Σαν σήμερα, 28 Νοεμβρίου 2002: Το τέλος μιας ιστορικής διαμάχης – Η αποζημίωση του τέως Βασιλιά Κωνσταντίνου από το ΕΔΑΔ

Σαν σήμερα, στις 28 Νοεμβρίου 2002, έπεσε η αυλαία σε μία από τις μακροβιότερες και πλέον φορτισμένες δικαστικές και πολιτικές διαμάχες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: τη διεκδίκηση αποζημίωσης του τέως Βασιλιά Κωνσταντίνου Γλύξμπουργκ για την απαλλοτρίωση της λεγόμενης «βασιλικής περιουσίας». Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) στο Στρασβούργο, με την απόφασή του, επιδίκασε στον τέως μονάρχη το ποσό των 13,7 εκατομμυρίων ευρώ (που αντιστοιχούσε σε περίπου 4,6 δισεκατομμύρια δραχμές) ως αποζημίωση από το Ελληνικό Δημόσιο.

Η υπόθεση είχε τις ρίζες της σε έναν νόμο που ψηφίστηκε από τη Βουλή των Ελλήνων τον Μάιο του 1994, επί κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου. Με τον νόμο αυτό, το ελληνικό κράτος προχώρησε στην απαλλοτρίωση όλων των κτημάτων και ακινήτων που ήταν καταγεγραμμένα στο όνομα του Κωνσταντίνου, εξαιρώντας μόνο τα προσωπικά του αντικείμενα. Ο νόμος αυτός θεωρήθηκε ως η τελική πράξη διακοπής κάθε δεσμού μεταξύ του ελληνικού κράτους και του τέως βασιλιά, ο οποίος είχε ήδη χάσει τον τίτλο του και είχε εκδιωχθεί οριστικά από τη χώρα με το δημοψήφισμα του 1974 που εγκαθίδρυσε την Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Η βασική νομική αιτιολόγηση του ελληνικού κράτους για την απαλλοτρίωση ήταν ότι η περιουσία αυτή είχε αποκτηθεί ή περιέλθει στην κατοχή του Κωνσταντίνου λόγω της ιδιότητάς του ως αρχηγού του κράτους (βασιλιάς) και όχι ως ιδιώτη, και επομένως η ιδιοκτησία της ανήκε de facto στο ελληνικό έθνος. Αντίθετα, ο τέως βασιλιάς, ο οποίος βρισκόταν ήδη στην εξορία, θεώρησε την πράξη ως κατάφωρη παραβίαση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία, προσφεύγοντας τελικά στο ΕΔΑΔ.

VIRAL

Πτώμα σε βαλίτσα στη Κυψέλη: Οι 9 λέξεις από τις Αρχές που φέρνουν την ανατροπή – «Το μυαλό μας πάει…»

«Τα ουρλιαχτά τους είναι μέσα στα αυτιά μου»: Η Χαρίτα Μάντολες στο Athensmagazine.gr, σε μία συγκλονιστική εξομολόγηση για την τουρκική εισβολή στην Κύπρο

Σάλος στο Μουντιάλ 2026: Η «παγωμένη» αντίδραση του Τζάνι Ινφαντίνο στο χρυσό γκολ των Ισπανών! Ήθελε να το σηκώνει ο Μέσι και η παρέα του

Η προσφυγή του Κωνσταντίνου στο Δικαστήριο του Στρασβούργου βασίστηκε στο Πρωτόκολλο 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο προστατεύει το δικαίωμα κάθε προσώπου στην ειρηνική απόλαυση της ιδιοκτησίας του. Το Δικαστήριο, εξετάζοντας την ουσία της υπόθεσης, έκρινε το 1996 ότι η Ελλάδα δεν είχε παραβιάσει την ΕΣΔΑ με την πράξη της απαλλοτρίωσης, αναγνωρίζοντας ότι η πράξη αυτή εξυπηρετούσε ένα νόμιμο δημόσιο συμφέρον και ήταν σύμφωνη με το Σύνταγμα.

Ωστόσο, η δικαστική απόφαση του Νοεμβρίου του 2002 αφορούσε το ύψος της αποζημίωσης και την διαδικασία που είχε ακολουθηθεί. Το ΕΔΑΔ έκρινε ότι, παρόλο που η απαλλοτρίωση ήταν νόμιμη, η απουσία οποιασδήποτε αποζημίωσης από την πλευρά του ελληνικού κράτους (όπως όριζε ο νόμος του 1994) παραβίαζε την αρχή της «δίκαιης ισορροπίας» μεταξύ του γενικού συμφέροντος και της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων. Συνεπώς, επιδίκασε το ποσό των 13,7 εκατομμυρίων ευρώ για την αξία των κτημάτων.

Η περιουσία για την οποία επιδικάστηκε η αποζημίωση περιλάμβανε:

• Τα πρώην βασιλικά ανάκτορα (όπως το Τατόι).
• Το κτήμα του Πολυδενδρίου στη Λάρισα.
• Τα θερινά ανάκτορα στο Μον Ρεπό της Κέρκυρας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Δικαστήριο απέρριψε την απαίτηση του Κωνσταντίνου για αποζημίωση ύψους 161 εκατομμυρίων ευρώ (55 δισ. δρχ.) που είχε αρχικά ζητήσει για διαφυγόντα κέρδη, για τους φόρους που είχε καταβάλει, καθώς και για ηθική βλάβη, περιοριζόμενο μόνο στην εκτιμώμενη αξία των ακινήτων.

Η απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2002 σήμανε το τυπικό και ουσιαστικό τέλος της εκκρεμότητας της βασιλικής περιουσίας. Το ελληνικό κράτος κατέβαλε το ποσό της αποζημίωσης, ενώ ο τέως βασιλιάς απέκτησε το δικαίωμα να εισέρχεται και να διαμένει στη χώρα, πλέον ως ιδιώτης και όχι ως μέλος βασιλικής οικογένειας. Η απόφαση αυτή, παρόλο που επιβάρυνε τον Έλληνα φορολογούμενο, θεωρήθηκε από την κυβέρνηση και την πλειοψηφία του πολιτικού κόσμου ως το τελευταίο τίμημα για την οριστική αποκατάσταση της πολιτειακής ομαλότητας και την πλήρη νομική αποκοπή από το μοναρχικό παρελθόν της Ελλάδας, κατοχυρώνοντας πλήρως το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 1974.