Σαν σήμερα, 19 Σεπτεμβρίου 1948: Σχέδιο «Περιστερά» – Η μεγάλη εκκαθάριση της Πελοποννήσου που σφράγισε τη μοίρα του Εμφυλίου

Η 19η Δεκεμβρίου του 1948 αποτελεί μια από τις πλέον κρίσιμες ημερομηνίες στην αιματηρή ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Ήταν η ημέρα που τέθηκε σε εφαρμογή το περίφημο σχέδιο «Περιστερά», μια γιγαντιαία στρατιωτική επιχείρηση των κυβερνητικών δυνάμεων με στόχο την ολοκληρωτική εκκαθάριση της Πελοποννήσου από τις δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ). Η επιχείρηση αυτή δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική σύγκρουση τοπικού χαρακτήρα, αλλά ένα στρατηγικό στοίχημα που θα έκρινε την έκβαση του πολέμου στη νότια Ελλάδα, αποκόπτοντας την ανταρτική δραστηριότητα από τα μετόπισθεν του κυβερνητικού στρατοπέδου.

Το στρατηγικό πλαίσιο και η ηγεσία του Τσακαλώτου

Το σχέδιο «Περιστερά» σχεδιάστηκε με άκρα μυστικότητα και μεθοδικότητα από το Γενικό Επιτελείο Στρατού, υπό την άμεση εποπτεία της αμερικανικής στρατιωτικής αποστολής. Επικεφαλής της εκστρατείας τέθηκε ο στρατηγός Θρασύβουλος Τσακαλώτος, ένας έμπειρος και δυναμικός αξιωματικός, διοικητής του Α’ Σώματος Στρατού. Ο Τσακαλώτος γνώριζε καλά ότι η Πελοπόννησος αποτελούσε μια «κλειστή» γεωγραφικά περιοχή, γεγονός που επέτρεπε τον εγκλωβισμό και την εξόντωση των ανταρτών, εφόσον αποκόπτονταν οι δίοδοι διαφυγής προς τη Στερεά Ελλάδα.

Οι δυνάμεις που κινητοποιήθηκαν ήταν πρωτοφανείς για τα δεδομένα της περιοχής. Περίπου 45.000 άνδρες του Εθνικού Στρατού, υποστηριζόμενοι από ισχυρές δυνάμεις της Χωροφυλακής, των Ταγμάτων Εθνοφυλακής (ΤΕΑ) και της Αεροπορίας, παρατάχθηκαν απέναντι στην ΙΙΙ Μεραρχία του ΔΣΕ. Η αναλογία δυνάμεων ήταν συντριπτική, καθώς οι αντάρτες στην Πελοπόννησο αριθμούσαν περίπου 3.500 έως 4.000 μάχιμους άνδρες. Παρά την αριθμητική υπεροχή του Εθνικού Στρατού, το σχέδιο «Περιστερά» δεν βασίστηκε μόνο στη δύναμη πυρός, αλλά και σε μια νέα τακτική που συνδύαζε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις με τον κοινωνικό και οικονομικό αποκλεισμό των ανταρτών.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Η τακτική της «Καμένης Γης» και ο αποκλεισμός των ανταρτών

Η βασική φιλοσοφία του Τσακαλώτου για την επιτυχία του σχεδίου βασιζόταν στη θεωρία ότι ο αντάρτης είναι «το ψάρι» και ο λαός «το νερό». Για να εξοντωθεί το ψάρι, έπρεπε να αφαιρεθεί το νερό. Έτσι, το σχέδιο «Περιστερά» συνοδεύτηκε από μαζικές εκτοπίσεις πληθυσμών από τα ορεινά χωριά προς τα αστικά κέντρα και τις πεδινές περιοχές που ελέγχονταν πλήρως από την κυβέρνηση. Με αυτόν τον τρόπο, οι μονάδες του ΔΣΕ έχασαν την κύρια πηγή ανεφοδιασμού τους σε τρόφιμα, πληροφορίες και νέους μαχητές.

Ταυτόχρονα, εφαρμόστηκε το μέτρο του πλήρους αποκλεισμού των ορεινών όγκων. Ο στρατός κατέλαβε στρατηγικά σημεία και διαβάσεις, ενώ οι πόλεις της Πελοποννήσου κηρύχθηκαν σε κατάσταση πολιορκίας. Οι συλλήψεις χιλιάδων πολιτών που θεωρούνταν «συμπαθούντες» ή μέλη των οργανώσεων του ΕΑΜ και του ΚΚΕ στις πόλεις και τα χωριά, στέρησαν από τον ΔΣΕ το δίκτυο πληροφοριών και διοικητικής μέριμνας. Οι αντάρτες βρέθηκαν ξαφνικά απομονωμένοι στα χιονισμένα βουνά του Ταΰγετου, του Πάρνωνα και του Μαινάλου, χωρίς τροφή, χωρίς πολεμοφόδια και χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας με την ηγεσία τους στη Βόρεια Ελλάδα.

Η κατάρρευση του ΔΣΕ και το τραγικό φινάλε

Η εφαρμογή του σχεδίου «Περιστερά» υπήρξε ραγδαία και ανελέητη. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, οι κυβερνητικές δυνάμεις άρχισαν να στενεύουν τον κλοιό γύρω από τις μονάδες των ανταρτών. Οι μάχες που ακολούθησαν ήταν άνισες. Οι μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού, εξουθενωμένοι από την πείνα και το δριμύ ψύχος, προσπάθησαν να διασπάσουν τις γραμμές του στρατού, αλλά οι περισσότερες προσπάθειες κατέληξαν σε σφαγή. Μέχρι τις αρχές του 1949, η ΙΙΙ Μεραρχία του ΔΣΕ είχε ουσιαστικά διαλυθεί.

Η επιτυχία της επιχείρησης «Περιστερά» είχε τεράστια ψυχολογική σημασία για την κυβέρνηση των Αθηνών. Ήταν η πρώτη φορά που μια ολόκληρη γεωγραφική περιοχή «εκκαθαριζόταν» πλήρως, επιτρέποντας στον Εθνικό Στρατό να αποδεσμεύσει χιλιάδες άνδρες και να τους μεταφέρει στο μέτωπο του Γράμμου και του Βίτσι για το τελικό χτύπημα. Για την Πελοπόννησο, όμως, το τέλος των επιχειρήσεων άφησε πίσω του μια κατεστραμμένη ύπαιθρο, χιλιάδες νεκρούς και ένα βαθύ κοινωνικό τραύμα που θα χρειαζόταν δεκαετίες για να επουλωθεί. Ο στρατηγός Τσακαλώτος, με το σχέδιο αυτό, απέδειξε ότι ο πόλεμος είχε εισέλθει στην τελική του φάση, όπου η στρατιωτική ισχύς σε συνδυασμό με τον απόλυτο έλεγχο του πληθυσμού θα έκρινε τον νικητή.