Σαν σήμερα, 21 Νοεμβρίου 1915: Η κατάληψη της Μήλου – Όταν η Αντάντ έκοψε τον γόρδιο δεσμό της ελληνικής ουδετερότητας

Σαν σήμερα, 21 Νοεμβρίου 1915, μία ισχυρή αγγλογαλλική ναυτική μοίρα πραγματοποίησε μία κίνηση που αποτελούσε κατάφωρη παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας, καταλαμβάνοντας τον στρατηγικό κόλπο της Μήλου. Η πράξη αυτή, που συνέβη στην καρδιά του Αιγαίου, δεν είχε καθαρά στρατιωτικό σκοπό, αλλά ήταν μία ωμή πολιτική πίεση με έναν συγκεκριμένο στόχο: να εξαναγκαστεί ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α’ να εγκαταλείψει την πολιτική της ουδετερότητας και να εξέλθει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.

Το διπλωματικό αδιέξοδο και ο εθνικός διχασμός

Το ιστορικό πλαίσιο της κατάληψης της Μήλου ήταν ο βαρύς και καταστροφικός Εθνικός Διχασμός που ταλάνιζε την Ελλάδα. Από τη μία πλευρά βρισκόταν ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος υποστήριζε σθεναρά την έξοδο στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία), πιστεύοντας ότι μόνο έτσι θα διασφαλίζονταν τα κέρδη των Βαλκανικών Πολέμων και θα προχωρούσε η «Μεγάλη Ιδέα».

Από την άλλη πλευρά, βρισκόταν ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α’, ο οποίος, επηρεασμένος από τις γερμανικές του καταβολές και τις στρατιωτικές του εκτιμήσεις, τασσόταν υπέρ της «διαρκούς ουδετερότητας». Η άρνηση του Βασιλιά να ενδώσει στις πιέσεις του Βενιζέλου είχε οδηγήσει σε επανειλημμένες παραιτήσεις του Πρωθυπουργού και σε μία παρατεταμένη πολιτική κρίση που είχε αφήσει τη χώρα ακυβέρνητη και βαθιά διχασμένη.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Η Αντάντ, βλέποντας την Ελλάδα ως ένα ζωτικό κρίκο για την επιτυχία της στην Ανατολική Μεσόγειο (ιδίως μετά την αποτυχημένη εκστρατεία της Καλλίπολης και τη δημιουργία του Μετώπου της Θεσσαλονίκης), αποφάσισε να σταματήσει να περιμένει τη συναίνεση της Αθήνας.

Η στρατηγική αξία του «φυσικού λιμανιού»

Η επιλογή της Μήλου δεν ήταν τυχαία. Ο κόλπος της Μήλου αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και ασφαλέστερα φυσικά λιμάνια της Μεσογείου. Το μέγεθος και το βάθος του κόλπου το καθιστούσαν ιδανικό για να φιλοξενήσει έναν ολόκληρο στόλο από πολεμικά πλοία, επιτρέποντας τον ανεφοδιασμό, την επισκευή και την αναδιοργάνωση των Συμμαχικών δυνάμεων.

Για τις αγγλογαλλικές δυνάμεις, η κατοχή της Μήλου εξυπηρετούσε δύο κρίσιμους σκοπούς:

• Επιχειρησιακή βάση: Δημιουργία ενός ασφαλούς ναυστάθμου για τη διεκπεραίωση των επιχειρήσεων προς το Μέτωπο της Θεσσαλονίκης.
• Πολιτική δύναμη: Άσκηση άμεσης και απροκάλυπτης ναυτικής πίεσης στην κυβέρνηση του Βασιλιά στην Αθήνα, δείχνοντας ότι η Αντάντ ήταν διατεθειμένη να παραβιάσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της.

Η επέμβαση και η έμπρακτη ακύρωση της ουδετερότητας

Στις 21 Νοεμβρίου 1915, η ισχυρή συμμαχική μοίρα, η οποία περιλάμβανε θωρηκτά και καταδρομικά, εισήλθε στον κόλπο και τον κατέλαβε, παρά την έντονη, αλλά ανίσχυρη, διαμαρτυρία της κυβέρνησης των Αθηνών. Η κίνηση αυτή ήταν μία ακόμα προσβολή κατά της ουδετερότητας της Ελλάδας, η οποία είχε προηγηθεί της συμμαχικής απόβασης στη Θεσσαλονίκη τον Οκτώβριο του 1915.

Η κατάληψη της Μήλου, μαζί με τη δημιουργία του Μετώπου της Θεσσαλονίκης, απογύμνωσε πλήρως την Ελλάδα από κάθε νομική ή πρακτική δυνατότητα να διατηρήσει την ουδετερότητά της. Οι Συμμαχικές Δυνάμεις είχαν πλέον ελέγξει τα κλειδιά του Αιγαίου και των βόρειων συνόρων της χώρας.

Η κλιμάκωση προς τα Νοεμβριανά

Οι συνέπειες της κατάληψης της Μήλου ήταν άμεσες και κλιμακώθηκαν τον επόμενο χρόνο. Η πράξη αυτή ενέτεινε την εχθρότητα μεταξύ του βασιλικού περιβάλλοντος και των Συμμάχων, οδηγώντας σε νέες απαιτήσεις από την πλευρά της Αντάντ, όπως η παράδοση του ελληνικού στόλου.

Η απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν η μυστική κινητοποίηση των επιστράτων (των βασιλικών υποστηρικτών), οι οποίοι ετοιμάζονταν για σύγκρουση. Τελικά, η ένταση αυτή οδήγησε στα τραγικά γεγονότα των «Νοεμβριανών» του 1916, όπου Συμμαχικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στον Πειραιά και συγκρούστηκαν με τις βασιλικές δυνάμεις στους δρόμους της Αθήνας.

Η κατάληψη της Μήλου υπήρξε, λοιπόν, ένα κομβικό στάδιο στον εκβιασμό της Ελλάδας. Απέδειξε ότι η Αντάντ δεν θα επέτρεπε στον Κωνσταντίνο να παραμείνει αδρανής, οδηγώντας ουσιαστικά στη δημιουργία δύο κυβερνήσεων (της βασιλικής στην Αθήνα και της βενιζελικής στη Θεσσαλονίκη) και στην πλήρη κατάλυση της εθνικής ενότητας. Η Μήλος, ως φυσικό λιμάνι, έγινε το σύμβολο της απώλειας της κυριαρχίας της Ελλάδας κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού.