. Όπως και κάναμε! Στο εντυπωσιακό διατηρητέο κτήριο -πρώην καπναποθήκη-, στην Πλατεία Καπνεργάτη, ο ξεναγός μάς βοήθησε να πραγματοποιήσουμε ένα θαυμαστό ταξίδι στο χρόνο, στις αρχές του 20ού αι., τότε που η Καβάλα αποτελούσε το μεγαλύτερο ελληνικό κέντρο επεξεργασίας και εξαγωγής καπνού σε όλο τον κόσμο λόγω του καλού μικροκλίματος για τη φυσική ωρίμανση του καπνού. Μέσα από τη μεγάλη συλλογή αντικειμένων και αρχειακού υλικού κατανοήσαμε τη μοναδικότητα του μουσείου, καθώς εδώ εκτίθεται η επεξεργασία των ανατολικών καπνών (πουθενά αλλού στον κόσμο δεν θα συναντήσεις κάτι αντίστοιχο), αλλά και συντελείται η ανάδειξη της κοινωνικής ιστορίας όχι μόνο της Καβάλας, αλλά ολόκληρης της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Ξεναγηθήκαμε στις επτά θεματικές του μουσείου (καλλιέργεια-χωρική επεξεργασία, κλασική επεξεργασία, επεξεργασία τόγκας, εκθεσιακά δείγματα, καπνέμποροι-καπνεμπόριο, καπνεργάτες και συνδικαλισμός καπνεργασίας, τσιγαροβιομηχανία), ενώ εντύπωση μας προκάλεσαν πληροφορίες όπως ότι για ένα δέμα χρησιμοποιούνταν 10 διαφορετικές ποιότητες καπνού ή ότι για την παραγωγή του χρειαζόταν να εργάζονται 4 άνθρωποι επί μία ολόκληρη εβδομάδα! Φυσικά, ξαφνιαστήκαμε από το γεγονός πως για το διαχωρισμό του καπνού ήταν προτιμητέες οι γυναίκες (για τον προαναφερθέντα λόγο), και επιβεβαιώσαμε τις αμφίδρομες συνέπειες της τεχνολογίας, όταν διαπιστώσαμε πως το πρώτο ξεφυλλιστικό μηχάνημα, που εισήχθη το 1958 στην Ελλάδα, άφησε άνεργες 100-150 από αυτές.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ!
Και αφού ολοκληρώσαμε την απολαυστική «ρουφηξιά», για την οποία, άλλωστε πραγματοποιήσαμε και το ταξίδι (ακόμη και μη καπνιστής θα δεις ότι θα σου αρέσει!), αδράξαμε την ευκαιρία και ζήσαμε στους ρυθμούς της καθημερινότητας στην υπόλοιπη Καβάλα, που, πιστέψτε μας, είναι τόσο ενδιαφέρουσα όσο και η ιστορία του καπνεμπορίου της. Χτισμένη στους πρόποδες του όρους Συμβόλου, με το βαθύ μπλε του Αιγαίου να «χαϊδεύει» τα άκρα της, μας ξελόγιασε χωρίς μεγάλη προσπάθεια! Μια βόλτα στους κεντρικούς πεζόδρομους του Μεγ. Αλεξάνδρου (εδώ βρίσκονται συγκεντρωμένα τα περισσότερα all day & night spots καθώς και η νεολαία της πόλης -ξεχωρίσαμε το Νο18, το Chocolat και το Quattro μέσα στο Εμπορικό), Π. Μελά και Φιλελλήνων αλλά και σε αυτόν του Αγ. Νικολάου (το Σούσουρο για… νοστιμιές στη λαδόκολα κάνει τη διαφορά), λίγο πιο ανατολικά (πίσω ακριβώς από την ομώνυμη εκκλησία με το πάτημα του Απ. Παύλου), μας έπεισε αμέσως για το ότι η Καβάλα και οι κάτοικοί της, διατηρώντας «ζωντανό» ακόμη το παρελθόν, βιώνουν το παρόν πιο έντονα από ποτέ. Όσο για την περαντζάδα της παραλιακής; Γεμάτη και αυτή με cafes (το Μυροβόλος Άνοιξις αποτελεί σταθερή αξία με τα ψαγμένα lives που διοργανώνει) και τσιπουράδικα, αποτελεί ιδανική επιλογή για ρομαντζάδα κατά τη δύση του ήλιου, την ώρα που οι ακτίνες του βάφουν με το πιο γλυκό χρώμα τη χερσόνησο της Παναγίας, αντανακλώντας τη λάμψη τους στα νερά του βόρειου Αιγαίου. Φυσικά, δεν παραλείψαμε να περάσουμε από το παλιό ναυπηγείο (το ομώνυμο μεζεδοπωλείο μέσα στο καρνάγιο αποτελεί hidden spot της πόλης), πίσω από τις χαρακτηριστικές Καμάρες, και να συνεχίσουμε για το γραφικό λιμανάκι των Παλαιών Σφαγείων για ολόφρεσκο ψαράκι στον Σάββα.
ΟΤΑΝ ΚΟΙΤΑΣ ΑΠΟ ΨΗΛΑ!
Ήμαστε στην κορυφή του βυζαντινού φρουρίου στη Χερσόνησο της Παναγίας (γνωστή και ως Παλιά Πόλη) και αντικρίζουμε την πανοραμική άποψη τόσο της Παλιάς Πόλης, όσο και της σύγχρονης με τις χαρακτηριστικές Καμάρες (το παλιό Υδραγωγείο) και το λιμάνι. Κατηφορίζοντας, χανόμαστε στα πέτρινα καλντερίμια και απαθανατίζουμε στον φωτογραφικό φακό μας αρχοντικά σπίτια χαρακτηριστικής μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής, το τζαμί του Χαλήλ Μπέη (χρονολογείται από τον 20ό αι. με τον παλαιότερο μιναρέ του 16ου αι.), την κατοικία του Μεχμέτ Αλή (δημιουργού της τελευταίας Αιγυπτιακής Αυτοκρατορίας) από το 1763 (σήμερα βρίσκεται υπό την «ομπρέλα» του Ιμαρέτ και λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος) και τον ανδριάντα του ακριβώς έξω, την εκκλησία της Παναγίας (σε αυτή οφείλεται και η ονομασία της χερσονήσου), το φάρο στο άκρο και φυσικά το σημείο αναφοράς της πόλης, το Ιμαρέτ, το μοναδικό μνημείο στην Ελλάδα που έχει μετατραπεί σε ξενοδοχείο. Ένα σπάνιο χαρακτηριστικό δείγμα οθωμανικής μπαρόκ αρχιτεκτονικής, που χτίστηκε το 1817 ως ιεροδιδασκαλείο από τον Μεχμέτ Αλή, ως προσφορά του στη γενέτειρά του.
Τόσο χρώματα, τόσες εικόνες, τόσες αισθήσεις από όλα αυτά! Μα, ως… αναμνηστικό κατά τη διαμονή μας στην Καβάλα, πέρα από τα μαθήματα ιστορίας, πήραμε μαζί μας τη ζεστασιά και τη φιλοξενία που μας προσέφεραν απλόχερα οι κάτοικοι…
Για περισσότερα άρθρα ταξιδιωτικά κάντε κλικ εδώ
0 ΣΧΟΛΙΑ