Σαν σήμερα, 09 Φεβρουαρίου 1948: Ο κανονιοβολισμός της Θεσσαλονίκης
Η 9η Φεβρουαρίου του 1948 παραμένει μια από τις πιο παράδοξες και ταυτόχρονα τρομακτικές ημερομηνίες στη σύγχρονη ιστορία της Θεσσαλονίκης. Σε μια περίοδο που ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος βρισκόταν στην πιο σκληρή και αιματηρή του φάση, η «νύμφη του Θερμαϊκού» θεωρούνταν ένα ασφαλές προπύργιο των κυβερνητικών δυνάμεων, μακριά από τις ορεινές συγκρούσεις. Αυτή η αίσθηση ασφάλειας, όμως, διαλύθηκε μέσα σε λίγα λεπτά, όταν ο ήχος των κανονιοβολισμών δεν ήρθε από τη θάλασσα ή από κάποια γιορτή, αλλά από τους γύρω λόφους, σημαδεύοντας το κέντρο της πόλης.
Το εγχείρημα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) να πλήξει τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική κίνηση, αλλά ένα ψυχολογικό σοκ που είχε ως στόχο να δείξει ότι κανένα σημείο της επικράτειας δεν ήταν απρόσβλητο. Η επιχείρηση αυτή, που έμεινε στην ιστορία ως ο κανονιοβολισμός της Θεσσαλονίκης, φέρει τη σφραγίδα του Νίκου Τριανταφύλλου και αποτελεί ένα από τα πιο τολμηρά και αμφιλεγόμενα επεισόδια του αδελφοκτόνου σπαραγμού.
Η μυστική πορεία προς τα υψώματα
Όλα ξεκίνησαν λίγες ημέρες πριν, όταν μια επιλεγμένη δύναμη ανταρτών, υπό τη διοίκηση του Νίκου Τριανταφύλλου, ξεκίνησε μια ριψοκίνδυνη πορεία από τους ορεινούς όγκους της Κεντρικής Μακεδονίας. Το σχέδιο ήταν φιλόδοξο και απαιτούσε απόλυτη μυστικότητα: έπρεπε να μεταφέρουν βαριά πυροβόλα μέσα από δύσβατα μονοπάτια, αποφεύγοντας τις περιπόλους του Εθνικού Στρατού, και να φτάσουν σε απόσταση βολής από την πόλη.
Η ανταρτική δύναμη κατάφερε να προσεγγίσει την περιοχή του Δερβενίου και των υψωμάτων του Ασβεστοχωρίου χωρίς να γίνει αντιληπτή. Η επιχείρηση βασίστηκε στην ταχύτητα και τον αιφνιδιασμό. Οι αντάρτες γνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να κρατήσουν τις θέσεις τους για πολύ, καθώς η απάντηση των κυβερνητικών δυνάμεων θα ήταν συντριπτική. Στόχος τους δεν ήταν η κατάληψη της Θεσσαλονίκης, κάτι που θα ήταν στρατιωτικά αδύνατο, αλλά η δημιουργία εντυπώσεων και ο κλονισμός του ηθικού του αστικού πληθυσμού και των αρχών.
VIRAL
Όταν το πυροβολικό «μίλησε» στην Καμάρα
Τα ξημερώματα της 9ης Φεβρουαρίου, η σιωπή της νύχτας διακόπηκε από τους πρώτους απόκοσμους γδούπους. Δεκάδες βλήματα πυροβολικού άρχισαν να πέφτουν σε διάφορα σημεία της πόλης. Οι περιοχές γύρω από την Καμάρα, την οδό Εγνατία, το Επταπύργιο και το κέντρο βρέθηκαν στο στόχαστρο. Για τους κατοίκους, που μόλις είχαν αρχίσει να συνέρχονται από τις πληγές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής, ο ήχος των εκρήξεων ήταν ένας εφιάλτης που επέστρεφε.
Ο πανικός που επικράτησε ήταν απερίγραπτος. Οι άνθρωποι πετάχτηκαν από τα κρεβάτια τους έντρομοι, χωρίς να καταλαβαίνουν από πού έρχεται η επίθεση. Υπήρξε η φήμη ότι ο ΔΣΕ είχε εισβάλει στην πόλη, ενώ η σύγχυση μεγάλωνε καθώς οι αρχές προσπαθούσαν να εντοπίσουν τις θέσεις των πυροβόλων μέσα στο σκοτάδι. Τα βλήματα προκάλεσαν υλικές ζημιές σε κτήρια και, το τραγικότερο όλων, θύματα μεταξύ του άμαχου πληθυσμού. Η Θεσσαλονίκη, η πόλη που έσφυζε από ζωή παρά τις δυσκολίες της εποχής, μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες σε ένα σκηνικό πολέμου που κανείς δεν περίμενε να δει στην πόρτα του.
Η σύγχυση των αρχών και η αντίδραση
Η κυβέρνηση και η στρατιωτική διοίκηση της πόλης βρέθηκαν προ εκπλήξεως. Η ιδέα ότι οι αντάρτες είχαν καταφέρει να φέρουν πυροβολικό τόσο κοντά στη Θεσσαλονίκη θεωρούνταν μέχρι τότε σενάριο φαντασίας. Η κινητοποίηση ήταν άμεση αλλά αρχικά άτσαλη λόγω της έλλειψης πληροφόρησης. Η πόλη τέθηκε σε κατάσταση συναγερμού, επιβλήθηκε απαγόρευση κυκλοφορίας και οι δυνάμεις χωροφυλακής και στρατού άρχισαν να «χτενίζουν» την περιφέρεια.
Ο κανονιοβολισμός διήρκεσε λίγη ώρα, αλλά οι επιπτώσεις του κράτησαν μέρες. Ο Νίκος Τριανταφύλλου, έχοντας εκτελέσει την αποστολή του, διέταξε την άμεση υποχώρηση των τμημάτων του πριν προλάβει η αεροπορία ή οι επίγειες δυνάμεις να τους εγκλωβίσουν. Η επιτυχία της υποχώρησης των ανταρτών χωρίς απώλειες πρόσθεσε ακόμη μεγαλύτερο βάρος στην αποτυχία των αρχών να προστατεύσουν την πόλη από μια τέτοια ενέργεια. Στον Τύπο της εποχής, οι τίτλοι ήταν πολεμικοί, ενώ η κυβερνητική προπαγάνδα προσπάθησε να υποβαθμίσει το γεγονός, χαρακτηρίζοντάς το ως μια «άνανδρη τρομοκρατική ενέργεια» χωρίς στρατιωτική σημασία.
Το πολιτικό αποτύπωμα και η μνήμη του διχασμού
Ο κανονιοβολισμός της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε ένα σημείο καμπής στην ψυχολογία του Εμφυλίου. Για την αριστερή παράταξη ήταν: μια απόδειξη ισχύος και επιχειρησιακής ικανότητας του ΔΣΕ, μια κίνηση που ανάγκασε τον αντίπαλο να δεσμεύσει περισσότερες δυνάμεις για τη φύλαξη των αστικών κέντρων. Για την άλλη πλευρά ήταν: η επιβεβαίωση της «κομμουνιστικής απειλής» που δεν δίσταζε να χτυπήσει αμάχους μέσα στις εστίες τους, ενισχύοντας τα επιχειρήματα για την ανάγκη οριστικής συντριβής των ανταρτών.
Διαβάστε επίσης
Ιστορικά, η ενέργεια αυτή συζητείται ακόμη και σήμερα ως προς την αποτελεσματικότητα της. Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο κανονιοβολισμός πέτυχε τον σκοπό του ως κίνηση εντυπωσιασμού, ενώ άλλοι θεωρούν ότι η στοχοποίηση μιας πόλης γεμάτης αμάχους αποξένωσε ακόμη περισσότερο τον κόσμο από τον ΔΣΕ. Σε κάθε περίπτωση, η νύχτα εκείνη του Φεβρουαρίου του 1948 παραμένει μια ζωντανή υπενθύμιση του πόσο βαθιά και οδυνηρά εισχώρησε ο διχασμός στον ιστό της ελληνικής κοινωνίας.
Σήμερα, περπατώντας στους δρόμους της Θεσσαλονίκης, ελάχιστα πράγματα θυμίζουν εκείνη την αναταραχή. Όμως, στις σελίδες των παλιών εφημερίδων και στις μνήμες των γηραιότερων, ο ήχος των κανονιών του Τριανταφύλλου παραμένει ένα σύμβολο μιας εποχής που η Ελλάδα βρισκόταν στο χείλος της αβύσσου, και η Θεσσαλονίκη, για λίγες ώρες, έγινε το απροσδόκητο επίκεντρο ενός πολέμου που δεν έλεγε να τελειώσει. Η ιστορία αυτή μας διδάσκει ότι στον πόλεμο, και ειδικά στον εμφύλιο, δεν υπάρχουν ασφαλή καταφύγια, και οι πληγές που ανοίγουν δεν αφορούν μόνο τα κτήρια, αλλά τις ίδιες τις ψυχές των ανθρώπων.
0 ΣΧΟΛΙΑ