Σαν σήμερα, 25 Νοεμβρίου 1973: Ανατρέπεται η κυβέρνηση Μαρκεζίνη και ο ίδιος ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος

Η 25η Νοεμβρίου 1973 αποτελεί μια κομβική ημερομηνία για την ιστορία της Επταετίας, σηματοδοτώντας τη δραματική ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος του Γεωργίου Παπαδόπουλου από τον ίδιο τον στρατιωτικό πυρήνα που το είχε γεννήσει. Μόλις μία εβδομάδα μετά την αιματηρή καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, ο Παπαδόπουλος, ο οποίος επιχειρούσε μια δήθεν «φιλελευθεροποίηση» υπό τον πρωθυπουργό Σπύρο Μαρκεζίνη, βρέθηκε αντιμέτωπος με την εσωτερική σκληροπυρηνική πτέρυγα της Χούντας.

Η ψευδαίσθηση της «φιλελευθεροποίησης» και η οργή του στρατού

Το πραξικόπημα του Νοεμβρίου 1973 δεν ήταν μια αυθόρμητη κίνηση, αλλά η κορύφωση της έντονης δυσαρέσκειας του στρατιωτικού κατεστημένου προς την πολιτική πορεία που είχε επιλέξει ο Παπαδόπουλος. Ο δικτάτορας, έχοντας ήδη καταργήσει τη Βασιλεία και αυτοανακηρυχθεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας τον Ιούνιο του 1973, προσπάθησε να προσδώσει στο καθεστώς του ένα «δημοκρατικό» επίχρισμα, αναθέτοντας τη διακυβέρνηση στον πολιτικό Σπύρο Μαρκεζίνη τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, με σκοπό τη διενέργεια εκλογών.

Ο Σπυρίδων Μαρκεζίνης

Αυτή η προσπάθεια «φιλελευθεροποίησης» (που στην ουσία ήταν μια προσπάθεια μονιμοποίησης της εξουσίας του με πολιτική νομιμοποίηση) προκάλεσε την οργή των σκληροπυρηνικών αξιωματικών, οι οποίοι πίστευαν ότι ο Παπαδόπουλος είχε προδώσει το «πνεύμα της Επανάστασης» του 1967. Η ηγεσία της αντίδρασης βρισκόταν κυρίως σε αξιωματικούς του Διαβιβαστικού που υπηρετούσαν στο ΕΑΤ-ΕΣΑ (Ειδικό Ανακριτικό Τμήμα της Στρατιωτικής Αστυνομίας), και ιδιαίτερα στον ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη.

VIRAL

«Κοιτάζει τα ραδίκια ανάποδα»: Η αποκρουστική ρητορική μίσους που ξεπλένει τη γυναικοκτονία στην Καλαμάτα προκαλεί οργή!

Μεγάλες αλήθειες από μία απλή κοπέλα για το κέρατο και τις γυναικοκτονίες 

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Η ανατριχιαστική απόπειρα «ξεπλύματος» του δολοφόνου – Όταν η υπεράσπιση γίνεται «ύβρις» προς το θύμα

Το τελειωτικό χτύπημα: Πολυτεχνείο και Ιωαννίδης

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου στις 17 Νοεμβρίου 1973 και η βίαιη καταστολή της, με την εισβολή του άρματος μάχης και τους νεκρούς, λειτούργησε ως ο καταλύτης για την ανατροπή.

Ο Παπαδόπουλος θεωρήθηκε αδύναμος και αναποφάσιστος, τόσο για την έκταση που έλαβε η εξέγερση όσο και για τον τρόπο που επέλεξε να την καταστείλει.

Ο Ιωαννίδης και η ομάδα του έκριναν ότι η «φιλελευθεροποίηση» είχε καταστήσει το καθεστώς ευάλωτο και αδύναμο μπροστά στις λαϊκές αντιδράσεις. Θεώρησαν ότι ήταν απαραίτητο να επιστρέψουν στην αρχική, σκληρή μορφή της δικτατορίας.

Το πραξικόπημα του Ιωαννίδη εκδηλώθηκε αιφνιδιαστικά το βράδυ της 24ης προς 25η Νοεμβρίου. Οι δυνάμεις του ΕΑΤ-ΕΣΑ, υπό την καθοδήγηση του Ιωαννίδη, απέκτησαν γρήγορα τον έλεγχο των βασικών στρατιωτικών μονάδων και των κέντρων εξουσίας στην Αθήνα.

Η νύχτα της ανατροπής: Ο δικτάτορας σε κατ’ οίκον περιορισμό

Το πρωί της 25ης Νοεμβρίου, η ανατροπή είχε ολοκληρωθεί. Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, ο άλλοτε πανίσχυρος δικτάτορας, βρέθηκε να τίθεται υπό περιορισμό στην οικία του στο Λαγονήσι. Η κυβέρνηση του Σπύρου Μαρκεζίνη – η κυβέρνηση της «πολιτικής διεξόδου» – ανατράπηκε άμεσα. Ο Παπαδόπουλος, χωρίς να προβάλλει ουσιαστική αντίσταση, απομακρύνθηκε από την εξουσία από τους ίδιους τους συναδέλφους του.

Νέος ισχυρός ανήρ του απριλιανού καθεστώτος αναδείχθηκε ο Ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης. Παρότι ο Ιωαννίδης δεν ανέλαβε επίσημα καμία κυβερνητική θέση, ήταν ο αδιαμφισβήτητος αόρατος ηγέτης της νέας δικτατορικής περιόδου, ασκώντας την εξουσία του μέσω του ΕΑΤ-ΕΣΑ και του νέου κυβερνητικού σχήματος που επέβαλε. Ήταν η αρχή μιας «Χούντας εντός της Χούντας», η οποία χαρακτηρίστηκε από ακόμη μεγαλύτερη σκληρότητα και ενδοστρέφεια.

Η βίλα-φρούριο του δικτάτορα Παπαδόπουλου στο Λαγονήσι

Το νέο καθεστώς: Επιστροφή στις σκιές

Προκειμένου να διατηρηθούν τα προσχήματα και να εξασφαλιστεί η υποτιθέμενη νομιμότητα, ο Ιωαννίδης έσπευσε να ορίσει νέα πρόσωπα σε κορυφαίες θέσεις:

• Νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας ορκίστηκε ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης, ένας μετριοπαθής και φαινομενικά ουδέτερος αξιωματικός, ο οποίος όμως ήταν απόλυτα ελεγχόμενος από τον Ιωαννίδη.
• Νέος Πρωθυπουργός διορίστηκε ο Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος, ένας οικονομολόγος και πρώην υπουργός των Παπαδόπουλου και Μακαρέζου, ο οποίος ήταν ένα απολύτως τεχνοκρατικό και υπάκουο πρόσωπο, χωρίς δικό του πολιτικό έρεισμα.

Η νέα κυβέρνηση, η οποία ονομάστηκε «Επαναστατική», αναιρούσε όλα τα βήματα του Παπαδόπουλου προς την «πολιτικοποίηση» και σηματοδοτούσε την πλήρη επιστροφή της εξουσίας στους στρατιωτικούς. Η περίοδος του Ιωαννίδη χαρακτηρίστηκε από αναζωπύρωση της καταστολής, καθώς ο φόβος της λαϊκής εξέγερσης ήταν πλέον ορατός.

Ο επίλογος του Νοεμβρίου

Το πραξικόπημα της 25ης Νοεμβρίου 1973, παρά την αρχική αίσθηση «αναγέννησης» της Χούντας που επεδίωκε ο Ιωαννίδης, αποτέλεσε στην πραγματικότητα την αρχή του τέλους για την Επταετία. Η επιβολή του σκληρού καθεστώτος Ιωαννίδη ήταν η τελευταία, απεγνωσμένη προσπάθεια της δικτατορίας να κρατηθεί στην εξουσία.

Ωστόσο, η αδέξια και αλαζονική διαχείριση του Κυπριακού ζητήματος από τον Ιωαννίδη, με την υποστήριξη του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου τον Ιούλιο του 1974, οδήγησε στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο και στην εθνική τραγωδία. Η αδυναμία διαχείρισης της κρίσης ανάγκασε τους στρατιωτικούς να παραδώσουν την εξουσία στους πολιτικούς στις 24 Ιουλίου 1974. Έτσι, το πραξικόπημα της 25ης Νοεμβρίου 1973, το οποίο έγινε για να «σώσει» τη Χούντα, την οδήγησε τελικά στην κατάρρευση, περίπου οκτώ μήνες αργότερα.