Σαν σήμερα, 31 Μαρτίου 1946: Οι εκλογές που «χάραξαν» την Ελλάδα στα δύο – Το χρονικό της μεγάλης αποχής και η αυγή του εμφυλίου

Η 31η Μαρτίου 1946 δεν ήταν απλώς μια Κυριακή εκλογών για την Ελλάδα. Ήταν η ημέρα που η χώρα, εξαντλημένη από την τριπλή κατοχή και τα αιματηρά Δεκεμβριανά, κλήθηκε να επιλέξει το μέλλον της μέσα σε ένα κλίμα ακραίας πόλωσης, τρομοκρατίας και εθνικού διχασμού. Οι πρώτες μεταπολεμικές εκλογές έμελλε να αποτελέσουν τον καταλύτη για την επίσημη έναρξη της πιο σκοτεινής περιόδου της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: του Εμφυλίου Πολέμου.

Το ιστορικό πλαίσιο: Μια χώρα στις συμπληγάδες

Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας (Φεβρουάριος 1945), η Ελλάδα βρισκόταν σε μια εύθραυστη ισορροπία. Η «Λευκή Τρομοκρατία» των δεξιών παρακρατικών οργανώσεων εναντίον των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης (ΕΑΜ/ΕΛΑΣ) είχε δημιουργήσει συνθήκες ανασφάλειας στην ύπαιθρο. Από την άλλη πλευρά, η ηγεσία του ΚΚΕ, υπό τον Νίκο Ζαχαριάδη, αμφιταλαντευόταν ανάμεσα στην πολιτική δράση και την ένοπλη σύγκρουση. Οι Μεγάλες Δυνάμεις (Βρετανία και ΗΠΑ) πίεζαν για την άμεση διεξαγωγή εκλογών, θεωρώντας τες ως το μόνο μέσο για τη νομιμοποίηση μιας φιλοδυτικής κυβέρνησης. Αντίθετα, η Αριστερά και ένα τμήμα του Κέντρου (υπό τον Θεμιστοκλή Σοφούλη) ζητούσαν αναβολή, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχαν οι εγγυήσεις για μια αδιάβλητη και ελεύθερη εκλογική διαδικασία.

Το ΚΚΕ, μαζί με το ΕΑΜ και άλλα συνεργαζόμενα κόμματα της Αριστεράς, ανακοίνωσε την αποχή από τις εκλογές

Η μοιραία απόφαση της αποχής

Το ΚΚΕ, μαζί με το ΕΑΜ και άλλα συνεργαζόμενα κόμματα της Αριστεράς, ανακοίνωσε την αποχή από τις εκλογές. Η απόφαση αυτή, που αργότερα χαρακτηρίστηκε από πολλούς ιστορικούς (αλλά και από στελέχη της Αριστεράς, όπως ο Μήτσος Παρτσαλίδης) ως «μοιραίο λάθος», έθεσε την Αριστερά εκτός του κοινοβουλευτικού πλαισίου. Το επιχείρημα της Αριστεράς ήταν ότι η συμμετοχή θα νομιμοποιούσε τη βία του παρακράτους. Ωστόσο, η αποχή άφησε το πεδίο ελεύθερο στη δεξιά παράταξη να κυριαρχήσει απόλυτα, ενώ ταυτόχρονα έδωσε το σύνθημα για τη μετατόπιση του αγώνα στα βουνά.

Η μέρα των εκλογών και η επίθεση στο Λιτόχωρο

Ενώ οι πολίτες προσέρχονταν στις κάλπες το πρωί της 31ης Μαρτίου, ένα γεγονός στην Πιερία ήρθε να επιβεβαιώσει ότι η ειρήνη είχε ήδη «πεθάνει». Τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαρτίου, μια ομάδα ενόπλων υπό τον Αλέξανδρο Ρόσιο (Καπετάν Υψηλάντη) επιτέθηκε στον σταθμό Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο, αφήνοντας πίσω της νεκρούς χωροφύλακες και στρατιώτες. Αν και το ΚΚΕ δεν ανέλαβε αμέσως την ευθύνη, η επίθεση στο Λιτόχωρο θεωρείται συμβολικά η πρώτη τουφεκιά του Εμφυλίου Πολέμου. Η σύμπτωση της επίθεσης με την ημέρα των εκλογών έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η πολιτική λύση είχε αποτύχει.

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Η ανατριχιαστική απόπειρα «ξεπλύματος» του δολοφόνου – Όταν η υπεράσπιση γίνεται «ύβρις» προς το θύμα

Τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαρτίου, μια ομάδα ενόπλων υπό τον Αλέξανδρο Ρόσιο (Καπετάν Υψηλάντη) επιτέθηκε στον σταθμό Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο

Τα αποτελέσματα: Η κυριαρχία των «Εθνικοφρόνων»

Τα αποτελέσματα των εκλογών, όπως αναμενόταν μετά την αποχή της Αριστεράς, έδειξαν μια συντριπτική νίκη της δεξιάς παράταξης. Η «Ηνωμένη Παράταξις Εθνικοφρόνων», με βασικό κορμό το Λαϊκό Κόμμα του Κωνσταντίνου Τσαλδάρη, συγκέντρωσε το 55,12% των ψήφων και κατέλαβε 206 από τις 354 έδρες της Βουλής. Η «Εθνική Πολιτική Ένωσις» (Κέντρο), υπό τους Σοφοκλή Βενιζέλο, Γεώργιο Παπανδρέου και Παναγιώτη Κανελλόπουλο, έλαβε το 19,28% (68 έδρες), ενώ το Κόμμα Φιλελευθέρων του Θεμιστοκλή Σοφούλη συγκέντρωσε το 14,39% (48 έδρες).

Η Δεξιά είχε πλέον την απόλυτη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία

Το κρίσιμο ερώτημα που παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο ιστορικής έρευνας είναι το ποσοστό της αποχής. Οι διεθνείς παρατηρητές (AMFOGE) το υπολόγισαν γύρω στο 9,3% (για πολιτικούς λόγους), ενώ η Αριστερά ισχυρίστηκε ότι ξεπέρασε το 40%. Η αλήθεια πιθανότατα βρισκόταν κάπου στο ενδιάμεσο (περίπου 25%), όμως το πολιτικό αποτέλεσμα ήταν αδιαμφισβήτητο: η Δεξιά είχε πλέον την απόλυτη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία.

Η τροχιά προς τον εμφύλιο

Η νέα Βουλή που προέκυψε από τις εκλογές της 31ης Μαρτίου ονομάστηκε «Δ’ Αναθεωρητική». Το πρώτο της μέλημα ήταν η διενέργεια δημοψηφίσματος για την επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β’, το οποίο έγινε τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, οξύνοντας περαιτέρω τα πνεύματα. Η αποχή της Αριστεράς και η νίκη της Ηνωμένης Παρατάξεως Εθνικοφρόνων δημιούργησαν ένα θεσμικό «τείχος». Η κυβέρνηση Τσαλδάρη εφάρμοσε σκληρά μέτρα (όπως το Γ’ Ψήφισμα «Περί εκτάκτων μέτρων»), ενώ η Αριστερά προχώρησε στην ίδρυση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ).

Η 31η Μαρτίου 1946 ήταν η ημέρα που η Ελλάδα έχασε την ευκαιρία για μια ομαλή δημοκρατική μετάβαση. Αντί για την εθνική συμφιλίωση, οι κάλπες εκείνης της ημέρας επισφράγισαν τον διχασμό, οδηγώντας σε μια τριετή αδελφοκτόνο σύρραξη που άφησε πίσω της εκατόμβες νεκρών, κατεστραμμένη οικονομία και πληγές που χρειάστηκαν δεκαετίες για να επουλωθούν.