Σαν σήμερα, 17 Νοεμβρίου 1903: Η μεγάλη ρήξη – Όταν οι Μπολσεβίκοι γεννήθηκαν μέσα στη διάσπαση

Σαν σήμερα, στις 17 Νοεμβρίου του 1903, ολοκληρώθηκε μια δραματική διάσπαση στο εσωτερικό του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού και Εργατικού Κόμματος (ΡΣΔΕΚ), ένα γεγονός που άλλαξε οριστικά την πορεία της ρωσικής και παγκόσμιας ιστορίας. Η ρήξη αυτή, που εκδηλώθηκε πλήρως κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Συνεδρίου του ΡΣΔΕΚ, το οποίο είχε ξεκινήσει στις Βρυξέλλες και ολοκληρώθηκε στο Λονδίνο, οδήγησε στη γέννηση των δύο κύριων φατριών: των Μπολσεβίκων (Bolsheviki, από τη ρωσική λέξη bol’shinstvo που σημαίνει «πλειοψηφία») και των Μενσεβίκων (Mensheviki, από τη ρωσική λέξη menshinstvo που σημαίνει «μειοψηφία»). Αυτή η φαινομενικά εσωκομματική διαμάχη για τεχνικές λεπτομέρειες της οργάνωσης και της στρατηγικής έμελλε να καθορίσει την ιδεολογική μάχη για τον έλεγχο της Ρωσικής Επανάστασης.

Η διαμάχη των ιδεών: Οργάνωση και επανάσταση

Το Δεύτερο Συνέδριο του ΡΣΔΕΚ του 1903 συγκλήθηκε με σκοπό την ενοποίηση των διάσπαρτων σοσιαλιστικών ομάδων της Ρωσικής Αυτοκρατορίας σε ένα ενιαίο κόμμα, βασισμένο στις αρχές του μαρξισμού. Ωστόσο, οι έντονες διαφωνίες μεταξύ των ηγετικών φυσιογνωμιών, κυρίως του Βλαντιμίρ Ίλιτς Ουλιάνοφ (Λένιν) και του Γιούλι Μάρτοφ, οδήγησαν σε μια βαθιά και αξεπέραστη διάσταση απόψεων.

Η κύρια διαφωνία αφορούσε το άρθρο 1 του Καταστατικού του Κόμματος, το οποίο καθόριζε ποιος θα μπορούσε να θεωρείται μέλος του ΡΣΔΕΚ. Ο Λένιν υποστήριζε τη δημιουργία ενός αυστηρά συγκεντρωτικού, πειθαρχημένου και κλειστού κόμματος από επαγγελματίες επαναστάτες. Σύμφωνα με την άποψή του, το μέλος του κόμματος έπρεπε όχι μόνο να αποδέχεται το πρόγραμμα του, αλλά και να συμμετέχει ενεργά σε μία από τις οργανώσεις του. Η πρόταση του Λένιν απαιτούσε αφοσίωση, δράση και πλήρη υπακοή στις κομματικές δομές, ώστε το κόμμα να μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά υπό τις συνθήκες της τσαρικής απολυταρχίας.

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Η ανατριχιαστική απόπειρα «ξεπλύματος» του δολοφόνου – Όταν η υπεράσπιση γίνεται «ύβρις» προς το θύμα

Αντιθέτως, ο Μάρτοφ, ηγέτης των μελλοντικών Μενσεβίκων, υποστήριζε ένα πιο ανοιχτό, ευέλικτο και μαζικό κόμμα, όπου η ιδιότητα του μέλους θα μπορούσε να αποκτηθεί και με την απλή αποδοχή του προγράμματος και την οικονομική συνεισφορά. Ο Μάρτοφ και οι υποστηρικτές του (στους οποίους ανήκε αρχικά και ο Τρότσκι) έβλεπαν το κόμμα ως μια πλατιά οργάνωση που θα περιελάμβανε ένα μεγάλο μέρος της εργατικής τάξης και θα λειτουργούσε σύμφωνα με τα πρότυπα των ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων.

Η ονοματοδοσία και η εδραίωση των δύο πόλων

Η κρίσιμη στιγμή της διάσπασης ήρθε κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας για την εκλογή της κεντρικής ηγεσίας του κόμματος και του εκδοτικού οργάνου. Μετά την αποχώρηση ορισμένων μετριοπαθών αντιπροσώπων (του Bund), οι υποστηρικτές του Λένιν εξασφάλισαν μια οριακή πλειοψηφία στις ψηφοφορίες για τα κεντρικά όργανα. Ο Λένιν εκμεταλλεύτηκε αυτή τη στιγμιαία αριθμητική υπεροχή για να ονομάσει την παράταξή του Μπολσεβίκους (πλειοψηφούντες) και τους αντιπάλους του Μενσεβίκους (μειοψηφούντες).

Αυτή η ονοματοδοσία, που έδινε στους Λενινιστές ένα ψυχολογικό και πολιτικό πλεονέκτημα, παγιώθηκε στη συνείδηση του ρωσικού λαού, παρά το γεγονός ότι οι Μενσεβίκοι συχνά διέθεταν μεγαλύτερη δύναμη σε τοπικές οργανώσεις και αργότερα, σε ορισμένες περιόδους, είχαν την πλειοψηφία στο κόμμα.

Η ιδεολογική διαφορά εμβαθύνθηκε μετά τη διάσπαση, ξεπερνώντας το ζήτημα της κομματικής οργάνωσης.

Οι Μπολσεβίκοι, υπό την αδιαμφισβήτητη ηγεσία του Λένιν, υιοθέτησαν μια πιο επαναστατική, ριζοσπαστική προσέγγιση. Πίστευαν ότι η σοσιαλιστική επανάσταση ήταν δυνατή ακόμη και σε μια καθυστερημένη καπιταλιστικά χώρα όπως η Ρωσία, με την δικτατορία του προλεταριάτου ως άμεσο στόχο. Για αυτούς, η αστική-δημοκρατική επανάσταση ήταν απλώς ένα προοίμιο της σοσιαλιστικής.

Οι Μενσεβίκοι υιοθέτησαν μια πιο ορθόδοξη μαρξιστική στάση. Πίστευαν ότι η Ρωσία έπρεπε πρώτα να περάσει από μια μακρά περίοδο αστικής-δημοκρατικής διακυβέρνησης και βιομηχανικής ανάπτυξης, πριν ωριμάσουν οι συνθήκες για τη σοσιαλιστική επανάσταση. Υποστήριζαν τη συνεργασία με τα φιλελεύθερα αστικά κόμματα για την ανατροπή του Τσάρου και τη δημιουργία μιας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Η κληρονομιά της διάσπασης και ο δρόμος προς τον Οκτώβρη

Η ρήξη του 1903 δεν ήταν απλώς μια διαμάχη μεταξύ δύο τάσεων. Ήταν η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ δύο διαφορετικών αντιλήψεων για το πώς έπρεπε να γίνει η επανάσταση στη Ρωσία και το ποιος θα την καθοδηγούσε. Η επιμονή του Λένιν σε ένα κόμμα-πρωτοπορία αποδείχθηκε καθοριστική. Παρόλο που οι δύο φατρίες συνέχισαν να ανήκουν τυπικά στο ίδιο κόμμα για αρκετά χρόνια (με ορισμένες προσπάθειες επανένωσης, όπως το 1910), η de facto διάσπαση ήταν οριστική.

Η Επανάσταση του 1905 δοκίμασε τις στρατηγικές και των δύο πλευρών, αλλά τελικά η συγκεντρωτική και αταλάντευτη δομή των Μπολσεβίκων τούς έδωσε το πλεονέκτημα στην κρίσιμη στιγμή. Η οριστική διάλυση του ΡΣΔΕΚ σε δύο ανεξάρτητα κόμματα έλαβε χώρα το 1912 στο Συνέδριο της Πράγας.

Το αποκορύφωμα αυτής της ιστορικής ρήξης ήρθε το 1917. Ενώ οι Μενσεβίκοι συμμετείχαν στην Προσωρινή Κυβέρνηση που προέκυψε από την Φεβρουαριανή Επανάσταση, πιστεύοντας ότι έπρεπε να ολοκληρωθεί η αστική φάση, οι Μπολσεβίκοι, με τον Λένιν να επιστρέφει στη Ρωσία και να απαιτεί «όλη η εξουσία στα Σοβιέτ», οργάνωσαν την Οκτωβριανή Επανάσταση. Η νίκη των Μπολσεβίκων τον Οκτώβριο του 1917 έδωσε τελικά την επαλήθευση στη στρατηγική του Λένιν.

Η διάσπαση της 17ης Νοεμβρίου 1903 δεν ήταν απλώς μια σελίδα στην ιστορία ενός κόμματος· ήταν η ιδρυτική πράξη του Μπολσεβικισμού ως διακριτής, παγκόσμιας πολιτικής δύναμης, η οποία οδήγησε στη δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης και καθόρισε τον ρου του 20ού αιώνα.