Σαν σήμερα, 24 Ιανουαρίου 1935: Η τουρκική κυβέρνηση αποφασίζει τη μετατροπή της Αγιάς Σοφιάς από τέμενος σε μουσείο

Η 24η Ιανουαρίου 1935 αποτελεί ορόσημο στην πολυτάραχη ιστορία της Αγιάς Σοφιάς. Σαν σήμερα, εκείνη την ημέρα, με απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης, το εμβληματικό μνημείο της Κωνσταντινούπολης έπαψε να λειτουργεί ως τέμενος και μετατράπηκε επίσημα σε μουσείο, ανοίγοντας τις πύλες του σε ολόκληρη την ανθρωπότητα ως χώρος πολιτισμού, ιστορίας και μνήμης.

Η διαδρομή της Αγίας Σοφίας

Η Αγία Σοφία δεν είναι απλώς ένα κτίσμα, είναι ένα αρχιτεκτονικό και πνευματικό αποτύπωμα δεκαπέντε αιώνων. Από την ίδρυσή της μέχρι και τον 20ό αιώνα, άλλαξε ρόλους και συμβολισμούς, παραμένοντας όμως σταθερά το απόλυτο σημείο αναφοράς της Πόλης. Για περισσότερα από χίλια χρόνια υπήρξε ο καθεδρικός ναός της Κωνσταντινούπολης και το επίκεντρο της ορθόδοξης χριστιανοσύνης, με εξαίρεση την περίοδο της Λατινοκρατίας, όταν χρησιμοποιήθηκε ως ρωμαιοκαθολικός ναός.

Το σημερινό οικοδόμημα ανεγέρθηκε τον 6ο αιώνα, επί αυτοκρατορίας Ιουστινιανού Α΄, σε μια εποχή που το Βυζάντιο βρισκόταν στο απόγειο της ισχύος του. Οι αρχιτέκτονες Ανθέμιος από τις Τράλλεις και Ισίδωρος από τη Μίλητο τόλμησαν κάτι πρωτοφανές για τα δεδομένα της εποχής: έναν ναό που συνδύαζε τη βασιλική με τον τεράστιο τρούλο, δημιουργώντας την αίσθηση ενός χώρου που αιωρείται ανάμεσα στη γη και τον ουρανό.

Στο ίδιο σημείο είχαν προηγηθεί δύο παλαιότεροι ναοί, οι οποίοι καταστράφηκαν από πυρκαγιές και ταραχές. Η τρίτη και σημερινή Αγία Σοφία, που εγκαινιάστηκε το 537 μ.Χ., σχεδιάστηκε για να ξεπεράσει κάθε προηγούμενο μνημείο σε μέγεθος, λαμπρότητα και συμβολισμό. Ο θρύλος θέλει τον Ιουστινιανό, στα εγκαίνια, να αναφωνεί ότι ξεπέρασε ακόμη και τον Ναό του Σολομώντα.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Από ναός και τέμενος σε παγκόσμιο μνημείο: Η Αγία Σοφία ως Μουσείο από το 1935

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, η Αγία Σοφία μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος. Προστέθηκαν μιναρέδες, ενώ μεγάλο μέρος του εσωτερικού της διάκοσμου καλύφθηκε ή αλλοιώθηκε, καθώς οι ψηφιδωτές απεικονίσεις θεωρούνταν ασύμβατες με τη μουσουλμανική λατρεία. Παρ’ όλα αυτά, το ίδιο το κτίριο διατηρήθηκε και συνέχισε να επηρεάζει βαθιά την οθωμανική αρχιτεκτονική, αποτελώντας πρότυπο για μεταγενέστερα τζαμιά, όπως το Μπλε Τζαμί.

Η απόφαση του 1935 για τη μετατροπή της σε μουσείο εντάχθηκε στο ευρύτερο πλαίσιο εκσυγχρονισμού και κοσμικού προσανατολισμού της Τουρκίας. Με τη νέα της ιδιότητα, η Αγία Σοφία έπαψε να ανήκει αποκλειστικά σε μία θρησκευτική κοινότητα και μετατράπηκε σε παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο. Ξεκίνησαν τότε συστηματικές εργασίες αποκάλυψης και συντήρησης των βυζαντινών ψηφιδωτών, δίνοντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να αντικρίσουν ξανά μορφές και παραστάσεις που είχαν μείνει κρυμμένες επί αιώνες.

Ως μουσείο, η Αγία Σοφία φιλοξένησε εκατομμύρια επισκέπτες από όλο τον κόσμο και αποτέλεσε ζωντανή απόδειξη της συνύπαρξης πολιτισμών, θρησκειών και ιστορικών περιόδων. Η πορεία της μέσα στον χρόνο αντικατοπτρίζει τις ίδιες τις μεταμορφώσεις της Κωνσταντινούπολης: από βυζαντινή πρωτεύουσα σε οθωμανικό κέντρο και, τελικά, σε σύγχρονη μητρόπολη με παγκόσμια ακτινοβολία.