Σαν σήμερα, 10 Σεπτεμβρίου 1925: Το μεγάλο παράδοξο της ιστορίας – Όταν η Ελλάδα απέκτησε Σύνταγμα Δημοκρατίας υπό τη δικτατορία

Σαν σήμερα, στις 10 Σεπτεμβρίου του 1925, η ελληνική πολιτική ιστορία έζησε ένα από τα πιο σουρεαλιστικά και παράδοξα γεγονότα της. Με την υπογραφή και τη δημοσίευση του πρώτου Συντάγματος της Ελληνικής Δημοκρατίας, η χώρα αποκτούσε ένα δημοκρατικό πολίτευμα, ένα Σύνταγμα που διακήρυττε τα δικαιώματα του πολίτη και τη λαϊκή κυριαρχία. Ωστόσο, η πράξη αυτή δεν ήταν αποτέλεσμα μιας δημοκρατικής διαδικασίας, αλλά η επιβολή του από τον δικτάτορα της εποχής, Θεόδωρο Πάγκαλο. Ένα δημοκρατικό Σύνταγμα που τέθηκε σε ισχύ υπό το καθεστώς μιας δικτατορίας, αποτελώντας ένα κομβικό σημείο που σημάδεψε ανεξίτηλα την πολιτική αντίφαση του μεσοπολέμου.

Το πολιτικό χάος μετά τη μικρασιατική καταστροφή

Για να κατανοήσουμε το πολιτικό κλίμα που οδήγησε στο παράδοξο αυτό γεγονός, πρέπει να ανατρέξουμε στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση χάους. Η ήττα είχε προκαλέσει πολιτική αστάθεια, η οικονομία είχε καταρρεύσει και το προσφυγικό ζήτημα ήταν ένα τεράστιο βάρος για το ελληνικό κράτος. Οι πολιτικές διαιρέσεις ήταν έντονες, με στρατιωτικά πραξικοπήματα και αντεπαναστάσεις να είναι στην ημερήσια διάταξη.

Σε αυτό το κλίμα, η μοναρχία είχε ήδη καταργηθεί με δημοψήφισμα το 1924, αλλά η χώρα δεν είχε ακόμα αποκτήσει ένα σταθερό πολιτικό σύστημα. Η έλλειψη σταθερότητας έδωσε την ευκαιρία σε φιλόδοξους στρατιωτικούς να επέμβουν. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος, ένας ικανός στρατιωτικός με αυταρχικές τάσεις, εκμεταλλεύτηκε το πολιτικό χάος και, με ένα αναίμακτο πραξικόπημα τον Ιούνιο του 1925, ανέτρεψε την κυβέρνηση και ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η δικτατορία του Πάγκαλου και η «Δημοκρατική» κίνηση

Ο Πάγκαλος, προκειμένου να νομιμοποιήσει το καθεστώς του, επιδίωξε να δώσει μια «δημοκρατική» χροιά στην εξουσία του. Έτσι, έθεσε σε ισχύ ένα νέο Σύνταγμα, το Σύνταγμα του 1925. Το κείμενο αυτό, στα χαρτιά τουλάχιστον, ήταν ένα από τα πιο φιλελεύθερα και δημοκρατικά Συντάγματα της εποχής του.

Προέβλεπε:

• Διαχωρισμό των εξουσιών: Με διακριτές νομοθετικές, εκτελεστικές και δικαστικές εξουσίες.
• Θεμελιώδη δικαιώματα: Την προστασία των ατομικών ελευθεριών, της ιδιοκτησίας και της ελευθερίας του Τύπου.
• Λαϊκή κυριαρχία: Τη δημοκρατική εκλογή του προέδρου της Δημοκρατίας από τον λαό.

Ωστόσο, η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική. Ο Πάγκαλος, παρόλο που είχε υπογράψει το Σύνταγμα, το υπονόμευσε άμεσα. Διέλυσε το κοινοβούλιο, απαγόρευσε την αντιπολίτευση και κυβέρνησε με διατάγματα. Ένας από τους πιο διαβόητους νόμους του ήταν η απαγόρευση των μίνι φουστών και άλλων «ανήθικων» ενδυμάτων, ενώ επέβαλε αυστηρότατη λογοκρισία. Το δημοκρατικό Σύνταγμα του 1925 υπήρχε μόνο στα χαρτιά.

Η πτώση του δικτάτορα και η κληρονομιά του Συντάγματος

Η δικτατορία του Πάγκαλου ήταν βραχύβια. Έναν χρόνο αργότερα, τον Αύγουστο του 1926, ανατράπηκε από τον στρατηγό Γεώργιο Κονδύλη. Μετά την πτώση του, το Σύνταγμα του 1925 αντικαταστάθηκε από ένα νέο, το Σύνταγμα του 1927, το οποίο επανέφερε τους δημοκρατικούς θεσμούς και άνοιξε τον δρόμο για τη Δεύτερη Ελληνική Δημοκρατία.

Η 10η Σεπτεμβρίου 1925, λοιπόν, παραμένει μια ημέρα ορόσημο, που μας υπενθυμίζει την αδυναμία της δημοκρατίας όταν η εξουσία βρίσκεται στα χέρια ενός αυταρχικού ηγέτη. Η ιστορία του Συντάγματος του 1925 είναι μια θλιβερή υπενθύμιση ότι οι νόμοι και τα συντάγματα δεν έχουν αξία αν δεν υπάρχει η πολιτική βούληση να εφαρμοστούν.

Η ημέρα αυτή μας διδάσκει ότι η δημοκρατία δεν είναι μια απλή λέξη, αλλά ένα σύστημα αξιών, κανόνων και θεσμών που πρέπει να προστατεύονται καθημερινά. Η ιστορία του Πάγκαλου και του Συντάγματος του 1925 είναι ένα μάθημα για το πώς η πολιτική ευθύνη, η ελευθερία και η δημοκρατία είναι έννοιες που πρέπει να υπερασπίζονται οι πολίτες.