Σαν σήμερα, 14 Απριλίου 1986: Όταν ο Ρήγκαν «έσβησε» τα φώτα στη Λιβύη – Η νύχτα που ο Καντάφι είδε τον θάνατο κατάματα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, πριν από ακριβώς 40 χρόνια, η Μεσόγειος «φλέγονταν». Ήταν η νύχτα που η Ουάσιγκτον αποφάσισε να στείλει ένα μήνυμα που θα ακούγονταν μέχρι τις ερήμους της Αφρικής, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα των βομβών. Η Επιχείρηση «El Dorado Canyon» δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επέμβαση, ήταν η κορύφωση μιας ψυχροπολεμικής βεντέτας ανάμεσα στον Ρόναλντ Ρήγκαν και τον Μουαμάρ Καντάφι, τον άνθρωπο που ο Λευκός Οίκος είχε αποκαλέσει «λυσσασμένο σκύλο της Μέσης Ανατολής». Για περισσότερο από μία ώρα, 100 αμερικανικά αεροσκάφη σφυροκοπούσαν τη Λιβύη, αλλάζοντας για πάντα τους κανόνες της σύγκρουσης μεταξύ κρατών και τρομοκρατικών οργανώσεων.

Το φυτίλι: Η έκρηξη στη ντίσκο «La Belle»

Τίποτα δεν συμβαίνει στο κενό. Η απόφαση του Ρήγκαν να διατάξει τον βομβαρδισμό ήταν το άμεσο αποτέλεσμα μιας τρομοκρατικής επίθεσης που είχε σημειωθεί λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 5 Απριλίου 1986. Μια βόμβα εξερράγη στη ντίσκο «La Belle» στο Δυτικό Βερολίνο, ένα στέκι δημοφιλές στους Αμερικανούς στρατιώτες. Ο απολογισμός ήταν τραγικός: τρεις νεκροί (δύο εκ των οποίων Αμερικανοί) και πάνω από 200 τραυματίες. Οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες υποστήριξαν ότι υπέκλεψαν τηλεγραφήματα από τη Λιβύη προς την πρεσβεία της στο Ανατολικό Βερολίνο, τα οποία επιβεβαίωναν την εμπλοκή του Καντάφι. Για τον Ρήγκαν, το ποτήρι είχε ξεχειλίσει. Η Λιβύη δεν ήταν πια ένας μακρινός ταραχοποιός, αλλά ένας άμεσος χορηγός του θανάτου.

Η «Οδύσσεια» των F-111: Μια πτήση 6.000 μιλίων

Η επιχείρηση ήταν ένας εφοδιαστικός εφιάλτης. Η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία αρνήθηκαν να παραχωρήσουν δικαίωμα υπερπτήσης στα αμερικανικά αεροσκάφη, φοβούμενες αντίποινα. Αυτό ανάγκασε τα F-111 που απογειώθηκαν από τη Βρετανία να κάνουν έναν τεράστιο κύκλο πάνω από τον Ατλαντικό και μέσω του Γιβραλτάρ, προσθέτοντας 2.600 μίλια στη διαδρομή τους. Συνολικά, 100 αεροσκάφη συμμετείχαν στην επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένων των μαχητικών από τα αεροπλανοφόρα USS Coral Sea και USS America που έπλεαν στη Μεσόγειο. Ήταν μια επίδειξη ισχύος που σκοπό είχε να τυφλώσει την αεράμυνα της Λιβύης και να χτυπήσει την «καρδιά» του καθεστώτος.

Μία ώρα «φωτιάς» στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη

Στις 02:00 τα ξημερώματα (ώρα Λιβύης), ο ουρανός πάνω από την Τρίπολη και τη Βεγγάζη φωτίστηκε από τις εκρήξεις. Οι στόχοι ήταν στρατηγικά επιλεγμένοι: στρατιωτικοί κοιτώνες, εκπαιδευτικά κέντρα τρομοκρατών, αεροδρόμια και, φυσικά, το συγκρότημα Bab al-Azizia, η κατοικία και το αρχηγείο του ίδιου του Καντάφι. Οι Αμερικανοί χρησιμοποίησαν βόμβες καθοδηγούμενες από λέιζερ, μια τεχνολογία αιχμής για την εποχή, προσπαθώντας να ελαχιστοποιήσουν τις «παράπλευρες απώλειες». Ωστόσο, η κόλαση που επικράτησε για περίπου 12 λεπτά καθαρού βομβαρδισμού (στο πλαίσιο της συνολικής επιχείρησης) άφησε πίσω της δεκάδες νεκρούς.

Ο Καντάφι, η υιοθετημένη κόρη και οι απώλειες

Ο ίδιος ο Μουαμάρ Καντάφι επέζησε της επίθεσης, ισχυριζόμενος ότι είχε ειδοποιηθεί λίγα λεπτά πριν από τον Μαλτέζο πρωθυπουργό. Όμως, η Λιβύη ανακοίνωσε ότι μεταξύ των θυμάτων ήταν η Χάνα Καντάφι, η 15 μηνών υιοθετημένη κόρη του ηγέτη της χώρας. Αν και χρόνια αργότερα υπήρξαν αμφιβολίες για το αν η Χάνα όντως πέθανε ή αν το περιστατικό χρησιμοποιήθηκε για προπαγάνδα, η είδηση προκάλεσε διεθνή κατακραυγή. Από την αμερικανική πλευρά, η επιχείρηση δεν ήταν αναίμακτη. Ένα F-111 καταρρίφθηκε πάνω από τον κόλπο της Σύρτης, με αποτέλεσμα τον θάνατο των δύο πιλότων του, του Φερνάντο Ρίμπας-Ντομινίκι και του Λόρελ Λόου.

Η κληρονομιά της «El Dorado Canyon»

Μετά τον βομβαρδισμό, ο Ρήγκαν δήλωσε σε τηλεοπτικό διάγγελμα: «Κάναμε αυτό που έπρεπε. Αν χρειαστεί, θα το ξανακάνουμε». Η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ αποθέωσε την κίνηση, με τη δημοτικότητα του προέδρου να εκτοξεύεται. Στην Ευρώπη και τον αραβικό κόσμο, ωστόσο, οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές, με τον ΟΗΕ να καταδικάζει την επίθεση ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Σταμάτησε ο Καντάφι την τρομοκρατία; Η ιστορία λέει πως όχι. Πολλοί αναλυτές συνδέουν την τραγωδία της πτήσης Pan Am 103 πάνω από το Λόκερμπι το 1988 ως την τελική, αιματηρή απάντηση της Λιβύης στον βομβαρδισμό του ’86.

Ένα μάθημα ιστορίας που ακόμα διδάσκεται

Η 14η Απριλίου 1986 παραμένει ένα ορόσημο για τη σύγχρονη εξωτερική πολιτική. Ήταν η στιγμή που οι ΗΠΑ εφάρμοσαν το δόγμα της «ενεργητικής άμυνας» κατά της κρατικής τρομοκρατίας. Σήμερα, 40 χρόνια μετά, οι εικόνες των F-111 να διασχίζουν τη νύχτα πάνω από τη Μεσόγειο μας υπενθυμίζουν πόσο εύκολα η διπλωματία μπορεί να δώσει τη θέση της στις ιαχές του πολέμου.