Σαν σήμερα, 21 Οκτωβρίου 1825: Δημοσιεύεται για πρώτη φορά το ποίημα του Διονυσίου Σολωμού «Ύμνος εις την Ελευθερία»

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Τον Οκτώβριο του 1825, με το Μεσολόγγι να πολιορκείται και τον εμφύλιο να κατατρώει τις δυνάμεις του Έθνους, μια φωνή από τη Ζάκυνθο ακούστηκε επιτέλους στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο. Η «Γενική Εφημερίς της Ελλάδος» δημοσιεύει την πρώτη κριτική για τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν» του Διονυσίου Σολωμού από τον Σπυρίδωνα Τρικούπη, αναγνωρίζοντας τη γέννηση του «Δάντη» της Ελλάδας. Ήταν η στιγμή που η εθνική ποίηση αποκτούσε το σύμβολό της.

Ο αγώνας της Ελληνικής Επανάστασης το 1825 βρισκόταν σε μία από τις πιο κρίσιμες και δραματικές του φάσεις. Οι μάχες μαινόταν, το Μεσολόγγι βρισκόταν υπό ασφυκτική πολιορκία, ενώ οι εμφύλιες συγκρούσεις είχαν αποδυναμώσει το επαναστατημένο έθνος. Μέσα σε αυτό το κλίμα χάους και ελπίδας, η λογοτεχνία και η ποίηση έπαιζαν καθοριστικό ρόλο, ως ανάσα και ως πηγή εθνικής ενότητας.

Σαν σήμερα, 20 Οκτωβρίου 1825, ο λόγιος, διπλωμάτης και πολιτικός Σπυρίδων Τρικούπης (ο οποίος αργότερα διετέλεσε πρωθυπουργός και πατέρας του Χαριλάου Τρικούπη) δημοσιεύει στην επίσημη εφημερίδα του κράτους, τη «Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος» (που εκδιδόταν στο Ναύπλιο), την πρώτη κριτική για το αριστούργημα του Διονυσίου Σολωμού, τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν».

Ο ποιητής της Ζακύνθου και η ρήξη με το παρελθόν

Ο Διονύσιος Σολωμός (1798-1857), μόλις 25 ετών τότε, είχε γράψει τον «Ύμνο» στη Ζάκυνθο τον Μάιο του 1823. Ο Σολωμός, ο οποίος είχε λάβει επιμελημένη μόρφωση στην Ιταλία και έγραφε αρχικά στην ιταλική γλώσσα, επηρεάστηκε βαθιά από το ξέσπασμα της Επανάστασης, εγκαταλείποντας την ιταλική για να αφοσιωθεί στην ελληνική, δημοτική γλώσσα.

Η στροφή αυτή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Τρικούπη. Φημολογείται ότι ο Τρικούπης, ο οποίος εκτιμούσε το ταλέντο του νεαρού ποιητή, του είχε πει: «Η Ελλάδα περίμενε τον Δάντη της», μια φράση που λειτούργησε ως καταλύτης για την αλλαγή της θεματολογίας και της γλώσσας του Σολωμού.

Ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» είναι ένα έργο-ποταμός, αποτελούμενο από 158 τετράστιχες στροφές (ο μεγαλύτερος σε έκταση εθνικός ύμνος παγκοσμίως). Ήταν ένας ύμνος γραμμένος εν θερμώ, που συνδύαζε στοιχεία ρομαντισμού και κλασικισμού, με το κεντρικό του πρόσωπο να είναι η προσωποποιημένη Ελευθερία, «απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη / των Ελλήνων τα ιερά».

Η κριτική του Τρικούπη: Αναγνώριση και δικαίωση

Η δημοσίευση της κριτικής του Σπυρίδωνα Τρικούπη στη «Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος» ήταν καθοριστική. Η «Γενική Εφημερίς» ήταν το επίσημο έντυπο της Προσωρινής Διοίκησης της Ελλάδος, γεγονός που έδινε τεράστιο κύρος σε οποιαδήποτε δημοσίευση. Η κριτική του Τρικούπη, αν και συντομότερη από την εκτενέστερη που ακολούθησε από τον Γεώργιο Ψύλλα, είχε τον χαρακτήρα της πρώτης επίσημης αναγνώρισης του ποιήματος στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο.

Η κριτική του Τρικούπη και η ταυτόχρονη κυκλοφορία του «Ύμνου» μέσα στο πολιορκούμενο Μεσολόγγι το 1825, έδειξαν ότι το έργο του Σολωμού λειτουργούσε άμεσα και εμπνευστικά μέσα στην καρδιά του Αγώνα.

Εκείνη την περίοδο, ο «Ύμνος» μεταφράστηκε ταχύτατα στα γαλλικά και τα αγγλικά (με τον τίτλο «Dithyrambics to Liberty»), προκαλώντας τον ενθουσιασμό του φιλελληνικού κινήματος σε όλη την Ευρώπη και ενισχύοντας τη διεθνή δικαίωση της ελληνικής ανεξαρτησίας.

Η καθιέρωση του Εθνικού Ύμνου

Η κληρονομιά του ποιήματος δεν σταμάτησε εκεί. Ο Κερκυραίος συνθέτης Νικόλαος Μάντζαρος, φίλος του Σολωμού, μελοποίησε τον «Ύμνο» για πρώτη φορά το 1828. Η σύνθεση, βασισμένη σε λαϊκά μουσικά μοτίβα, διαδόθηκε ως «θούριος» στα Επτάνησα.

Τελικά, το 1865, με Βασιλικό Διάταγμα του Γεωργίου Α‘, η μουσική του Μάντζαρου για τις δύο πρώτες στροφές του ποιήματος καθιερώθηκε ως ο επίσημος Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας, και το 1966 υιοθετήθηκε και από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Η 20ή Οκτωβρίου 1825, με τη δημοσίευση της κριτικής του Τρικούπη, είναι η συμβολική ημερομηνία που σηματοδοτεί την είσοδο του Σολωμού στην εθνική συνείδηση. Το έργο του, γεμάτο σκηνές από τις μάχες της Τριπολιτσάς και των Δερβενακίων, έδωσε φωνή και λυρική υπόσταση στα «αναμμένα τιμιώτερα και υψηλότερα πάθη του ανθρώπου», καθιστώντας τον Διονύσιο Σολωμό τον αδιαμφισβήτητο Εθνικό μας Ποιητή.