Σαν σήμερα, 25 Νοεμβρίου 1935: Μετά το δημοψήφισμα, ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ επιστρέφει στην Αθήνα, έπειτα από 12 χρόνια εξορίας
Η 25η Νοεμβρίου 1935 αποτελεί μια ημερομηνία κομβικής σημασίας για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία, σηματοδοτώντας την ολοκλήρωση μιας δραματικής πολιτειακής μεταβολής και την οριστική επιστροφή του Βασιλιά Γεωργίου Β’ στον ελληνικό θρόνο, έπειτα από δώδεκα χρόνια εξορίας. Η άφιξη του μονάρχη στην Αθήνα δεν ήταν απλώς μια τελετουργική πράξη, αλλά η επισφράγιση της κατάρρευσης του βραχύβιου βενιζελικού οράματος της Δεύτερης Ελληνικής Δημοκρατίας και η αρχή μιας νέας, ασταθούς και τελικά σκοτεινής περιόδου για τη χώρα.
Το αμφιλεγόμενο Δημοψήφισμα: Η νομιμοποίηση της επαναφοράς
Η επιστροφή του Γεωργίου Β’ δεν έγινε ομαλά, ούτε κατόπιν ελεύθερης πολιτικής βούλησης του λαού. Προηγήθηκε το δημοψήφισμα της 3ης Νοεμβρίου 1935, το οποίο διεξήχθη υπό το καθεστώς της στρατιωτικής δικτατορίας του Γεωργίου Κονδύλη. Ο Κονδύλης, ο οποίος είχε ανατρέψει τη Δημοκρατία με πραξικόπημα τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, ενεργούσε ως ουσιαστικός αντιβασιλέας, εξασφαλίζοντας την επάνοδο του Βασιλιά με κάθε μέσο.
Το δημοψήφισμα αυτό, όπως μαρτυρούν οι ιστορικές πηγές, υπήρξε βαθύτατα νοθευμένο. Η προπαγάνδα υπέρ της βασιλείας ήταν συντριπτική, ενώ οι εκλογικές διαδικασίες επισκιάστηκαν από εκφοβισμούς και εκτεταμένες παρατυπίες. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, έδειξε ένα συντριπτικό ποσοστό υπέρ της μοναρχίας, μια νίκη που ήταν στα χαρτιά, αλλά όχι στην πραγματικότητα. Η διεθνής κοινότητα και το ίδιο το βενιζελικό στρατόπεδο αμφισβήτησαν ευθέως την εγκυρότητα της διαδικασίας. Ωστόσο, για τον Γεώργιο Β’ και τους υποστηρικτές του, το αποτέλεσμα αυτό παρείχε την απαραίτητη «νομιμοποίηση» για την επιστροφή του.
VIRAL
Η άφιξη και η πρώτη πολιτική κίνηση
Τη Δευτέρα 25 Νοεμβρίου 1935, ο Γεώργιος Β’ αποβιβάστηκε στον Πειραιά και κατευθύνθηκε προς την Αθήνα, όπου έγινε δεκτός με επίσημες τιμές και μαζικές εκδηλώσεις ενθουσιασμού από τους φιλοβασιλικούς πολίτες. Παρά το γεγονός ότι η Δημοκρατία είχε ανατραπεί από έναν σκληροπυρηνικό αντιβενιζελικό στρατιωτικό, ο Βασιλιάς έσπευσε να κάνει την πρώτη του στρατηγική πολιτική κίνηση, η οποία φαινόταν να στοχεύει στην εκτόνωση του έντονου πολιτικού κλίματος.
Η πρώτη του ενέργεια ήταν η παύση του Πρωθυπουργού Γεωργίου Κονδύλη. Ο Κονδύλης, ο οποίος είχε υπηρετήσει ως ο κύριος μοχλός για την επιστροφή του μονάρχη, ήταν ένας έντονα πολωτικός παράγοντας. Η απομάκρυνσή του θεωρήθηκε από πολλούς ως μια κίνηση του Γεωργίου Β’ να αποστασιοποιηθεί από την ωμή στρατιωτική βία και τη νοθεία του δημοψηφίσματος, επιχειρώντας να εμφανιστεί ως ένας ενωτικός ηγέτης. Με την κίνηση αυτή, ο Βασιλιάς ουσιαστικά υπονόμευσε τον άνθρωπο που του άνοιξε τον δρόμο, ανακτώντας άμεσα την πολιτική πρωτοβουλία.
Η νέα κυβέρνηση και το κλίμα «εκεχειρίας»
Μετά την απομάκρυνση του Κονδύλη, ο Γεώργιος Β’ ανέθεσε την εντολή σχηματισμού νέας κυβέρνησης στον Κωνσταντίνο Δεμερτζή, έναν διακεκριμένο νομικό και καθηγητή πανεπιστημίου, ο οποίος ήταν ευρύτερα αποδεκτός από το πολιτικό φάσμα και δεν είχε στενές κομματικές προσκολλήσεις. Η επιλογή του Δεμερτζή είχε στόχο να σηματοδοτήσει μια στροφή προς την ομαλοποίηση και την «υπερκομματική» διαχείριση της πολιτικής κρίσης.
Η κυβέρνηση Δεμερτζή, η οποία ορκίστηκε λίγες ημέρες αργότερα, επιχείρησε να δημιουργήσει ένα κλίμα εθνικής συμφιλίωσης. Μία από τις σημαντικότερες κινήσεις της, που έγινε με την απόλυτη έγκριση του Βασιλιά, ήταν η αμνηστία προς τους πολιτικούς κρατούμενους και τους εξόριστους, κυρίως τους αξιωματικούς που είχαν συμμετάσχει στο αποτυχημένο βενιζελικό κίνημα του Μαρτίου 1935. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε ως χειρονομία καλής θέλησης προς τον Βενιζέλο και τους υποστηρικτές του, με σκοπό την εκτόνωση του Εθνικού Διχασμού.
Στο κρίσιμο πόστο του Υπουργού Στρατιωτικών τοποθετήθηκε ο Αλέξανδρος Παπάγος. Η επιλογή ενός ικανού, αλλά πολιτικά άχρωμου στρατιωτικού, εξασφάλιζε στον Γεώργιο Β’ τον άμεσο έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων, οι οποίες είχαν αποδειχθεί ο καθοριστικός παράγοντας στις πολιτειακές ανατροπές των προηγούμενων ετών. Η θέση του Παπάγου ήταν ζωτικής σημασίας για τη σταθεροποίηση του νέου καθεστώτος.
Διαβάστε επίσης
Η σκιά της Δικτατορίας και η κατάληξη
Παρά τις προσπάθειες για εκτόνωση, η επιστροφή του Γεωργίου Β’ το 1935 έγινε σε ένα βαθιά πολωμένο και εύθραυστο πολιτικό περιβάλλον. Οι εκλογές του Ιανουαρίου 1936 οδήγησαν σε ένα νεκρό κοινοβουλευτικό σώμα, χωρίς κανένα κόμμα να διαθέτει αυτοδυναμία και με τους βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς να βρίσκονται σε ισορροπία. Η αδυναμία σχηματισμού σταθερής κυβέρνησης και οι θάνατοι των κορυφαίων πολιτικών ηγετών (Κονδύλης, Βενιζέλος, Τσαλδάρης) άφησαν ένα τεράστιο πολιτικό κενό.
Ο Βασιλιάς Γεώργιος Β’, ο οποίος είχε δείξει ήδη την πρόθεσή του να ασκεί ενεργό ρόλο στην πολιτική ζωή, βρήκε την ευκαιρία να επιβάλει τη δική του λύση στην κρίση. Η περίοδος της ομαλοποίησης ήταν σύντομη. Μετά τον θάνατο του Δεμερτζή, και εκμεταλλευόμενος την αδυναμία της Βουλής να εκλέξει Πρόεδρο, ο Βασιλιάς διόρισε Πρωθυπουργό τον Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος ήδη κατείχε τη θέση του Υπουργού Στρατιωτικών, διαδεχόμενος τον Παπάγο. Τελικά, ο Μεταξάς, με την πλήρη ανοχή και υποστήριξη του Γεωργίου Β’, επέβαλε την δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936.
Η 25η Νοεμβρίου 1935, λοιπόν, δεν ήταν μόνο η ημέρα της επιστροφής του εξόριστου μονάρχη, αλλά και η καθοριστική στιγμή κατά την οποία η ελληνική πολιτική σκηνή μετατοπίστηκε από την – έστω προβληματική – δημοκρατική διακυβέρνηση, στην ισχυρή βασιλική εξουσία, η οποία εν τέλει άνοιξε τον δρόμο για την επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά και μια περίοδο αναστολής των κοινοβουλευτικών θεσμών. Η επιστροφή του Βασιλιά, μολονότι φάνηκε αρχικά να φέρνει την ελπίδα της εθνικής συμφιλίωσης, λειτούργησε ως ο προάγγελος της κατάλυσης της δημοκρατικής τάξης.
0 ΣΧΟΛΙΑ