Σαν σήμερα, 24 Νοεμβρίου 1966: Το αεροπορικό δυστύχημα της πτήσης 101 της βουλγαρικής TABSO – Η τραγωδία κοντά στη Μπρατισλάβα με τους 82 νεκρούς

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, 24 Νοεμβρίου 1966, η ευρωπαϊκή αεροπορική ιστορία σημαδεύτηκε από ένα από τα πλέον τραγικά δυστυχήματα της εποχής του Ψυχρού Πολέμου. Η πτήση 101 της βουλγαρικής αεροπορικής εταιρείας TABSO (Transport Aérien Civil Bulgare), με προορισμό τη Λυών, συνετρίβη κοντά στη Μπρατισλάβα της τότε Τσεχοσλοβακίας. Το δυστύχημα ήταν ολοκληρωτικό: όλοι οι 82 επιβαίνοντες – 74 επιβάτες και 8 μέλη πληρώματος – έχασαν τη ζωή τους.

Το χρονικό της τραγωδίας

Το αεροσκάφος, ένα διπλοκινητήριο turboprop τύπου Ilyushin Il-18B , είχε απογειωθεί από το αεροδρόμιο του Σόφια και πραγματοποιούσε την ενδιάμεση στάση του στην Πράγα. Μετά την απογείωση από την Πράγα, βρισκόταν καθ’ οδόν προς τον τελικό προορισμό, τη Λυών της Γαλλίας.

Η πτήση εκτελούνταν κανονικά, όταν, για λόγους που παραμένουν μέχρι σήμερα αντικείμενο ιστορικής και τεχνικής συζήτησης, το αεροσκάφος εισήλθε σε μια ζώνη αναμονής κοντά στο αεροδρόμιο της Μπρατισλάβα, λίγο πριν την προσέγγιση. Οι καιρικές συνθήκες στην περιοχή ήταν δύσκολες, με χαμηλή ορατότητα και ομίχλη, τυπικές του φθινοπώρου.

Γύρω στις 11:40 π.μ. τοπική ώρα, το Il-18B, ενώ εκτελούσε ελιγμό, εξαφανίστηκε ξαφνικά από τα ραντάρ. Τα συντρίμμια εντοπίστηκαν λίγο αργότερα κοντά στο χωριό Ίβανκα πρι Ντουνάγι (Ivanka pri Dunaji), στα περίχωρα της Μπρατισλάβα. Το αεροσκάφος χτύπησε το έδαφος με μεγάλη ταχύτητα, με αποτέλεσμα την άμεση και ολοκληρωτική καταστροφή του.

Οι αιτίες και το μυστήριο του Ψυχρού Πολέμου

Η επίσημη έρευνα, η οποία διενεργήθηκε από τις τσεχοσλοβακικές αρχές σε συνεργασία με βούλγαρους και σοβιετικούς εμπειρογνώμονες (καθώς το αεροσκάφος ήταν σοβιετικής κατασκευής), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αιτία της συντριβής ήταν ανθρώπινο λάθος. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα επικεντρώθηκε στην απώλεια προσανατολισμού του πληρώματος (spatial disorientation) κατά τη διάρκεια ελιγμών σε συνθήκες μειωμένης ορατότητας.

Ωστόσο, όπως συνέβαινε συχνά με ατυχήματα αεροσκαφών του Ανατολικού Μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, πολλοί παράγοντες παρέμειναν αδιευκρίνιστοι και οι λεπτομέρειες της έρευνας αντιμετωπίστηκαν με σκεπτικισμό από δυτικούς παρατηρητές. Μεταξύ των ανεπίσημων εκδοχών που κυκλοφόρησαν κατά καιρούς ήταν η τεχνική βλάβη στους κινητήρες (οι οποίοι είχαν παρουσιάσει προβλήματα αξιοπιστίας σε ορισμένα μοντέλα Ilyushin) ή ακόμα και η εσκεμμένη ενέργεια λόγω της πολιτικής φύσης της αεροπορικής εταιρείας, αν και ποτέ δεν βρέθηκαν αξιόπιστα στοιχεία που να υποστηρίζουν μια τέτοια θεωρία.

Η επίσημη εκδοχή έκανε λόγο για παράλειψη των πιλότων να διατηρήσουν την απαιτούμενη ελάχιστη ταχύτητα και ύψος, με αποτέλεσμα το αεροσκάφος να χάσει την άντωση και να πέσει.

Ο αντίκτυπος της τραγωδίας

Η πτήση 101 μετέφερε ένα πολυσυλλεκτικό επιβατικό κοινό, με θύματα από τουλάχιστον 11 διαφορετικές εθνικότητες, συμπεριλαμβανομένων Βουλγάρων, Τσέχων, Γάλλων, Γερμανών, Ούγγρων και Ελλήνων. Η τραγωδία συγκλόνισε τόσο τη Βουλγαρία όσο και την Τσεχοσλοβακία.

Η απώλεια 82 ανθρώπινων ζωών ήταν ένα τεράστιο πλήγμα για την TABSO, η οποία ήταν τότε η εθνική αεροπορική εταιρεία της Βουλγαρίας. Το δυστύχημα αυτό, μαζί με άλλα περιστατικά που αφορούσαν αεροσκάφη Ilyushin, οδήγησε σε αυστηροποίηση των διαδικασιών ασφαλείας και των πρωτοκόλλων εκπαίδευσης του πληρώματος στο Ανατολικό Μπλοκ, αν και οι πλήρεις λεπτομέρειες των αλλαγών σπάνια δημοσιοποιούνταν.

Η 24η Νοεμβρίου 1966 παραμένει στη μνήμη ως μια σκοτεινή ημέρα για την ευρωπαϊκή πολιτική αεροπορία, υπενθυμίζοντας τους κινδύνους που ενυπήρχαν στις πτήσεις της εποχής, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονταν οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες με τα λιγότερο εξελιγμένα τεχνικά μέσα και τους περιορισμούς στην ανταλλαγή πληροφοριών ασφαλείας.