Σαν σήμερα, 2 Ιουνίου 1941: Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος αρνείται να ορκίσει την κυβέρνηση των δωσίλογων του Τσολάκογλου και καθαιρείται

Στη σκοτεινή περίοδο της γερμανικής κατοχής, όταν η Ελλάδα βρισκόταν υπό το βάρος του σιδηρού φαιού της σβάστικας, μια ηγετική μορφή της Εκκλησίας επέλεξε τον δρόμο της αξιοπρέπειας και της ανυπακοής.

Σαν σήμερα, στις 2 Ιουνίου 1941, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χρύσανθος (Φιλιππίδης) έγραψε μία από τις πιο φωτεινές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, αρνούμενος κατηγορηματικά να ορκίσει τη δωσιλογική κυβέρνηση του Γεωργίου Τσολάκογλου. Μια πράξη ανυποταγής που του κόστισε τον θρόνο του, αλλά του χάρισε την αθανασία στη συλλογική μνήμη.

Η στάση του Αρχιεπισκόπου απέναντι στους κατακτητές

Η στάση του Χρυσάνθου δεν ήταν μια μεμονωμένη απόφαση της στιγμής, αλλά το επιστέγασμα μιας διαρκούς αντίστασης. Από τις πρώτες ημέρες της εισόδου των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα, ο Αρχιεπίσκοπος είχε θέσει ξεκάθαρα τα όριά του.

VIRAL

Καθεστώς μαφίας σε χωριό στην Μεσσηνία: «Μας αφήναν χωρίς νερό, έβαζαν φωτιές…» – Συγκλονίζουν οι κάτοικοι [βίντεο]

Τρόμος στην Κυψέλη: Ο χρόνος και ο μηχανισμός θανάτου της γυναίκας – Μεταφέρθηκε η βαλίτσα με την σορό στο σημείο; [βίντεο]

Συναγερμός στην Ημαθία: Ανησυχία για την εξαφάνιση της 15χρονης Ραφαέλλας – Εκδόθηκε missing alert

Όταν του ζητήθηκε από τις κατοχικές δυνάμεις να παραστεί στην επίσημη τελετή παράδοσης της πρωτεύουσας, η απάντησή του ήταν αφοπλιστική: «Ο αρχηγός της Εκκλησίας δεν παραδίδει την πρωτεύουσα της πατρίδας του σε κανέναν ξένο. Το καθήκον του είναι να φροντίσει για την απελευθέρωσή της».

Επίσης, αρνήθηκε να τελέσει δοξολογία για την υποδούλωση της χώρας, δηλώνοντας πως «δοξολογία δεν έχει θέση επί τη υποδουλώσει της πατρίδας. Η ώρα της δοξολογίας θα έρθει με την απελευθέρωση».

Η σύγκρουση με τους «δοσίλογους»

Η κορύφωση της αντιπαράθεσης ήρθε με τον σχηματισμό της κατοχικής κυβέρνησης υπό τον στρατηγό Τσολάκογλου, η οποία επιβλήθηκε από τους κατακτητές. Οι Γερμανοί, επιζητώντας τη νομιμοποίηση της δωσιλογικής κυβέρνησης μέσω της Εκκλησίας, πίεσαν τον Χρύσανθο να τελέσει την ορκωμοσία.

Ο Αρχιεπίσκοπος, πιστός στις αρχές του, αρνήθηκε ευθέως, τονίζοντας: «Δεν μπορώ να ορκίσω κυβέρνηση που επιβλήθηκε από τον εχθρό. Οι κυβερνήσεις ορίζονται από τον λαό και τον βασιλιά, όχι από τις δυνάμεις κατοχής».

Η στάση του αυτή ήταν μια πράξη ύψιστου ηθικού αναστήματος, καθώς γνώριζε πολύ καλά ότι η άρνησή του θα οδηγούσε στην άμεση απομάκρυνσή του. Πράγματι, λίγες ημέρες αργότερα, οι κατοχικές δυνάμεις και οι συνεργάτες τους προχώρησαν στην καθαίρεσή του, επιβάλλοντας ως νέο Αρχιεπίσκοπο τον Δαμασκηνό.

Η «κρυφή» αντίσταση και η κληρονομιά

Μετά την καθαίρεσή του, ο Χρύσανθος αποσύρθηκε στο σπίτι του στην Κυψέλη, αλλά δεν σταμάτησε ποτέ να προσφέρει. Παρακολουθώντας τα γεγονότα, λειτούργησε στην οικία του έναν παράνομο ραδιοφωνικό σταθμό, τον περίφημο «ασύρματο του Δεσπότη», ενισχύοντας κάθε αντιστασιακή δράση που μπορούσε.

Η παρουσία του αποτέλεσε ένα ζωντανό σύμβολο για τον δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό, αποδεικνύοντας, ότι η πίστη στην ελευθερία είναι ισχυρότερη από κάθε καταναγκασμό.

Ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος υπήρξε ένας ιεράρχης που δεν λύγισε μπροστά στη σβάστικα. Σήμερα, η ιστορική αναδρομή στην πράξη του στις 2 Ιουνίου 1941, μας υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από τις μεγάλες στρατιωτικές νίκες, αλλά και από τις μικρές ή μεγάλες στιγμές όπου η συνείδηση και το πατριωτικό καθήκον υπερβαίνουν τον φόβο του θανάτου ή της τιμωρίας.

Το παράδειγμά του παραμένει επίκαιρο, διδάσκοντας στις νεότερες γενιές, ότι η αληθινή ηγεσία –είτε πνευματική είτε πολιτική– κρίνεται στις πιο δύσκολες ώρες, εκεί όπου το «Όχι» αποτελεί την πιο ηχηρή απάντηση απέναντι στην αδικία.