Σαν σήμερα, 23 Αυγούστου 1927: Οι Ιταλοί Σάκο και Βαντσέτι πεθαίνουν στην ηλεκτρική καρέκλα – Η δίκη που συγκλόνισε την ανθρωπότητα

Σαν σήμερα, στις 23 Αυγούστου 1927, λίγο μετά τα μεσάνυχτα, η πολιτεία της Μασαχουσέτης στη Βοστόνη έθετε τέρμα στη ζωή δύο Ιταλών μεταναστών πάνω στην ηλεκτρική καρέκλα. Ο Νίκολα Σάκο, υποδηματοποιός, και ο Μπαρτολομέο Βαντσέτι, ιχθυοπώλης, οδηγήθηκαν στο θάνατο καταδικασμένοι για μια ένοπλη ληστεία και δύο φόνους. Ωστόσο, η δίκη και η εκτέλεσή τους δεν αντιμετωπίστηκαν ποτέ από την κοινή γνώμη ως μια απλή απονομή δικαιοσύνης. Αντίθετα, καταγράφηκαν στην παγκόσμια ιστορία ως μία από τις πιο κραυγαλέες δικαστικές πλάνες -ή ακριβέστερα, πολιτικές δολοφονίες- του 20ού αιώνα, πυροδοτώντας ένα πρωτοφανές κύμα διαμαρτυριών σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Το χρονικό της σύλληψης και το κλίμα του «Κόκκινου Τρόμου»

Η ιστορία ξεκινά στις 15 Απριλίου 1920 στην κωμόπολη Μπρέιντρι της Μασαχουσέτης, όταν ένοπλοι ληστές επιτέθηκαν σε χρηματαποστολή εργοστασίου υποδημάτων, δολοφονώντας τον ταμία και τον φρουρό και αποσπώντας το ποσό των 15.000 δολαρίων. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 5 Μαΐου, ο Σάκο και ο Βαντσέτι συνελήφθησαν πάνω σε ένα λεωφορείο, φέροντας πάνω τους οπλισμό.

Η ιστορία ξεκινά στις 15 Απριλίου 1920 στην κωμόπολη Μπρέιντρι της Μασαχουσέτης

Για να κατανοήσει κανείς τη μεροληψία με την οποία αντιμετωπίστηκαν οι δύο άνδρες, πρέπει να αναλογιστεί το πολιτικό κλίμα της εποχής στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν η περίοδος του λεγόμενου «Πρώτου Κόκκινου Τρόμου» (Red Scare), μιας περιόδου εντονότατης υστερίας και φοβίας απέναντι στην εξάπλωση των κομμουνιστικών και αναρχικών ιδεών μετά τη Ρωσική Επανάσταση. Ο Σάκο και ο Βαντσέτι ήταν αφοσιωμένοι αναρχικοί, οπαδοί του Λουίτζι Γκαλεάνι, και ταυτόχρονα ξένοι μετανάστες που δεν μιλούσαν καλά την αγγλική γλώσσα. Στα μάτια των αμερικανικών αρχών και της συντηρητικής δικαστικής εξουσίας, οι δύο αυτοί παράγοντες ήταν αρκετοί για να τους μετατρέψουν στους ιδανικούς ενόχους.

Μια δίκη-παρωδία χωρίς πραγματικά στοιχεία

Η δίκη των Σάκο και Βαντσέτι, που ξεκίνησε το 1921 υπό τον προκατειλημμένο δικαστή Ουέμπστερ Θάγιερ, χαρακτηρίστηκε από πληθώρα δικονομικών παραβάσεων και κραυγαλέων αντιφάσεων. Τα αποδεικτικά στοιχεία της κατηγορούσας αρχής ήταν εξαιρετικά σαθρά, οι καταθέσεις των μαρτύρων κατηγορίας αλληλοσυγκρούονταν, ενώ τα ακλόνητα αλλόθι που παρουσίασε η υπεράσπιση -καταθέσεις δεκάδων μαρτύρων που βεβαίωναν ότι οι κατηγορούμενοι βρίσκονταν αλλού την ώρα του εγκλήματος- αγνοήθηκαν επιδεικτικά επειδή προέρχονταν από άλλους Ιταλούς μετανάστες.

VIRAL

Όλα «τούμπα» στη Νέα Σμύρνη: Την περίμενε έξω από το σπίτι της κόρης της – Σκότωσε την 45χρονη και αυτοκτόνησε

Χαμός μετά την προσγείωση του ελικοπτέρου στις Σπέτσες: Ανατροπή με τον 39χρονο επιβάτη – Συνελήφθη και αφέθηκε ελεύθερος

Εκλογές: Φουντώνουν ξανά τα σενάρια για κάλπες το φθινόπωρο – Το σενάριο που αναστατώνει το πολιτικό σκηνικό

H δίκη χαρακτηρίστηκε από πληθώρα δικονομικών παραβάσεων

Ακόμη και όταν το 1925 ένας άλλος φυλακισμένος, ο Σελεστίνο Μαντέιρος, ομολόγησε ότι η δική του συμμορία είχε διαπράξει τη ληστεία απαλλάσσοντας πλήρως τους δύο αναρχικούς, το δικαστήριο αρνήθηκε να επανεξετάσει την υπόθεση. Ο Σάκο και ο Βαντσέτι δεν κρίθηκαν ένοχοι για αυτό που έκαναν, αλλά για αυτό που ήταν: αναρχικοί, ιδεολόγοι και ξένοι. Καθ’ όλη τη διάρκεια της εφταετούς δικαστικής διαμάχης, οι ίδιοι αρνήθηκαν κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή στο έγκλημα, διατηρώντας το εντυπωσιακό τους σθένος και την αφοσίωση στις ιδέες τους μέχρι την τελευταία τους πνοή.

Η παγκόσμια κατακραυγή και η εκτέλεση

Η ετυμηγορία της θανατικής ποινής προκάλεσε διεθνή ξεσηκωμό. Από το Παρίσι και το Λονδίνο μέχρι το Μπουένος Άιρες, το Τόκιο και την Αθήνα, εκατομμύρια εργάτες, διανοούμενοι και διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους απαιτώντας την απελευθέρωσή τους. Προσωπικότητες όπως ο Αλμπέρ Αινστάιν, ο Τζορτζ Μπερνάρντ Σω, ο Χέρμπερτ Γουέλς και ο Μπέρτραντ Ράσελ απηύθυναν εκκλήσεις για δικαιοσύνη.

Η ετυμηγορία της θανατικής ποινής προκάλεσε διεθνή ξεσηκωμό

Παρά την πρωτοφανή αυτή κινητοποίηση, το καθεστώς της Μασαχουσέτης παρέμεινε αδιάλλακτο. Η εκτέλεσή τους στις 23 Αυγούστου 1927 βύθισε στο πένθος το παγκόσμιο εργατικό κίνημα. Στα τελευταία του λόγια, ο Μπαρτολομέο Βαντσέτι δήλωσε με παρρησία ότι το μόνο του «έγκλημα» ήταν ότι υπήρξε ριζοσπάστης και Ιταλός, προσθέτοντας πως αν δεν συνέβαιναν όλα αυτά, θα είχε ζήσει και πεθάνει ανώνυμος, ενώ τώρα τα ονόματά τους θα έμεναν στην ιστορία.

Η πολιτιστική παρακαταθήκη και η έμπνευση των καλλιτεχνών

Η θυσία των Σάκο και Βαντσέτι δεν λησμονήθηκε ποτέ, καθώς πέρασε στη σφαίρα του μύθου και ενέπνευσε γενιές καλλιτεχνών σε όλο τον κόσμο:

• Μουσική: Η πιο διάσημη αποτύπωση της ιστορίας τους στη μουσική ανήκει στον Ιταλό συνθέτη Ένιο Μορικόνε και την Αμερικανίδα τραγουδίστρια Τζόαν Μπαέζ. Το τραγούδι τους “Here’s to You”, που ακούγεται στην ομώνυμη ταινία του 1971, μετατράπηκε σε παγκόσμιο ύμνο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας. Επίσης, ο σπουδαίος Αμερικανός τροβαδούρος Γούντι Γκάθρι αφιέρωσε ολόκληρο άλμπουμ στη μνήμη τους (Ballads of Sacco & Vanzetti).
• Κινηματογράφος: Η ιταλική ταινία Sacco e Vanzetti (1971) σε σκηνοθεσία Τζουλιάνο Μοντάλντο, με πρωταγωνιστές τους Τζιαν Μαρία Βολοντέ και Ρικάρντο Κουτσιόλα, απέσπασε διεθνή έπαινο και ζωντάνεψε με συγκλονιστικό τρόπο το δραματικό χρονικό της δίκης.
• Λογοτεχνία και Εικαστικά: Συγγραφείς όπως ο Άπτον Σίνκλερ (με το μυθιστόρημα Boston) και ο Τζον Ντος Πάσος εμπνεύστηκαν από τον αγώνα τους, ενώ ο ζωγράφος Μπεν Σαν δημιούργησε μια εμβληματική σειρά πινάκων που στηλίτευαν τη δικαστική αυθαιρεσία.

Μόλις το 1977, ακριβώς 50 χρόνια μετά την εκτέλεσή τους, ο κυβερνήτης της Μασαχουσέτης, Μάικλ Δουκάκης, υπέγραψε επίσημη διακήρυξη με την οποία αποκαταστάθηκε η μνήμη των Σάκο και Βαντσέτι, αναγνωρίζοντας δημόσια ότι η δίκη τους διεξήχθη μέσα σε κλίμα προκατάληψης και ότι η πολιτεία απέτυχε να τους παράσχει μια δίκαιη διαδικασία. Η ιστορία τους παραμένει μέχρι σήμερα ένα διαχρονικό σύμβολο του αγώνα ενάντια στην κρατική αυθαιρεσία και την αδικία.