Σαν σήμερα, 20 Νοεμβρίου 1959: Συγκροτείται η Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) στον Άγιο Στέφανο Αττικής

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η ιστορία της Κύπρου, γεμάτη από αγώνες, διπλωματικές ίντριγκες και εθνικές τραγωδίες, έχει ως αδιάσπαστο κεφάλαιο τη μόνιμη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στο νησί. Σαν σήμερα, 20 Νοεμβρίου 1959, πριν από 66 χρόνια, ο ελληνικός στρατός έθετε τα θεμέλια αυτής της παρουσίας. Στον Άγιο Στέφανο Αττικής, στο τότε Μπογιάτι, άρχιζε να συγκροτείται η Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ), η οποία προοριζόταν να αποτελέσει τον συνεκτικό κρίκο μεταξύ του Ελληνισμού και της νεοσύστατης Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η συγκρότηση της ΕΛΔΥΚ δεν ήταν αποτέλεσμα εθνικής βούλησης για στρατιωτική ενίσχυση με την έννοια της Ένωσης, αλλά μια άμεση συνέπεια των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου του 1959. Οι συμφωνίες αυτές, οι οποίες τερμάτισαν τον ένοπλο αγώνα της ΕΟΚΑ και οδήγησαν στην ανακήρυξη της ανεξάρτητης Κυπριακής Δημοκρατίας, καθόρισαν ένα σύνθετο και συχνά δυσλειτουργικό πλαίσιο λειτουργίας του νέου κράτους.

Το διπλωματικό πλαίσιο και η στρατιωτική υλοποίηση

Η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας συνοδευόταν από τη Συνθήκη Συμμαχίας μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου. Η συνθήκη αυτή προέβλεπε ότι η Ελλάδα θα διατηρούσε στο κυπριακό έδαφος ένα στρατιωτικό απόσπασμα αποτελούμενο από 950 αξιωματικούς και οπλίτες, ενώ η Τουρκία θα διατηρούσε επίσης δική της δύναμη 650 ανδρών, τη γνωστή ΤΟΥΡΔΥΚ. Ο πρωταρχικός ρόλος αυτών των αποσπασμάτων, σύμφωνα με τη Συνθήκη Συμμαχίας, ήταν η συμβολή στη διατήρηση της ειρήνης, της ασφάλειας και της τάξης στο νησί, καθώς και η συμμετοχή στα σχέδια άμυνας του κυπριακού κράτους.

Η συγκρότηση της ΕΛΔΥΚ, η οποία διατάχθηκε την 7η Νοεμβρίου 1959, ξεκίνησε επίσημα στις 20 Νοεμβρίου και ολοκληρώθηκε στις 10 Δεκεμβρίου, περιλαμβάνοντας τη Διοίκηση, το Επιτελείο, το Λόχο Διοικήσεως, το κλιμάκιο Υγειονομικού, τη Διμοιρία Αναγνώρισης, το Λόχο Βαρέων Όπλων, και δύο Τάγματα Πεζικού, συνολικής δύναμης περίπου 950 ανδρών.

Την 1η Αυγούστου 1960, σε μια ειδική τελετή στην αεροπορική βάση της Ελευσίνας, ο Βασιλιάς Παύλος παρέδωσε την Πολεμική Σημαία του Συντάγματος στον πρώτο Διοικητή της ΕΛΔΥΚ, Συνταγματάρχη (ΠΖ) Διονύσιο Αρμπούζη, έναν διακεκριμένο στρατιωτικό με εμπειρία σε πολλαπλούς πολέμους. Η αποστολή της ΕΛΔΥΚ στην Κύπρο ήταν πλέον επίσημη.

Η άφιξη και η 14ετής παρουσία

Στις 16 Αυγούστου 1960, λίγο μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Κύπρου, το προσωπικό της ΕΛΔΥΚ αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Αμμοχώστου, μέσα σε ένα κλίμα πρωτόγνωρης συγκίνησης και αποθεωτικής υποδοχής από τον Ελληνισμό του νησιού. Η εγκατάσταση της Δύναμης έγινε σε στρατόπεδο δυτικά της Λευκωσίας, στην περιοχή Γερόλακκος, και υπήχθη στο Τριμερές Στρατηγείο που προβλεπόταν από τη Συνθήκη Συμμαχίας, με αποστολή τη συστηματική εκπαίδευση, τη διατήρηση του εθνικού φρονήματος και τη σύσφιξη των σχέσεων με τους Ελληνοκυπρίους.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκατεσσάρων ετών, η ΕΛΔΥΚ λειτούργησε ως μια σταθερή δύναμη αποτροπής και ως μια εστία του εθνικού φρονήματος στην Κύπρο. Παρά το γεγονός ότι οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου είχαν επικριθεί έντονα από πολλούς ως περιοριστικές για την ελληνική πλευρά, η ΕΛΔΥΚ ήταν η έμπρακτη στρατιωτική επιβεβαίωση των δεσμών της Ελλάδας με την Κύπρο. Η παρουσία της ήταν συνεχής παράγοντας ασφάλειας, ιδιαίτερα εν μέσω της κλιμακούμενης διακοινοτικής έντασης και των προσπαθειών των Τουρκοκυπρίων για τη δημιουργία αμιγών θυλάκων.

Το ζοφερό καλοκαίρι του 1974

Ο ιστορικός ρόλος της ΕΛΔΥΚ δοκιμάστηκε με τον πιο τραγικό και ηρωικό τρόπο το ζοφερό καλοκαίρι του 1974. Η εμφύλια διχόνοια και το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου άνοιξαν την πόρτα στην Τουρκία να εφαρμόσει το σχέδιο εισβολής.

Το πρωί του Σαββάτου της 20ής Ιουλίου 1974, οι πρώτες τουρκικές βόμβες έπεσαν στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ στην περιοχή Κολοκόση, μεταξύ Λευκωσίας και Γερόλακκου, σκορπώντας καταστροφές και όλεθρο. Αντίθετα με την αποστολή ειρήνης για την οποία είχε συγκροτηθεί, η ΕΛΔΥΚ κλήθηκε να δώσει μια άνιση και ηρωική μάχη εναντίον του εισβολέα. Παρά τον αιφνιδιασμό και τις δύσκολες συνθήκες, τα στελέχη και οι οπλίτες της ΕΛΔΥΚ επέδειξαν απαράμιλλη γενναιότητα και υψηλό βαθμό μαχητικότητας.

Η δράση της ΕΛΔΥΚ υπήρξε καθοριστική. Χαρακτηριστική ήταν η κανονική επίθεση που εκτέλεσε το Σύνταγμα προς το τουρκοκυπριακό χωριό Κιόνελι, φέρνοντας τους Τούρκους σε απελπιστική κατάσταση, όπως οι ίδιοι ομολόγησαν αργότερα. Οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ πολέμησαν με την πλέον έντονη αίσθηση του καθήκοντος, ακόμα και όταν υπήρχαν ενδείξεις εγκατάλειψης από την κεντρική ελληνική διοίκηση.

Ο φόρος αίματος ήταν βαρύς. Οι ανθρώπινες απώλειες της ΕΛΔΥΚ κατά την τουρκική εισβολή ανέρχονται σε εβδομήντα εννέα πεσόντες και είκοσι έξι αγνοούμενους, ήρωες που έπεσαν μαχόμενοι για την υπεράσπιση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η διαχρονική σημασία

Η 20ή Νοεμβρίου 1959 σηματοδότησε τη γέννηση ενός στρατιωτικού σώματος που έμελλε να γίνει ένα ιστορικό σύμβολο. Μέχρι και σήμερα, η ΕΛΔΥΚ παραμένει η μόνιμη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στην Κύπρο.

Η ύπαρξή της, πέρα από τον καθαρά στρατιωτικό της ρόλο ως ένα από τα πιο μάχιμα τμήματα του ελληνικού στρατού, είναι μια διαρκής υπενθύμιση της Συνθήκης Συμμαχίας και του αδελφικού δεσμού μεταξύ των δύο χωρών. Η ιστορία της είναι γεμάτη από το μεγαλείο της αυτοθυσίας, την απόδειξη ότι οι αξίες της πατρίδας και της θυσίας είναι ζωντανές, ακόμα και κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες. Η ΕΛΔΥΚ είναι η γέφυρα που ενώνει την Ελλάδα με την Κύπρο, ένας φάρος ασφάλειας και σταθερότητας που τιμά το ρητό της: «Το όμαιμόν τε και ομόγλωσσον και ομόθρησκον και ομότροπον».