Σαν σήμερα, 25 Νοεμβρίου: Ο «Ελληνικός Εσπερινός» του 1916 – Η οδυνηρή κορύφωση του Εθνικού Διχασμού
Η 25η Νοεμβρίου 1916, σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο – η 8η Δεκεμβρίου με το νέο – αποτελεί μία από τις πλέον μελανές και δραματικές ημερομηνίες στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Τότε, οι δυνάμεις της Αντάντ, με τη Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία να ηγούνται, επέβαλαν έναν σφοδρό ναυτικό αποκλεισμό στην «Παλαιά Ελλάδα», δηλαδή στο βασιλικό κράτος των Αθηνών, εξαναγκάζοντας την κυβέρνηση σε μία ταπεινωτική αποδοχή τελεσιγράφου. Η κίνηση αυτή δεν ήταν απλώς μια διπλωματική ή στρατιωτική πίεση, αλλά η κορύφωση ενός εσωτερικού σπαραγμού, του λεγόμενου Εθνικού Διχασμού, ο οποίος είχε διχοτομήσει την ελληνική κοινωνία και πολιτική ζωή, σπρώχνοντάς την στο χείλος του εμφυλίου πολέμου εν μέσω του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο αποκλεισμός της 25ης Νοεμβρίου 1916 δεν ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία. Προηγήθηκαν μήνες, αν όχι χρόνια, έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α’, ο οποίος υποστήριζε την ουδετερότητα της χώρας, αν και με σαφή φιλογερμανικό προσανατολισμό, και του Πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος τασσόταν υπέρ της άμεσης συμμετοχής της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Η διαφωνία τους, που αφορούσε την επιλογή στρατοπέδου στον παγκόσμιο πόλεμο, μετατράπηκε σε ρήξη του πολιτεύματος και σε έναν βαθύ κοινωνικό διχασμό. Η παραίτηση του Βενιζέλου, η διάλυση της Βουλής και η τελική του αναχώρηση για τη Θεσσαλονίκη, όπου σχημάτισε την Προσωρινή Κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας τον Οκτώβριο του 1916, οδήγησε στην de facto διάσπαση της χώρας σε δύο αντίπαλα κράτη: το «Κράτος των Αθηνών» υπό τον Βασιλιά και το «Κράτος της Θεσσαλονίκης» υπό τον Βενιζέλο.
Οι Δυνάμεις της Αντάντ, επιθυμώντας πάση θυσία να εξασφαλίσουν την ανατολική πλευρά του Μακεδονικού Μετώπου και να χρησιμοποιήσουν τους ελληνικούς πόρους, άρχισαν να ασκούν αφόρητες πιέσεις στο βασιλικό καθεστώς της Αθήνας. Είχαν προηγηθεί επεισόδια όπως η παράδοση του οχυρού Ρούπελ στους Βουλγάρους, συμμάχους των Γερμανών, τον Μάιο του 1916, και η κατάληψη της Καβάλας και μεγάλου μέρους της Ανατολικής Μακεδονίας. Οι Σύμμαχοι έκριναν την ουδετερότητα του Κωνσταντίνου ως εχθρική στάση. Στις αρχές Νοεμβρίου, ο Γάλλος Ναύαρχος Νταρτίζ ντυ Φουρνέ απαίτησε την παράδοση μεγάλων ποσοτήτων πολεμικού υλικού. Η άρνηση της κυβέρνησης οδήγησε στην αποβίβαση συμμαχικών στρατευμάτων στον Πειραιά στις 18 Νοεμβρίου (1η Δεκεμβρίου με το νέο ημερολόγιο) με σκοπό να καταλάβουν καίρια σημεία στην Αθήνα και να επιτάξουν τον οπλισμό.
VIRAL
Η αποβίβαση αυτή πυροδότησε την ένοπλη σύγκρουση, τα περίφημα «Νοεμβριανά». Οι φιλοβασιλικές δυνάμεις, αποτελούμενες από στρατιωτικά τμήματα και τον «Σύνδεσμο των Επιστράτων» – μια μαζική, φανατικά αντιβενιζελική και φιλομοναρχική οργάνωση – αντέδρασαν σθεναρά. Η μάχη στην Αθήνα ήταν αιματηρή, με τους Συμμάχους να αναγκάζονται να υποχωρήσουν στον Πειραιά, ενώ ο γαλλικός στόλος, ως απάντηση, βομβάρδισε περιορισμένα σημεία της πρωτεύουσας. Η νίκη των βασιλικών πυροδότησε ένα πρωτοφανές κύμα βίας και τρομοκρατίας κατά των βενιζελικών πολιτών στην Αθήνα, γνωστό ως «νύχτα των κρυστάλλων» της Αθήνας. Λεηλασίες, δολοφονίες και εξορίες ακολούθησαν, με τις αστυνομικές αρχές να μένουν αδρανείς ή και να συμμετέχουν.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Αντάντ προχώρησε στη σκληρότερη μορφή πίεσης: τον ναυτικό αποκλεισμό. Στις 25 Νοεμβρίου (8 Δεκεμβρίου) 1916, η επίσημη κήρυξη του αποκλεισμού είχε ως στόχο να λυγίσει την αντίσταση του βασιλικού καθεστώτος. Ο αποκλεισμός αυτός ήταν πλήρης, εμποδίζοντας την εισαγωγή τροφίμων και άλλων αναγκαίων αγαθών στην «Παλαιά Ελλάδα». Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό. Η έλλειψη τροφίμων έλαβε διαστάσεις λιμού, οδηγώντας στον θάνατο χιλιάδες ανθρώπους από την πείνα και στην εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών. Η ζωή στην πρωτεύουσα έγινε αφόρητη.
Παράλληλα με τον αποκλεισμό, επιβλήθηκε και το εξευτελιστικό τελεσίγραφο. Η βασιλική κυβέρνηση εξαναγκάστηκε να δεχθεί την απόσυρση όλων των στρατιωτικών δυνάμεών της από την Πελοπόννησο, προκειμένου να εξασφαλιστεί η απόλυτη κυριαρχία της Αντάντ στον ελλαδικό χώρο. Επιπλέον, οι Σύμμαχοι απαίτησαν και πέτυχαν τον έλεγχο καίριων στρατηγικών σημείων, όπως ο Ισθμός της Κορίνθου και η Πάτρα, διασφαλίζοντας έτσι την πλήρη κυκλοφορία και επιτήρηση της θαλάσσιας οδού και την απομόνωση της Πελοποννήσου. Αυτή η αποδοχή ισοδυναμούσε με πλήρη υποταγή της εθνικής κυριαρχίας στις επιταγές των ξένων δυνάμεων.
Διαβάστε επίσης
Η φρίκη των Νοεμβριανών και ο βαρύς αποκλεισμός είχαν ως απώτερο σκοπό να υποχρεώσουν τον Κωνσταντίνο σε εκθρόνιση και να εδραιώσουν την εξουσία του Βενιζέλου σε ολόκληρη την Ελλάδα. Ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε τελικά τον Ιούνιο του 1917, όταν με νέο τελεσίγραφο και την παρουσία συμμαχικών δυνάμεων, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος εξορίστηκε και ο Ελευθέριος Βενιζέλος επέστρεψε στην Αθήνα ως Πρωθυπουργός της ενωμένης πλέον Ελλάδας, η οποία εισήλθε άμεσα στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.
Τα Νοεμβριανά και ο αποκλεισμός του 1916 δεν είναι απλώς ένα στρατιωτικό ή διπλωματικό γεγονός. Αποτελούν τη δραματική αποκάλυψη του πόσο βαθιά είχε ριζώσει ο Εθνικός Διχασμός, ένα τραύμα που θα σφράγιζε την ελληνική πολιτική ζωή για δεκαετίες. Η οργάνωση του «Αναθέματος» κατά του Βενιζέλου στο Πεδίον του Άρεως, όπου χιλιάδες κόσμου πέταξαν πέτρες συμβολίζοντας την κατάρα προς τον πολιτικό, καταδεικνύει το μέγεθος του πάθους και της πόλωσης. Ο Γάλλος Ναύαρχος Φουρνέ ονόμασε τα γεγονότα αυτά «Ελληνικό Εσπερινό», παραπέμποντας στους «Σικελικούς Εσπερινούς» του 13ου αιώνα, μια σφαγή ξένων κατακτητών από τον ντόπιο πληθυσμό, τονίζοντας με τον τρόπο αυτό τη βίαιη και εμφυλιοπολεμική διάσταση των γεγονότων.
Η 25η Νοεμβρίου 1916 υπενθυμίζει την τραγική συνέπεια της αδυναμίας των Ελλήνων πολιτικών δυνάμεων να συμφωνήσουν σε μια κοινή εθνική γραμμή, καθιστώντας τη χώρα έρμαιο των ξένων μεγάλων δυνάμεων. Ο αποκλεισμός, πέρα από τις υλικές καταστροφές και τις ανθρώπινες απώλειες, άφησε πίσω του ένα κλίμα μίσους και διχασμού που αποτέλεσε τη μαγιά για μελλοντικές συγκρούσεις και κρίσεις.
0 ΣΧΟΛΙΑ