Σαν σήμερα, 17 Μαρτίου 1861: Η γέννηση της σύγχρονης Ιταλίας – Η ημέρα που το όνειρο του «Risorgimento» έγινε πραγματικότητα υπό το στέμμα του Βίκτορα Εμμανουήλ Β’
Η σημερινή ημερομηνία, 17 Μαρτίου, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην ευρωπαϊκή ιστορία του 19ου αιώνα, καθώς σηματοδοτεί τη ληξιαρχική πράξη γέννησης ενός από τα πιο εμβληματικά εθνικά κράτη της ηπείρου μας. Σαν σήμερα, το 1861, η Ιταλική Χερσόνησος, η οποία για αιώνες παρέμενε κατακερματισμένη σε αντιμαχόμενα βασίλεια, δουκάτα και παπικά εδάφη, ενώθηκε για πρώτη φορά υπό μια ενιαία διοίκηση. Το κοινοβούλιο στο Τορίνο ανακήρυξε επίσημα το Βασίλειο της Ιταλίας, θέτοντας στο θρόνο τον Βίκτορα Εμμανουήλ Β’ του Οίκου της Σαβοΐας, ο οποίος μέχρι τότε έφερε τον τίτλο του βασιλιά της Σαρδηνίας και του Πεδεμοντίου.
Αυτή η ενοποίηση, γνωστή ως «Risorgimento» (Παλιγγενεσία), δεν ήταν απλώς μια πολιτική απόφαση κορυφής, αλλά το επιστέγασμα δεκαετιών αιματηρών αγώνων, διπλωματικών ελιγμών και ενός διάχυτου ρομαντικού εθνικισμού που ενέπνευσε ολόκληρες γενιές Ιταλών. Σήμερα, 165 χρόνια μετά, η επέτειος αυτή μας υπενθυμίζει πώς η βούληση για εθνική αυτοδιάθεση μπορεί να ανατρέψει κατεστημένα αιώνων και να δημιουργήσει μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα στην καρδιά της Μεσογείου.
Το όνειρο της ενοποίησης και η δύναμη του Πεδεμοντίου
Για αιώνες, η Ιταλία ήταν, σύμφωνα με τη διάσημη ρήση του Μέτερνιχ, μια «γεωγραφική έκφραση» και όχι ένα κράτος. Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η χερσόνησος μετατράπηκε σε ένα μωσαϊκό από περιοχές που βρίσκονταν υπό την επιρροή των Αψβούργων της Αυστρίας, των Γάλλων Βουρβόνων και της Καθολικής Εκκλησίας. Ωστόσο, η άνοδος του φιλελευθερισμού και ο απόηχος της Γαλλικής Επανάστασης άρχισαν να σφυρηλατούν μια κοινή ιταλική συνείδηση. Το Βασίλειο της Σαρδηνίας και του Πεδεμοντίου, όντας το πιο ανεπτυγμένο οικονομικά και στρατιωτικά ανεξάρτητο ιταλικό κράτος, έγινε ο φυσικός ηγέτης αυτής της προσπάθειας.
Υπό την καθοδήγηση του ευφυούς διπλωμάτη και πρωθυπουργού Καμίλο Μπένσο, Κόμη του Καβούρ, το Πεδεμόντιο κατάφερε να μετατρέψει το τοπικό ζήτημα της ενοποίησης σε ένα ευρωπαϊκό ζήτημα. Ο Καβούρ αντιλήφθηκε ότι για να εκδιωχθούν οι Αυστριακοί από τον ιταλικό βορρά, χρειαζόταν ισχυρές συμμαχίες, όπως αυτή με τη Γαλλία του Ναπολέοντα Γ’. Οι πόλεμοι της Ανεξαρτησίας που ακολούθησαν δεν ήταν μόνο στρατιωτικές αναμετρήσεις, αλλά και μια διαρκής προσπάθεια να πειστούν οι υπόλοιποι Ιταλοί ότι η σωτηρία τους βρισκόταν στην ένωση υπό τον Οίκο της Σαβοΐας.
VIRAL
Γκαριμπάλντι και Ματσίνι: Οι αρχιτέκτονες της επανάστασης
Ενώ ο Καβούρ εργαζόταν στα σαλόνια της διπλωματίας, στο πεδίο των μαχών και της ιδεολογίας κυριαρχούσαν δύο άλλες μορφές: ο Τζουζέπε Γκαριμπάλντι και ο Τζουζέπε Ματσίνι. Ο Ματσίνι, ο «προφήτης» της ενοποίησης, έθεσε τις πνευματικές βάσεις για μια ενωμένη και δημοκρατική Ιταλία μέσω της οργάνωσης «Νέα Ιταλία». Από την άλλη, ο Γκαριμπάλντι, ο «ήρωας των δύο κόσμων», έγινε ο στρατιωτικός θρύλος που με την περίφημη «Εκστρατεία των Χιλίων» (Mille) κατάφερε να καταλύσει το Βασίλειο των Δύο Σικελιών στον νότο και να παραδώσει τις κατακτήσεις του στον Βίκτορα Εμμανουήλ Β’.
Η στιγμή της συνάντησης του Γκαριμπάλντι με τον Βίκτορα Εμμανουήλ στο Τεάνο το 1860 θεωρείται μια από τις πιο εμβληματικές της ιστορίας. Ο επαναστάτης Γκαριμπάλντι, παρά τις δημοκρατικές του πεποιθήσεις, παραμέρισε τις προσωπικές του φιλοδοξίες και χαιρέτησε τον μονάρχη ως «Βασιλιά της Ιταλίας», προκειμένου να διασφαλιστεί η ενότητα του έθνους. Αυτή η πράξη ανιδιοτέλειας ήταν που επέτρεψε την ομαλή μετάβαση προς την ανακήρυξη του βασιλείου λίγους μήνες αργότερα.
17 Μαρτίου 1861: Η επίσημη ανακήρυξη στο Τορίνο
Το ημερολόγιο έγραφε 17 Μαρτίου 1861 όταν το πρώτο ιταλικό κοινοβούλιο, συνεδριάζοντας στο Παλάτσο Καρινιάνο του Τορίνο, ψήφισε το νόμο που όριζε ότι «ο Βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ Β’ λαμβάνει για τον εαυτό του και τους διαδόχους του τον τίτλο του Βασιλιά της Ιταλίας». Ήταν μια στιγμή τεράστιας συγκίνησης. Παρόλο που η Ρώμη βρισκόταν ακόμα υπό τον έλεγχο του Πάπα και η Βενετία υπό την αυστριακή κυριαρχία, η καρδιά του νέου έθνους είχε αρχίσει να χτυπά. Η Ιταλία δεν ήταν πλέον ένα όνειρο ποιητών και επαναστατών, αλλά μια θεσμική οντότητα αναγνωρισμένη από τη διεθνή κοινότητα.
Ο Βίκτωρ Εμμανουήλ Β’ επέλεξε να διατηρήσει τον αριθμό «Β’» αντί να ονομαστεί «Α’», θέλοντας να υπογραμμίσει τη συνέχεια της δυναστείας της Σαβοΐας και το γεγονός ότι το νέο βασίλειο ήταν σε μεγάλο βαθμό μια επέκταση του Πεδεμοντίου. Αυτή η επιλογή προκάλεσε ορισμένες αντιδράσεις στους δημοκρατικούς κύκλους, αλλά λειτούργησε ως εγγύηση σταθερότητας για τις συντηρητικές δυνάμεις της Ευρώπης που έβλεπαν με καχυποψία τη δημιουργία ενός νέου μεγάλου παίκτη στη Μεσόγειο.
Η ολοκλήρωση της ένωσης και η κληρονομιά του νέου κράτους
Το έργο που ξεκίνησε στις 17 Μαρτίου 1861 χρειάστηκε άλλη μια δεκαετία για να ολοκληρωθεί πλήρως. Το 1866 προσαρτήθηκε η Βενετία μετά τον πόλεμο με την Αυστρία, ενώ το 1870, με την κατάληψη της Ρώμης (Breccia di Porta Pia), η «Αιώνια Πόλη» έγινε η οριστική πρωτεύουσα του βασιλείου. Η ενοποίηση όμως δεν ήταν μόνο εδαφική. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Μάσιμο ντ’ Αζέλιο, «φτιάξαμε την Ιταλία, τώρα πρέπει να φτιάξουμε τους Ιταλούς».
Διαβάστε επίσης
Η πρόκληση της ενοποίησης των διαφορετικών διαλέκτων, των τοπικών παραδόσεων και των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ του πλούσιου βορρά και του αγροτικού νότου παρέμεινε το κεντρικό ζήτημα για τις επόμενες δεκαετίες. Παρόλα αυτά, η 17η Μαρτίου 1861 παραμένει η αφετηρία της ιταλικής εθνικής συνείδησης. Είναι η ημέρα που απέδειξε ότι το πνεύμα του «Risorgimento» μπορούσε να υπερνικήσει τις διαιρέσεις και να δημιουργήσει ένα κράτος που θα γινόταν σύντομα ένας από τους πυλώνες του ευρωπαϊκού πολιτισμού και της παγκόσμιας τέχνης, μόδας και βιομηχανίας.
0 ΣΧΟΛΙΑ