Σαν σήμερα, 19 Δεκεμβρίου 1913: Η φονική επιδημία τύφου στην Αθήνα που άφησε πίσω της 300 νεκρούς

Η 19η Δεκεμβρίου του 1913 έχει καταγραφεί στις μαύρες σελίδες της αθηναϊκής ιστορίας ως η αφετηρία μιας από τις πιο οδυνηρές υγειονομικές κρίσεις που γνώρισε ποτέ η πόλη. Ενώ η Ελλάδα προσπαθούσε ακόμα να συνέλθει από τους Βαλκανικούς Πολέμους και να ενσωματώσει τα νέα εδάφη, ένας αόρατος και θανάσιμος εχθρός έκανε την εμφάνισή του στο εσωτερικό της πρωτεύουσας. Η επιδημία του τυφοειδούς πυρετού που ξέσπασε εκείνη την ημέρα δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα μιας εγκληματικής αμέλειας στις υποδομές ύδρευσης, που οδήγησε στον θάνατο περισσότερους από 300 πολίτες και βύθισε χιλιάδες οικογένειες στον τρόμο και την απόγνωση.

Η μόλυνση του δημοτικού υδραγωγείου και η αρχή του κακού

Όλα ξεκίνησαν από το κεντρικό δίκτυο ύδρευσης της πόλης, το οποίο εκείνη την εποχή ήταν απελπιστικά απαρχαιωμένο και ανεπαρκές για τον διαρκώς αυξανόμενο πληθυσμό της Αθήνας. Το Δημοτικό Υδραγωγείο, που τροφοδοτούσε τις περισσότερες συνοικίες, εμφάνισε σοβαρά προβλήματα στεγανότητας. Λόγω των έντονων βροχοπτώσεων των προηγούμενων ημερών, ακάθαρτα νερά από αποχετεύσεις και επιφανειακές απορροές εισχώρησαν στους αγωγούς του πόσιμου νερού, μεταφέροντας το βακτήριο της σαλμονέλας. Οι κάτοικοι της Αθήνας, ανυποψίαστοι για τον κίνδυνο που παραμόνευε στις βρύσες των σπιτιών τους, συνέχισαν να χρησιμοποιούν το νερό για τις καθημερινές τους ανάγκες, γινόμενοι έτσι τα πρώτα θύματα μιας αλυσίδας μολύνσεων που εξαπλώθηκε με ταχύτητα πυρκαγιάς.

Μέσα σε ελάχιστα εικοσιτετράωρα, τα νοσοκομεία της πόλης άρχισαν να γεμίζουν με ανθρώπους που παρουσίαζαν υψηλό πυρετό, έντονους πόνους στην κοιλιακή χώρα και εξάντληση. Η διάγνωση του τύφου επιβεβαιώθηκε γρήγορα από τους γιατρούς της εποχής, αλλά η έκταση του φαινομένου ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη. Η Αθήνα του 1913 δεν διέθετε τις απαραίτητες κλίνες ούτε τα φάρμακα για να αντιμετωπίσει μια κρίση τέτοιου μεγέθους, και σύντομα η κατάσταση τέθηκε εκτός ελέγχου, με τους θανάτους να αυξάνονται καθημερινά και τις αρχές να παρακολουθούν αδύναμες την τραγωδία.

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Ο πανικός στην πόλη και η ανεπάρκεια των Αρχών

Η είδηση ότι το νερό της πόλης ήταν μολυσμένο προκάλεσε πρωτοφανή πανικό στους Αθηναίους. Οι δρόμοι γύρω από τις λίγες πηγές που θεωρούνταν ακόμα ασφαλείς γέμισαν από κόσμο που προσπαθούσε να εξασφαλίσει λίγο καθαρό νερό, ενώ οι τιμές του εμφιαλωμένου νερού και του πάγου εκτοξεύτηκαν στα ύψη, οδηγώντας σε φαινόμενα αισχροκέρδειας. Ο Τύπος της εποχής άσκησε δριμεία κριτική στον Δήμο Αθηναίων και την κυβέρνηση, κατηγορώντας τους για εγκληματική καθυστέρηση στη λήψη μέτρων και για την πλήρη εγκατάλειψη των έργων υποδομής που θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει τη μόλυνση.

Η αντίδραση του κρατικού μηχανισμού ήταν σπασμωδική και ανεπαρκής. Παρόλο που δόθηκαν οδηγίες στους πολίτες να βράζουν το νερό πριν από τη χρήση, πολλοί δεν είχαν τα μέσα ή την ενημέρωση για να το πράξουν. Ταυτόχρονα, οι προσπάθειες απολύμανσης του υδραγωγείου με χλώριο ήταν πρωτόγονες και δεν κατάφεραν να σταματήσουν αμέσως τη διασπορά του μικροβίου. Ο αριθμός των κρουσμάτων έφτασε σε χιλιάδες, και οι νεκροφόρες έγιναν καθημερινή εικόνα στους δρόμους της Αθήνας, καθώς η επιδημία χτυπούσε αδιάκριτα πλούσιους και φτωχούς, αν και οι λαϊκές συνοικίες με τις χειρότερες συνθήκες υγιεινής πλήρωσαν τον βαρύτερο φόρο αίματος.

Η κληρονομιά της τραγωδίας και η αλλαγή σελίδας στην ύδρευση

Ο απολογισμός της επιδημίας του 1913 ήταν αποκαρδιωτικός, με περισσότερους από 300 καταγεγραμμένους θανάτους, αν και οι ανεπίσημες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για πολύ περισσότερα θύματα που πέθαναν στα σπίτια τους χωρίς να καταγραφούν. Η τραγωδία αυτή λειτούργησε ως ένα βίαιο ξύπνημα για την ελληνική πολιτεία. Έγινε πλέον σαφές ότι η Αθήνα δεν μπορούσε να συνεχίσει να υδρεύεται από το παλιό Αδριάνειο Υδραγωγείο και τις τοπικές πηγές, οι οποίες ήταν ευάλωτες σε μολύνσεις και ανεπαρκείς για τις ανάγκες μιας σύγχρονης πρωτεύουσας.

Η πίεση της κοινής γνώμης μετά την επιδημία ήταν τόσο έντονη, που ανάγκασε τις κυβερνήσεις των επόμενων ετών να θέσουν ως απόλυτη προτεραιότητα την επίλυση του υδρευτικού ζητήματος. Ήταν αυτή η οδυνηρή εμπειρία που άνοιξε τον δρόμο για τις μεγάλες μελέτες και τελικά για την κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα και της λίμνης την επόμενη δεκαετία, έργα που άλλαξαν ριζικά την ποιότητα ζωής στην Αττική. Η 19η Δεκεμβρίου 1913 παραμένει μια υπενθύμιση του πόσο στενά συνδεδεμένη είναι η δημόσια υγεία με την ποιότητα των υποδομών, και πώς μια παράλειψη στην προστασία του πιο βασικού αγαθού, του νερού, μπορεί να οδηγήσει σε μια ανυπολόγιστη κοινωνική καταστροφή.