Σαν σήμερα, 27 Ιουλίου 1302: Η Μάχη του Βαφέα – Συντριπτική ήττα των Βυζαντινών και οι Τούρκοι παίρνουν όλη τη Μικρά Ασία

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η Μάχη του Βαφέα αποτελεί την πρώτη σημαντική πολεμική σύγκρουση ανάμεσα στους Οθωμανούς Τούρκους και τους Βυζαντινούς. Έλαβε χώρα στις 27 Ιουλίου 1302 και κατέληξε με την ήττα των Βυζαντινών, σηματοδοτώντας την αρχή της υποχώρησής τους στη Μικρά Ασία και την ανάδειξη των Οθωμανών ως κυρίαρχης δύναμης στην περιοχή, σε μια μάχη καθοριστική, όπως κι εκείνη της Πλίσκα.

Μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1261, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία προσπαθούσε να ανασυγκροτηθεί, την ίδια στιγμή που ο Οσμάν Α’ έθετε τα θεμέλια του Οθωμανικού κράτους. Από το 1282 και έπειτα, ο Οσμάν ξεκίνησε επιθέσεις στη Βιθυνία, με στόχο την κατάληψη της Νίκαιας, πρώην αυτοκρατορικής πρωτεύουσας, ενώ οι τουρκικές επιδρομές απειλούσαν και το σημαντικό λιμάνι της Νικομήδειας.

Τον Απρίλιο του 1302, ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Θ’ Παλαιολόγος ηγήθηκε εκστρατείας στη Μικρά Ασία με έναν στρατό που περιλάμβανε Βυζαντινούς στρατιώτες, Αλανούς μισθοφόρους και τοπικές δυνάμεις, συγκεντρωμένες στη Μαγνησία. Παρά τη μεγάλη στρατιωτική ισχύ, οι Οθωμανοί απέφυγαν την άμεση σύγκρουση, ενώ οι στρατηγοί του Μιχαήλ απέτρεψαν την επίθεση εναντίον τους. Οι Οθωμανοί, εκμεταλλευόμενοι την παθητικότητα του Βυζαντινού στρατού, ενέτειναν τις επιθέσεις τους, απομονώνοντας την περιοχή.

Η διάλυση των Βυζαντινών και οι Τούρκοι που περικύκλωσαν την Πόλη

Η εκστρατεία κατέληξε σε διάλυση των βυζαντινών δυνάμεων χωρίς μάχη. Οι τοπικοί στρατιώτες αποχώρησαν για να προστατεύσουν τις περιουσίες τους, ενώ οι Αλανοί μισθοφόροι επέστρεψαν στη Θράκη. Αναγκασμένος να αποσυρθεί, ο Μιχαήλ συνοδεύτηκε από κύμα προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στη Θράκη. Η επιχείρηση έληξε με ταπεινωτική ήττα, καταγράφοντας μια καθοριστική στιγμή για την παρακμή της Βυζαντινής παρουσίας στη Μικρά Ασία.

Για να αντιμετωπίσει την τουρκική απειλή στη Νικομήδεια, ο πατέρας του Μιχαήλ και συναυτοκράτορας Ανδρόνικος Β’ Παλαιολόγος, έστειλε στρατιωτική δύναμη από 2.000 άνδρες (οι μισοί απ’ αυτούς ήταν Αλανοί μισθοφόροι), υπό τις διαταγές του Μέγα Εταιρειάρχη (αρχηγού της Βασιλικής Φρουράς) Γεωργίου Μουζάλωνος, με σκοπό να διασχίσει τον Βόσπορο και να βοηθήσει την πόλη.

Στο πεδίο του Βαφέως, κοντά στη Νικομήδεια, στις 27 Ιουλίου 1302, οι Βυζαντινοί συνάντησαν έναν υπέρτερο στρατό αποτελούμενο από 5.000 ιππείς υπό τη διοίκηση του Οσμάν Α’, καθώς και στρατιώτες από άλλες τουρκικές φυλές. Το ιππικό του Οσμάν επιτέθηκε στους Βυζαντινούς και γρήγορα διέσπασε τις γραμμές τους, αναγκάζοντας τον Μουζάλωνα να υποχωρήσει στη Νικομήδεια.

Η ήττα των Βυζαντινών στην πεδιάδα του Βαφέως αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στη διαδικασία απώλειας της Μικράς Ασίας και την πρώτη μεγάλη νίκη των Οθωμανών Τούρκων. Η κατάρρευση της βυζαντινής Μικράς Ασίας ακολούθησε ταχύτατα, καθώς η μικρασιατική ενδοχώρα είχε πια καταληφθεί σε όλη της την έκταση από διάφορους Τούρκους εμίρηδες. Η μαζική απομάκρυνση του χριστιανικού πληθυσμού από την περιοχή προς το ευρωπαϊκό μέρος της αυτοκρατορίας προκάλεσε καθοριστικές αλλαγές στη δημογραφική ισορροπία της περιοχής και σε συνδυασμό με την ήττα του Μιχαήλ στη Μαγνησία, επέτρεψε στους Τούρκους να φθάσουν και να σταθεροποιηθούν στις ακτές του Αιγαίου.