Σαν σήμερα, 2 Δεκεμβρίου 1943: Το «Περλ Χάρμπορ της Μεσογείου» – Η χημική καταστροφή του Μπάρι με αέριο μουστάρδας

Σαν σήμερα, τη νύχτα της 2ας Δεκεμβρίου 1943, το λιμάνι του Μπάρι στην Αδριατική Θάλασσα, ένα ζωτικής σημασίας συμμαχικό κέντρο ανεφοδιασμού στην Ιταλία, μετατράπηκε σε σκηνή απόλυτης φρίκης και μυστικής καταστροφής. Αυτό που ξεκίνησε ως ένας αιφνιδιαστικός και επιτυχημένος γερμανικός αεροπορικός βομβαρδισμός, γρήγορα εξελίχθηκε σε ένα χημικό επεισόδιο με τραγικές συνέπειες, καθιστώντας το λιμάνι γνωστό ως το «Περλ Χάρμπορ της Μεσογείου».

Το Μπάρι, λόγω της στρατηγικής του θέσης, λειτουργούσε ως κεντρικός κόμβος για την τροφοδοσία των Συμμαχικών δυνάμεων που προχωρούσαν στην Ιταλία. Το βράδυ της 2ας Δεκεμβρίου, το λιμάνι ήταν πυκνοφορτωμένο, με δεκάδες εμπορικά και στρατιωτικά πλοία αγκυροβολημένα, μεταφέροντας πολεμικό υλικό, καύσιμα και εφόδια.

Η Γερμανική Αεροπορία (Luftwaffe), αξιοποιώντας την ανεπαρκή αντιαεροπορική άμυνα των Συμμάχων – οι οποίοι είχαν εφησυχάσει θεωρώντας το λιμάνι μακριά από τη γραμμή του μετώπου – εξαπέλυσε μια αιφνιδιαστική επίθεση. Περίπου 105 γερμανικά βομβαρδιστικά Ju 88 πραγματοποίησαν μια σφοδρή και ακριβέστατη επίθεση. Μέσα σε λίγα λεπτά, οι εκρήξεις πυρομαχικών, τα φλεγόμενα συντρίμμια και τα καύσιμα που απλώθηκαν στη θάλασσα μετέτρεψαν το λιμάνι σε μια πύρινη κόλαση. Δεκαεπτά συμμαχικά πλοία βυθίστηκαν και πολλά άλλα υπέστησαν σοβαρές ζημιές.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Ο τρόμος του αερίου μουστάρδας

Η καταστροφή, όμως, δεν περιορίστηκε στα συμβατικά πυρά. Ανάμεσα στα πλοία που δέχθηκαν σφοδρό χτύπημα και βυθίστηκαν, βρισκόταν το αμερικανικό φορτηγό πλοίο SS Τζον Χάρβεϊ (SS John Harvey). Το πλήρωμα του πλοίου ήταν το μόνο που γνώριζε το τρομακτικό μυστικό του φορτίου: περίπου 100 τόνοι αερίου μουστάρδας (sulfur mustard), συσκευασμένοι σε βόμβες.

Αυτή η ποσότητα χημικών όπλων μεταφερόταν στο Μπάρι στο πλαίσιο της άκρως μυστικής συμμαχικής πολιτικής της «αντεκδίκησης». Η Ουάσιγκτον και το Λονδίνο είχαν δεσμευτεί να μην χρησιμοποιήσουν ποτέ χημικά όπλα, εκτός εάν η Ναζιστική Γερμανία έκανε πρώτη χρήση τους. Η μυστικότητα ήταν απόλυτη, καθώς η δημοσιοποίηση της μεταφοράς θα παραβίαζε τις διεθνείς δεσμεύσεις και θα προκαλούσε παγκόσμια κατακραυγή.

Όταν το Τζον Χάρβεϊ τινάχθηκε στον αέρα από τις βόμβες, οι χημικές βόμβες εκρήγνυνται μέσα στις φλόγες. Η έκρηξη και η επακόλουθη πυρκαγιά προκάλεσαν την έκλυση τεράστιων ποσοτήτων τοξικού νέφους μέσα στη νύχτα. Το αέριο μουστάρδας, ένα βαρύ χημικό, απλώθηκε χαμηλά πάνω από την πόλη, εισχώρησε σε υπόγεια, έφτασε στις αποβάθρες και διαλύθηκε στα κρύα νερά της θάλασσας.

Η σιωπηλή τραγωδία: Σύγχυση και θάνατος

Οι ναύτες και οι διασώστες που είχαν πέσει στη θάλασσα για να αποφύγουν τις φλόγες των συμβατικών βομβαρδισμών, εκτέθηκαν άμεσα στο δηλητήριο που είχε διαλυθεί στα θαλάσσια ύδατα. Το χειρότερο ήταν ότι κανείς –ούτε οι διασώστες, ούτε οι γιατροί στα νοσοκομεία– δεν γνώριζε την πραγματική απειλή που αντιμετώπιζαν.

Το αέριο μουστάρδας δεν έχει άμεσα συμπτώματα. Οι ναύτες που διασώθηκαν έφτασαν στα νοσοκομεία με συμπτώματα που θύμιζαν εκτεταμένα εγκαύματα και μυστηριώδεις φλεγμονές των ματιών και του δέρματος. Οι ιατρικές ομάδες των Συμμάχων, μη έχοντας ιδέα για την ύπαρξη του χημικού, έκαναν εσφαλμένες διαγνώσεις, αποδίδοντας τα συμπτώματα σε εγκαύματα από φλόγες ή σε «μυστηριώδη νέα γερμανικά όπλα». Η εσκεμμένη μυστικότητα της Ουάσιγκτον έγινε μοιραία.

Μέσα στις επόμενες ημέρες, η κατάσταση επιδεινώθηκε. Η τύφλωση, τα σοβαρά εγκαύματα στους πνεύμονες και το δέρμα, καθώς και η οξεία αναπνευστική δυσχέρεια προκάλεσαν τον θάνατο σε εκατοντάδες ανθρώπους. Οι θάνατοι που αποδόθηκαν, άμεσα ή έμμεσα, στην έκθεση στο αέριο μουστάρδας έφτασαν επίσημα τους πάνω από 600, αν και πολλοί μεταγενέστεροι ερευνητές εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός ήταν πολύ μεγαλύτερος, συμπεριλαμβανομένων Ιταλών πολιτών.

Η μεταπολεμική αποκάλυψη και η θεραπευτική κληρονομιά

Η συμμαχική διοίκηση επιδίωξε αρχικά να αποκρύψει την αλήθεια, αποδίδοντας τους θανάτους σε απλούς τραυματισμούς από τον βομβαρδισμό ή σε άγνωστες τοξικές ουσίες. Ο φόβος της αποκάλυψης ότι μετέφεραν χημικά όπλα ήταν μεγαλύτερος από την ανάγκη για ιατρική ειλικρίνεια.

Η αλήθεια ήρθε σταδιακά στο φως χάρη στον Αμερικανό γιατρό Στιούαρτ Αλεξάντερ (Stewart Alexander). Ο Αλεξάντερ, ο οποίος είχε υπηρετήσει ως αξιωματικός του ιατρικού σώματος στο Μπάρι, διερεύνησε επίμονα τα ανεξήγητα συμπτώματα. Κατάφερε να διαπιστώσει τα χημικά ίχνη του αερίου μουστάρδας στο σώμα των θυμάτων. Παρόλο που η αρχική του αναφορά απορρίφθηκε από τους ανωτέρους του, τελικά αποκάλυψε τη σιωπηλή τραγωδία.

Το πόρισμα του Αλεξάντερ είχε μια απροσδόκητη επιστημονική κληρονομιά. Η παρατήρηση της τοξικής δράσης του αερίου μουστάρδας στα ταχέως διαιρούμενα κύτταρα (ειδικά στα λευκά αιμοσφαίρια), η οποία προκαλούσε τις τραγικές συνέπειες, αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για την ανάπτυξη της χημειοθεραπείας. Οι ενώσεις αζώτου του αερίου μουστάρδας (nitrogen mustard agents) ήταν οι πρώτες ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν ως αντικαρκινικές θεραπείες, ειδικά για τον καρκίνο του λεμφικού συστήματος, ανοίγοντας τον δρόμο για τη σύγχρονη ογκολογία.

Η καταστροφή του Μπάρι παραμένει ένα σχολικό παράδειγμα του πώς η στρατιωτική μυστικότητα μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, αλλά και ένα αμφιλεγόμενο επεισόδιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στο οποίο η αθέατη χημική απειλή οδήγησε σε έναν από τους πιο σκοτεινούς θανάτους του πολέμου, αφήνοντας πίσω της μια αμφίβολη κληρονομιά επιστημονικής προόδου.