Σαν σήμερα, 26 Ιανουαρίου 2015: Σχηματίζεται κυβέρνηση συνεργασίας ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ και ο Αλέξης Τσίπρας ορκίζεται πρωθυπουργός με πολιτικό όρκο

Η ιστορία των εθνών σπάνια αλλάζει μέσα σε λίγες ώρες, όμως η 26η Ιανουαρίου 2015 ήταν μια από εκείνες τις εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Σαν σήμερα, πριν από έντεκα χρόνια, η Ελλάδα δεν άλλαξε απλώς κυβέρνηση· άλλαξε πολιτικό υπόδειγμα, αισθητική εξουσίας και, για ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού, επίπεδο προσδοκίας. Ήταν η ημέρα που ο Αλέξης Τσίπρας, ο νεότερος πρωθυπουργός της χώρας από το 1865, ανηφόρισε τα σκαλιά του Προεδρικού Μεγάρου για να ορκιστεί με πολιτικό όρκο, σφραγίζοντας μια συμμαχία που για πολλούς φάνταζε ως το πιο παράδοξο «πάντρεμα» της μεταπολιτευτικής περιόδου: εκείνο του ΣΥΡΙΖΑ με τους Ανεξάρτητους Έλληνες.

Το κλίμα στην Αθήνα εκείνο το πρωί της Δευτέρας ήταν ηλεκτρισμένο. Οι κάλπες της προηγούμενης ημέρας είχαν δώσει στον ΣΥΡΙΖΑ μια καθαρή νίκη με 36,3%, αφήνοντας τη Νέα Δημοκρατία του Αντώνη Σαμαρά οκτώ μονάδες πίσω. Όμως, το νούμερο που έκρινε τα πάντα ήταν το 149. Ο ΣΥΡΙΖΑ απείχε μόλις δύο έδρες από την απόλυτη πλειοψηφία. Η ανάγκη για κυβερνητικό εταίρο ήταν άμεση και η λύση δόθηκε με μια ταχύτητα που ξάφνιασε ακόμα και τους πιο έμπειρους κοινοβουλευτικούς συντάκτες. Πριν καν οι ηττημένοι προλάβουν να αναλύσουν το αποτέλεσμα, η χώρα είχε ήδη τη νέα της διοίκηση.

Το πρωινό της συμφωνίας στην Κουμουνδούρου

Λίγο μετά τις 10:00 το πρωί, η μαύρη Mercedes του Πάνου Καμμένου σταμάτησε έξω από τα γραφεία του ΣΥΡΙΖΑ στην πλατεία Κουμουνδούρου. Η συνάντηση με τον Αλέξη Τσίπρα διήρκεσε λιγότερο από μία ώρα. Ήταν μια συνάντηση που δεν χρειαζόταν πολλές τυπικότητες, καθώς οι γέφυρες είχαν ριχτεί μήνες πριν, πάνω στο κοινό έδαφος του αντιμνημονιακού αγώνα. Εξερχόμενος, ο Πάνος Καμμένος έκανε τη δήλωση που μετέδωσαν αστραπιαία όλα τα διεθνή πρακτορεία: «Από αυτή τη στιγμή υπάρχει κυβέρνηση. Οι Ανεξάρτητοι Έλληνες δίνουμε ψήφο εμπιστοσύνης στον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα».

Αυτή η σύμπραξη της ριζοσπαστικής αριστεράς με τη λαϊκή δεξιά προκάλεσε σεισμό στα ευρωπαϊκά γραφεία. Για τους πρωταγωνιστές, όμως, ήταν μια στρατηγική επιλογή επιβίωσης. Ο ΣΥΡΙΖΑ χρειαζόταν έναν εταίρο που δεν θα έβαζε «αστερίσκους» στη σύγκρουση με την Τρόικα, και ο Πάνος Καμμένος χρειαζόταν έναν ρόλο ρυθμιστή που θα τον κρατούσε στο κέντρο των εξελίξεων. Η ιδεολογία υποχώρησε μπροστά στην ανάγκη για «εθνική κυριαρχία», όπως την όριζαν τότε και οι δύο πλευρές. Το «πείραμα» είχε μόλις ξεκινήσει.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Αλέξης Τσίπρας - Πάνος Καμμένος

Ένας όρκος χωρίς Ευαγγέλιο και μια συμβολική κατάθεση

Η στιγμή που ο Αλέξης Τσίπρας στάθηκε απέναντι στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κάρολο Παπούλια, ήταν γεμάτη σημειολογία. Για πρώτη φορά, ο παραδοσιακός αγιασμός και η παρουσία του Αρχιεπισκόπου απουσίαζαν από την ορκωμοσία ενός πρωθυπουργού. «Κύριε Πρόεδρε, διαβεβαιώνω στην τιμή και τη συνείδησή μου ότι θα τηρώ το Σύνταγμα και τους νόμους», είπε ο Τσίπρας, εγκαινιάζοντας τον πολιτικό όρκο στο ανώτατο πολιτειακό επίπεδο. Ήταν μια κίνηση που για τη βάση του ΣΥΡΙΖΑ αποτελούσε την εκπλήρωση μιας μακρόχρονης απαίτησης για τον διαχωρισμό Κράτους και Εκκλησίας, ενώ για τη συντηρητική παράταξη θεωρήθηκε μια αχρείαστη ρήξη με τα θέσμια.

Όμως η ημέρα δεν τελείωσε στο Προεδρικό Μέγαρο. Η πρώτη πράξη του νέου πρωθυπουργού ήταν μια κίνηση που προκάλεσε ρίγη συγκίνησης στους οπαδούς του και αμηχανία στους πολιτικούς του αντιπάλους. Η αυτοκινητοπομπή δεν κατευθύνθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου, αλλά στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Εκεί, στον τόπο εκτέλεσης των 200 κομμουνιστών από τους Ναζί το 1944, ο Αλέξης Τσίπρας κατέθεσε λίγα κόκκινα γαρύφαλλα. Η κίνηση αυτή ήταν ένα σαφές μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα και το εσωτερικό της χώρας: η νέα κυβέρνηση διεκδικούσε την ιστορική συνέχεια της ελληνικής αριστεράς, φέρνοντας τους ηττημένους του Εμφυλίου στο προσκήνιο της εξουσίας.

Το διεθνές βλέμμα και η αγωνία των αγορών

Ενώ στην Αθήνα η ατμόσφαιρα ήταν εορταστική, στις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη το κλίμα ήταν παγερό. Η 26η Ιανουαρίου 2015 ήταν η ημέρα που το «ελληνικό πρόβλημα» απέκτησε μια απρόβλεπτη διάσταση. Τα ξένα μέσα ενημέρωσης, από το BBC μέχρι το CNN, είχαν στρέψει το ενδιαφέρον τους στην πλατεία Συντάγματος, αναρωτώμενα αν η εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ θα προκαλούσε ένα φαινόμενο «ντόμινο» στην Ευρωζώνη. Ο όρος “Grexit” άρχισε να ψιθυρίζεται ξανά στους διαδρόμους της Κομισιόν, καθώς ο νέος πρωθυπουργός είχε υποσχεθεί να «σκίσει τα μνημόνια με ένα νόμο και ένα άρθρο».

Η οικονομική αβεβαιότητα ήταν ορατή στις οθόνες των χρηματιστηρίων, όμως στον δρόμο η αίσθηση ήταν διαφορετική. Πολλοί πολίτες, εξουθενωμένοι από πέντε χρόνια σκληρής λιτότητας, ένιωθαν ότι για πρώτη φορά η φωνή τους ακουγόταν. Η 26η Ιανουαρίου ήταν η μέρα της «ελπίδας», μια λέξη που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον στο προεκλογικό σύνθημα «Η ελπίδα έρχεται». Αυτή η ελπίδα, ωστόσο, συνοδευόταν από ένα τεράστιο βάρος ευθύνης, καθώς η νέα κυβέρνηση έπρεπε να ισορροπήσει ανάμεσα στις ριζοσπαστικές της υποσχέσεις και τη σκληρή πραγματικότητα της άδειας κρατικής ταμίας.

Το πρώτο Υπουργικό και η γέννηση της «νέας φρουράς»

Τις ώρες που ακολούθησαν την ορκωμοσία, άρχισαν να διαρρέουν τα ονόματα του πρώτου υπουργικού συμβουλίου. Ήταν μια ομάδα ανθρώπων που οι περισσότεροι δεν είχαν φορέσει ποτέ ξανά κοστούμι εξουσίας. Ο Γιάνης Βαρουφάκης στο Υπουργείο Οικονομικών έγινε αμέσως το «πρόσωπο» της κυβέρνησης για τα ξένα μέσα, συμβολίζοντας την αντισυμβατική προσέγγιση της Αθήνας. Ο Νίκος Κοτζιάς στα Εξωτερικά και ο Γιάννης Δραγασάκης ως αντιπρόεδρος συμπλήρωναν μια εικόνα που έμοιαζε με πνευματικό κέντρο και ακτιβιστική ομάδα ταυτόχρονα.

Η δομή της κυβέρνησης, με τα «υπερυπουργεία», έδειχνε μια διάθεση για βαθιές τομές στη δημόσια διοίκηση. Όμως, η πραγματική πρόκληση δεν ήταν η οργάνωση των γραφείων, αλλά η επικείμενη διαπραγμάτευση. Η 26η Ιανουαρίου έκλεισε με τον Αλέξη Τσίπρα να εισέρχεται στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου τον υποδέχθηκε ο υπηρεσιακός διευθυντής, καθώς ο απερχόμενος πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς είχε επιλέξει να μην παραστεί στην τελετή παράδοσης-παραλαβής, μια κίνηση που σχολιάστηκε δυσμενώς ως έλλειμμα πολιτικού πολιτισμού.

H ορκωμοσία της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ

Μια ιστορική αποτίμηση έντεκα χρόνια μετά

Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω σε εκείνη την ημέρα, μπορούμε να δούμε τις ρωγμές και τις λάμψεις της με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Η 26η Ιανουαρίου 2015 δεν ήταν απλώς η αρχή μιας κυβέρνησης, αλλά το απόγειο μιας κοινωνικής έκρηξης που ξεκίνησε στις πλατείες των Αγανακτισμένων. Ήταν η στιγμή που η Ελλάδα αποφάσισε να δοκιμάσει το άγνωστο, απορρίπτοντας το παλαιό δικομματικό σύστημα που κυριαρχούσε για σαράντα χρόνια.

Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ πέρασε από συμπληγάδες: τη διαπραγμάτευση του πρώτου εξαμήνου, το δημοψήφισμα, το τρίτο μνημόνιο, το προσφυγικό και τελικά τη συμφωνία των Πρεσπών. Όμως, η αφετηρία όλων αυτών παραμένει εκείνο το πρωινό του Ιανουαρίου. Ο πολιτικός όρκος του Τσίπρα και η επίσκεψη στην Καισαριανή δεν ήταν μόνο επικοινωνιακά τεχνάσματα· ήταν η απόπειρα μιας ολόκληρης παράταξης να επαναπροσδιορίσει τι σημαίνει «ελληνικότητα» και «εξουσία» στον 21ο αιώνα.

Ακόμα και για τους πιο σφοδρούς επικριτές της, η ημέρα εκείνη παραμένει ένας σταθμός που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει. Ήταν η ημέρα που η Ελλάδα έγινε το επίκεντρο του κόσμου, όχι ως το «κακό παιδί» της Ευρώπης, αλλά ως το εργαστήριο μιας νέας πολιτικής πραγματικότητας. Έντεκα χρόνια μετά, ο απόηχος εκείνης της ορκωμοσίας συνεχίζει να επηρεάζει τις πολιτικές ισορροπίες, υπενθυμίζοντας μας ότι στην πολιτική, όπως και στη ζωή, οι πιο σημαντικές αλλαγές ξεκινούν με μια λέξη: «Διαβεβαιώνω».