Σαν σήμερα 6 Ιουνίου 1984: Πώς το «Tetris» γεννήθηκε στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου και κατέκτησε τον πλανήτη

Σαν σήμερα στις 6 Ιουνίου 1984, στην καρδιά της Σοβιετικής Ένωσης, ένας 28χρονος ερευνητής τεχνητής νοημοσύνης έμελλε να αλλάξει για πάντα την ιστορία της ψηφιακής διασκέδασης. Κλεισμένος στο Κέντρο Υπολογιστών Ντοροντνίτσιν της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ στη Μόσχα, ο μαθηματικός Αλεξέι Πάζιτνοφ (Alexey Pajitnov) ολοκλήρωσε τον κώδικα ενός απλού, αλλά απίστευτα εθιστικού παιχνιδιού με κινούμενα γεωμετρικά σχήματα.

παιχνίδι tetris

Το παιχνίδι αυτό ονομάστηκε «Tetris». Εξήντα δύο χρόνια μετά, η δημιουργία του Πάζιτνοφ δεν αποτελεί απλώς ένα από τα εμπορικότερα βιντεοπαιχνίδια όλων των εποχών, έχοντας πουλήσει εκατοντάδες εκατομμύρια αντίτυπα σε δεκάδες πλατφόρμες, αλλά ένα παγκόσμιο πολιτισμικό φαινόμενο που γεφύρωσε το χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης σε μια εποχή έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων.

Η ετυμολογία: Από την ελληνική γεωμετρία στο… τένις

Η λέξη «Tetris» μπορεί σήμερα να είναι παγκοσμίως αναγνωρίσιμη, όμως η προέλευσή της κρύβει την προσωπική σφραγίδα και τα ενδιαφέροντα του δημιουργού της. Ο Πάζιτνοφ συνέθεσε το όνομα από δύο εντελώς διαφορετικές έννοιες:

Το ελληνικό αριθμητικό πρόθημα «τέτρα-» (τέσσερα): Αναφέρεται στο γεγονός ότι όλα τα δομικά στοιχεία του παιχνιδιού, γνωστά ως Tetriminos, αποτελούνται αυστηρά από τέσσερα τετράγωνα τμήματα, συνδυασμένα με επτά διαφορετικούς τρόπους.

VIRAL

Λάρισα: Σφίγγει ο κλοιός για το κύκλωμα των Βιλανάκηδων – Νέες συλλήψεις από την ΕΛ.ΑΣ

Φως στο Τούνελ: Μυστήριο χωρίς απαντήσεις – Οι ύποπτοι και «ο νόμος της κατσούνας» στην υπόθεση Δασκαλάκη»

Η Αλίκη Καραμανλή ξεσπάσε: «Χρειάζεται μεγάλη προσοχή…» – Τι συνέβη με την κόρη του πρώην Πρωθυπουργού

Τη λέξη «τένις» (tennis): Το τένις ήταν το αγαπημένο άθλημα του Ρώσου μαθηματικού, και θέλησε να δώσει μια αίσθηση δυναμισμού και σπορ στον τίτλο της πνευματικής του δημιουργίας.

Από τα ξύλινα παζλ στον υπολογιστή Elektronika 60

Η αρχική έμπνευση του Πάζιτνοφ προήλθε από τα παραδοσιακά ξύλινα παζλ «pentominoes», τα οποία αγόραζε από καταστήματα παιχνιδιών και περιελάμβαναν σχήματα αποτελούμενα από πέντε τετράγωνα. Προσπαθώντας να μεταφέρει αυτή την εμπειρία στον υπολογιστή του, έναν σοβιετικό Elektronika 60 (έναν κλώνο του αμερικανικού PDP-11), συνειδητοποίησε ότι τα δώδεκα διαφορετικά σχήματα των πέντε τετραγώνων έκαναν το παιχνίδι υπερβολικά περίπλοκο και γρήγορο για τα δεδομένα της εποχής. Έτσι, πήρε τη στρατηγική απόφαση να απλοποιήσει το concept, μειώνοντας τα τετράγωνα σε τέσσερα. Ο Elektronika 60 δεν διέθετε γραφική διεπαφή. Για να απεικονίσει τα σχήματα που έπεφταν στην οθόνη, ο Πάζιτνοφ χρησιμοποίησε κενά διαστήματα και αγκύλες [ ] από το απλό κείμενο του συστήματος. Η μεγαλύτερη ανακάλυψη, ωστόσο, ήρθε όταν συνειδητοποίησε ότι η οθόνη γέμιζε πολύ γρήγορα. Τότε εισήγαγε τον μηχανισμό-κλειδί: κάθε φορά που μια οριζόντια γραμμή συμπληρωνόταν πλήρως, εξαφανιζόταν, αφήνοντας χώρο για τα επόμενα κομμάτια και χαρίζοντας πόντους στον παίκτη.

Ο «ιός» που παρέλυσε τη Μόσχα και το άλμα στη Δύση

Μόλις ολοκληρώθηκε η πρώτη playable έκδοση, ο Πάζιτνοφ τη μοιράστηκε με τους συναδέλφους του στο πανεπιστήμιο. Η ανταπόκριση ήταν σοκαριστική. Το παιχνίδι ήταν τόσο εθιστικό, που μέσα σε λίγες εβδομάδες οι υπολογιστές της Ακαδημίας Επιστημών είχαν «κολλήσει», καθώς όλοι οι επιστήμονες έπαιζαν μανιωδώς Tetris αντί να εργάζονται. Με τη βοήθεια του νεαρού προγραμματιστή Βαντίμ Γκερασίμοφ, το παιχνίδι μεταφέρθηκε (ported) στο λειτουργικό σύστημα DOS για υπολογιστές IBM PC. Αυτό επέτρεψε στο Tetris να εξαπλωθεί σαν αστραπή σε ολόκληρο το Ανατολικό Μπλοκ μέσω δισκετών που μεταφέρονταν από χέρι σε χέρι. Το πέρασμα του «Σιδηρού Παραπετάσματος» έγινε στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Το παιχνίδι εντοπίστηκε στην Ουγγαρία από δυτικούς επιχειρηματίες, πυροδοτώντας έναν από τους πιο σύνθετους, δαιδαλώδεις και έντονους νομικούς πολέμους στην ιστορία της τεχνολογίας για τα δικαιώματα διανομής.

Το Game Boy και ο δημιουργός χωρίς κέρδος

Η απόλυτη εκτόξευση του Tetris σε παγκόσμιο επίπεδο συνέβη το 1989. Ο δαιμόνιος Ολλανδοαμερικανός εκδότης παιχνιδιών Χενκ Ρότζερς (Henk Rogers) ανακάλυψε το παιχνίδι και εξασφάλισε τα δικαιώματα για φορητές συσκευές απευθείας από τη σοβιετική κρατική εταιρεία Elorg. Έπεισε τη Nintendo να συμπεριλάβει το Tetris ως το βασικό παιχνίδι στη συσκευασία της ολοκαίνουργιας τότε φορητής κονσόλας Game Boy. Ο συνδυασμός ήταν μαγικός: το Game Boy πούλησε εκατομμύρια κομμάτια, και το Tetris μπήκε σε κάθε σπίτι, σε κάθε ηλικία, ξεπερνώντας το παραδοσιακό κοινό των σκληροπυρηνικών παικτών.

game boy

Η μεγαλύτερη ειρωνεία της ιστορίας, ωστόσο, ήταν ότι ο ίδιος ο Αλεξέι Πάζιτνοφ δεν κέρδισε ούτε ένα ρούβλι ή δολάριο από την παγκόσμια επιτυχία του για πολλά χρόνια. Σύμφωνα με το σοβιετικό δίκαιο, επειδή το παιχνίδι αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της εργασίας του σε κρατικό ίδρυμα, τα πνευματικά δικαιώματα ανήκαν εξολοκλήρου στο σοβιετικό κράτος. «Το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι απολάμβαναν το παιχνίδι μου ήταν η μεγαλύτερη ανταμοιβή μου εκείνη την περίοδο», είχε δηλώσει στωικά ο Πάζιτνοφ. Χρειάστηκε να φτάσει το έτος 1996, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη μετανάστευσή του στις ΗΠΑ, ώστε τα δικαιώματα να επιστρέψουν τελικά στον ίδιο. Μαζί με τον Χενκ Ρότζερς ίδρυσαν την The Tetris Company, επιτρέποντάς του τελικά να λάβει τους καρπούς και τις βασιλικές αμοιβές (royalties) που δικαιούταν για την ιδιοφυή σύλληψή του.

Μια διαχρονική κληρονομιά

Σήμερα, το Tetris έχει αναγνωριστεί επιστημονικά για την επίδρασή του στον ανθρώπινο εγκέφαλο (το λεγόμενο “Tetris Effect”, όπου οι παίκτες βλέπουν σχήματα να πέφτουν ακόμα και στον ύπνο τους), ενώ χρησιμοποιείται μέχρι και σε ψυχολογικές μελέτες για τη διαχείριση του μετατραυματικού στρες. Από τις πράσινες αγκύλες ενός σοβιετικού υπολογιστή, μέχρι τις σύγχρονες οθόνες των smartphones και των κονσολών εικονικής πραγματικότητας, το Tetris παραμένει η επιτομή του τέλειου σχεδιασμού παιχνιδιού: εύκολο να το μάθεις, αδύνατο να το βαρεθείς. Και όλα ξεκίνησαν σαν σήμερα, από τη γεωμετρία τεσσάρων block και την αγάπη ενός ανθρώπου για το τένις.