Τι είναι η συνεξάρτηση και πώς μπορεί να καταστρέψει μια σχέση

Η συνεξάρτηση αποτελεί φαινόμενο οι αιτιολογικές ρίζες του οποίου ανιχνεύονται ήδη στη διάρκεια της πρώιμης παιδικής ηλικίας και μπορεί να μεταβιβάζεται από γενεά σε γενεά. Αρχικά, ο όρος «συνεξάρτηση» χρησιμοποιούνταν κυρίως για μέλη του άμεσου περιβάλλοντος ή της οικογένειας ατόμων στις οποίες υπήρχε προβληματική εθισμού στο αλκοόλ ή στη χρήση ναρκωτικών ουσιών. Αυτά δεν θεωρούνται πλέον ως οι μόνες προϋποθέσεις.

Τα τελευταία χρόνια, ο όρος της συνεξάρτησης έχει διευρυνθεί, συμπεριλαμβάνοντας κάθε μορφή συνεξάρτησης που συναντάται σε μια δυσλειτουργική οικογένεια ή σχέση, όπως, για παράδειγμα, σε οικογένειες με γονέα ψυχικά ασθενή/ασταθή, με ναρκισσιστική προβληματική ή με κάποιου άλλου είδους εξάρτηση, όπως επίσης και σε μία οικογένεια μέλος της οποίας έχει κάποιας μορφής εξάρτηση που σχετίζεται με τη λήψη τροφής (ψυχογενή ανορεξία/βουλιμία ή ορθορεξία), με την εργασία (εργασιομανία), με τον άκρατο καταναλωτισμό (shopping), με την κατάχρηση φαρμακευτικών ουσιών, με τον εθισμό στο σεξ, στην πορνογραφία, στα videogames, στο διαδίκτυο, στον τζόγο, στην TV, στη θρησκεία, και στη σωματική άσκηση.

Η συνεξάρτηση υπάρχει όταν σε μια σχέση ο ένας προσφέρει περισσότερα από τον άλλο, δημιουργώντας μια ανισορροπία ως προς την ικανοποίηση αναγκών

Ένα συνεξαρτημένο άτομο, στην περίπτωση που, για κάποιον λόγο, λήξει η σχέση συνεξάρτησής του, δημιουργεί, σχεδόν πάντα, και πάλι μια ανάλογη σχέση πλήρους εξάρτησης, φροντίδας και αποκλειστικότητας με κάποιο άλλο προβληματικό άτομο. Με άλλα λόγια, ένα τέτοιο άτομο συγχέει πάντα την αγάπη με τη φροντίδα, ανακυκλώνοντας το εσωτερικό του δράμα.

VIRAL

«Κοιτάζει τα ραδίκια ανάποδα»: Η αποκρουστική ρητορική μίσους που ξεπλένει τη γυναικοκτονία στην Καλαμάτα προκαλεί οργή!

«Έτοιμη να πεθάνει η μάνα του, λιποθύμησε…»: Ο θείος του γυναικοκτόνου της Καλαμάτας «σπάει» τη σιωπή του και συγκλονίζει!

Μεγάλες αλήθειες από μία απλή κοπέλα για το κέρατο και τις γυναικοκτονίες 

Τι σημαίνει συνεξάρτηση

Η συνεξάρτηση είναι μια ανάγκη για εγγύτητα που έχει χάσει το δρόμο της. Η εγγύτητα με άλλους προϋποθέτει να μπορούμε να θέτουμε τα απαραίτητα όρια και να σεβόμαστε -εκτός από τον άλλον, ως ξεχωριστό άτομο- τον εαυτό και τις προσωπικές μας ανάγκες. Η χρησιμοποίηση άλλων για κάλυψη προσωπικών αναγκών είναι σύνηθες φαινόμενο, και δεν έχει καμία σχέση με την αγάπη. Ακόμα και η αγάπη έχει, φυσικά, τις δικές της προσδοκίες, αλλά είναι πολύ σημαντικό να μπορούμε να διαχωρίζουμε το τι σημαίνει να αγαπούμε κάποιον από το να τον χρειαζόμαστε.

Συνεξάρτηση σημαίνει, λοιπόν, το να είμαστε εξαρτημένοι από ένα άλλο άτομο σε βαθμό εθισμού αλλά και το άτομο αυτό να είναι με τη σειρά του εξαρτημένο από εμάς. Η εξάρτηση του συνεξαρτημένου ατόμου από τον άλλον είναι τόσο ισχυρή που βιώνεται ως ταυτόσημη με την επιβίωση και, για το λόγο αυτό, η συνύπαρξη θα πρέπει να επιτευχθεί με κάθε μέσο και τρόπο.

Ένα συνεξαρτημένο άτομο νιώθει ως ο απόλυτος υπεύθυνος για το ευ ζην άλλων ατόμων, έχοντας ταυτόχρονα μεγάλη δυσκολία να λάβει υπόψη τον εαυτό και τις προσωπικές του ανάγκες. Η βοήθεια και η φροντίδα προς τους άλλους έχουν απόλυτη προτεραιότητα και, ως εκ τούτου, δημιουργείται σταδιακά η αίσθηση πως το ίδιο έχει κάποια αξία και νιώθει καλά μόνον όταν φροντίζει και στηρίζει άλλους και με την προϋπόθεση οι τελευταίοι να νιώθουν καλά.

Η ανάληψη της ευθύνης για το ευ ζην του άλλου δημιουργεί στον συνεξαρτώμενο μια αίσθηση άμεσης συμμετοχής και ευθύνης για όλα όσα συμβαίνουν και, ως εκ τούτου, μεγάλο ψυχικό πόνο και φθορά, από τη στιγμή που τα προβλήματα συνεχώς ανακυκλώνονται, χωρίς όμως να επιλύονται.

Θα πρέπει να αναφερθεί πως, εάν αυτός ο τρόπος λειτουργίας δεν αντιμετωπισθεί κατάλληλα, προκαλεί τόσα προβλήματα και τόσο μεγάλη ψυχική επιβάρυνση που, για να «ανακουφιστεί» το άτομο, μπορεί να εμφανίσει και το ίδιο κάποιο είδος εξάρτησης, πέραν των σχέσεων εξάρτησης, που έχουν σχέση με την τροφή, τη διασκέδαση, το αλκοόλ, διάφορες ναρκωτικές ουσίες, το σεξ, τον τζόγο, την ανάγκη για διαφόρων ειδών επιτυχίες/επιδόσεις κ.ά.

Η συνεξάρτηση, εκτός των τεράστιων προβλημάτων που δημιουργεί στις διαπροσωπικές σχέσεις, οδηγεί και σε μια προβληματική σχέση με το σεξ και τη σεξουαλικότητα, γενικώς. Το σεξ μπορεί να χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, ως μέσο μετατροπής κάποιου επώδυνου συναισθήματος, για έλεγχο, για αυτοτιμωρία ή για τιμωρία κάποιου άλλου.

Οι αιτίες που οδηγούν στη συνεξάρτηση

Ο λόγος που η συνεξάρτηση βλάπτει

Η συνεξάρτηση, ως τρόπος συμπεριφοράς, αρχίζει να διαμορφώνεται, όπως ήδη προαναφέρθηκε, στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, αποσκοπώντας στην ευκολότερη προσαρμογή, στην επιβεβαίωση, στην αποφυγή συγκρούσεων ή στην είσπραξη αγάπης. Η στάση αυτή μπορεί να αποτελεί αναγκαιότητα και στρατηγική επιβίωσης κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, αλλά, από τη στιγμή που συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή, προκαλεί σοβαρότατες δυσκολίες στη δημιουργία αυθεντικών διαπροσωπικών σχέσεων που να βασίζονται στην εγγύτητα, στην ειλικρίνεια, στην ελεύθερη βούληση, στον αλληλοσεβασμό και σε αυθεντικά αισθήματα αγάπης, και όχι σε ψευδαισθήσεις, προβολές, καταναγκασμούς και άκαμπτη συνεξάρτηση.

Από τη στιγμή που κάποιος, ως παιδί, αναγκάζεται να μεγαλώσει μέσα σε ένα άκαμπτο και δυσλειτουργικό οικογενειακό περιβάλλον, είναι υποχρεωμένος, χωρίς να έχει ακόμα τις απαραίτητες προϋποθέσεις και την ανάλογη επάρκεια, να αναλάβει την ευθύνη τόσο της δικής του ζωής όσο και του δυσλειτουργικού και ανεπαρκούς γονιού του. Η ανάληψη ευθύνης για την ανεπάρκεια του γονιού δημιουργεί όχι μόνον αισθήματα ενοχής αλλά και ντροπής. Ένα παιδί, που αναγκάζεται να μεγαλώσει κάτω από τέτοιες συνθήκες, εμφανίζει έντονα αισθήματα -συνειδητά ή υποσυνείδητα- προσωπικής απαξίας και ανεπάρκειας, από τη στιγμή που δεν αντιμετωπίσθηκε με τη δέουσα αποδοχή, φροντίδα, αγάπη, αλλά και τον δέοντα σεβασμό που τόσο ανάγκη κάθε παιδί έχει.

Δεν θα πρέπει ποτέ να λησμονούμε πως το να ζει κάποιος μέσα από έναν άλλο άνθρωπο, προσαρμοζόμενος πλήρως στις καταστροφικές συμπεριφορές και επιλογές του, είναι αυτοθυσία και συνεξάρτηση και όχι έκφραση αγάπης που εκπορεύεται από ελεύθερη βούληση.

Γιατί βλάπτει η συνεξάρτηση

Ενώ όλοι έχουμε αγαπημένα πρόσωπα και νιώθουμε υπεύθυνοι γι’ αυτά, το πρόβλημα προκύπτει όταν η ταυτότητά μας εξαρτάται από κάποιον άλλο. «Η συνεξάρτηση δεν αναφέρεται σε όλες τις συμπεριφορές ή τα συναισθήματά μας όταν ενδιαφερόμαστε για κάποιον, αλλά μόνο σε αυτά που είναι υπερβολικά. Η ευθύνη για τις σχέσεις μας με τους άλλους πρέπει να συνυπάρχει με την ευθύνη για τον εαυτό μας», λέει η Έξελμπερτ.

Σύμφωνα με τη Έξελμπερτ, «αυτή η δυναμική αποκαλείται και “συναισθηματικός εθισμός”, επειδή τα συνεξαρτητικά άτομα συχνά δημιουργούν σχέσεις μονόπλευρες, συναισθηματικά καταστροφικές ή/και κακοποιητικές».

Ως εκ τούτου, το ζήτημα με τη συνεξάρτηση είναι πως εκείνος που δίνει χάνει την πραγματική αίσθηση του εαυτού του, μια και προσφέρει πάρα πολλά σε εκείνον που παίρνει. Ακόμα και αν δεν νιώθει έτσι αμέσως -πιθανόν να του αρέσει να προσφέρει και να στηρίζονται πάνω του-, η κατάσταση μπορεί να γίνει επιβλαβής όσο προχωράει η σχέση.

Επιπλέον, είναι δύσκολο για εκείνον που δίνει να απομακρυνθεί από τη σχέση, επειδή νιώθει πως το άλλο άτομο εξαρτάται πάρα πολύ από εκείνο, ακόμα και αν μέσα του ξέρει πως αυτό είναι το σωστό. Από την άλλη, και αυτός που παίρνει αισθάνεται ότι στηρίζεται πάρα πολύ στο άλλο άτομο, και του είναι επίσης δύσκολο να φύγει από μια τοξική σχέση.

Συνεξάρτηση εναντίον υγιούς αλληλεξάρτησης

Το να στηριζόμαστε απλώς σε κάποιον άλλον, δεν σημαίνει πως είμαστε συνεξαρτητικοί. Σε μια υγιή σχέση, το ένα άτομο στηρίζεται στο άλλο για διάφορες ανάγκες του. Η συνεξάρτηση υπάρχει όταν ένα άτομο προσφέρει περισσότερα από το άλλο, δημιουργώντας μια ανισορροπία ως προς την ικανοποίηση αναγκών.

Πώς να ξεπεράσετε τη συνεξάρτηση

Η συνεξάρτηση έχει πολλές μορφές και βαθμούς έντασης. Συνήθως οδηγεί σε ανθυγιεινές δυναμικές στις σχέσεις, οι οποίες χειροτερεύουν με το πέρασμα του χρόνου, καθώς το συνεξαρτητικό άτομο -εκείνο που δίνει- χάνει τον εαυτό του.

Η αναγνώριση των σημαδιών της συνεξάρτησης είναι το πρώτο βήμα. Στη συνέχεια, η αυτογνωσία και η συνειδητή ανακατεύθυνση είναι το «κλειδί» για να μειωθούν οι συνεξαρτητικές σας τάσεις. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής να είστε υπομονετικοί με τον εαυτό σας, αφού πρόκειται για μαθημένη συμπεριφορά ετών.