Σαν σήμερα, 08 Δεκεμβρίου 1971: Ο καρδιοχειρουργός Γεώργιος Τόλης πραγματοποιεί την πρώτη εγχείρηση «bypass» στην Ελλάδα στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός»

Στις 8 Δεκεμβρίου του 1971, ένα βαρύ, ανήσυχο κλίμα επικρατούσε στο χειρουργείο του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» στην Αθήνα. Η μέρα αυτή έμελλε να σημάνει μία κοσμογονική αλλαγή για την ελληνική ιατρική, θέτοντας τη χώρα στον χάρτη της πλέον αιχμής καρδιοχειρουργικής. Μία εξαιρετικά απαιτητική επέμβαση, που μέχρι τότε αποτελούσε προνόμιο λίγων εξειδικευμένων κέντρων της Δύσης, επρόκειτο να επιχειρηθεί για πρώτη φορά με επιτυχία επί ελληνικού εδάφους: η εγχείριση αορτοστεφανιαίας παράκαμψης –γνωστή απλά ως «bypass»– από τον καρδιοχειρουργό Γεώργιο Τόλη.

Η νέα επιδημία και η λύση της παράκαμψης

Ο 20ός αιώνας είχε φέρει μαζί του, πέρα από την τεχνολογική πρόοδο, και μία σιωπηλή επιδημία: τη στεφανιαία νόσο. Η αυξανόμενη κατανάλωση λιπαρών, το κάπνισμα και το στρες, οδηγούσαν σε προοδευτική στένωση των στεφανιαίων αρτηριών που αιματώνουν τον καρδιακό μυ, προκαλώντας εμφράγματα και, συχνά, τον θάνατο.

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’70, οι χειρουργικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της στεφανιαίας νόσου ήταν περιορισμένες και συχνά αναποτελεσματικές. Η λύση που έμελλε να αλλάξει τον ρου της ιατρικής ήταν η αορτοστεφανιαία παράκαμψη (CABG). Η φιλοσοφία της ήταν επαναστατική: αντί να επιχειρήσουν τη διάνοιξη του στενωμένου αγγείου, οι χειρουργοί θα δημιουργούσαν μία «παράκαμψη» (bypass), λαμβάνοντας φλέβες ή αρτηρίες από άλλο σημείο του σώματος (συνήθως τη σαφηνή φλέβα του ποδιού ή την έσω μαστική αρτηρία) και τις χρησιμοποιούσαν ως «γέφυρες» για να παρακάμψουν το φραγμένο τμήμα της στεφανιαίας αρτηρίας. Έτσι, το αίμα μπορούσε να φτάσει ξανά στο τμήμα του μυοκαρδίου που υπέφερε από ισχαιμία.

VIRAL

Θρίλερ στη Κυψέλη: Φόβοι ότι η σορός στη βαλίτσα ενδέχεται να ανήκει στην 50χρονη Κινέζα μεταφράστρια που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς από την Αρτέμιδα!

Σε ομηρία ένα ολόκληρο χωριό: Η σκοτεινή δράση του προέδρου κοινότητας, του αδερφού του και του πυροσβέστη με τους εμπρησμούς

Φως στο σκοτάδι: Το «μαύρο τετράδιο» του Μπάμπη Κούτσικου αποκάλυψε το κίνητρο πίσω από τη σφαγή στον βάλτο!

Η τεχνική απαιτούσε όχι μόνο εξαιρετική χειρουργική ακρίβεια, αλλά και την πλήρη γνώση της χρήσης της εξωσωματικής κυκλοφορίας (της μηχανής καρδιάς-πνεύμονα) για να «κοιμηθεί» η καρδιά κατά τη διάρκεια της επέμβασης.

Ο πρωτοπόρος: Γεώργιος Τόλης και η επιστροφή από την Αμερική

Ο άνθρωπος που έφερε αυτή τη γνώση και τόλμη στην Ελλάδα ήταν ο Γεώργιος Τόλης. Είχε εκπαιδευτεί και εργαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, ένα περιβάλλον όπου η καρδιοχειρουργική βρισκόταν ήδη σε πλήρη άνθηση. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, ο Τόλης ανέλαβε να ιδρύσει και να οργανώσει την πρώτη πλήρως εξοπλισμένη Καρδιοχειρουργική Κλινική στον «Ευαγγελισμό», ένα από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της χώρας.

Η κλινική αυτή, που πλέον διέθετε τη μηχανή εξωσωματικής κυκλοφορίας και τον απαραίτητο τεχνολογικό εξοπλισμό, άρχισε να πραγματοποιεί επεμβάσεις ανοικτής καρδιάς. Ωστόσο, η επέμβαση bypass, που απαιτούσε τη σύνδεση αγγείων μικρής διαμέτρου με απόλυτη ακρίβεια, θεωρούνταν ορόσημο. Ο Τόλης δεν ήταν μόνο ένας εξαιρετικός χειρουργός, αλλά και ένας οραματιστής. Η δική του πίστη στις δυνατότητες της ελληνικής ιατρικής και η αποφασιστικότητά του να μην υστερεί η Ελλάδα σε σχέση με τα ευρωπαϊκά και αμερικανικά κέντρα, ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από την ιστορική ημερομηνία.

Το ιστορικό χειρουργείο: Ακρίβεια στα όρια

Στις 8 Δεκεμβρίου 1971, η ομάδα του Γεωργίου Τόλη μπήκε στο χειρουργείο για να αντιμετωπίσει την περίπτωση του ασθενούς Βασιλείου Β., ενός οικοδόμου που έπασχε από σοβαρή στεφανιαία νόσο και η ζωή του κρεμόταν κυριολεκτικά από μία κλωστή.

Η επιτυχία της επέμβασης εξαρτιόταν από πολλούς παράγοντες: την άψογη λειτουργία της εξωσωματικής κυκλοφορίας, τον λεπτό χειρισμό των στεφανιαίων αρτηριών και τη σχολαστική εκτέλεση της αναστόμωσης (της σύνδεσης του μοσχεύματος με το στεφανιαίο αγγείο). Η διαδικασία απαιτούσε ώρες συγκέντρωσης, καθώς οποιοδήποτε λάθος στην τεχνική μπορούσε να αποβεί μοιραίο για τον ασθενή.

Η επέμβαση στέφθηκε με πλήρη επιτυχία. Ο Βασίλειος Β. επέζησε της απαιτητικής επέμβασης και πήρε εξιτήριο, ζώντας για πολλά χρόνια μετά, αποτελώντας τη ζωντανή απόδειξη της επιτυχίας της νέας τεχνικής. Η επιτυχία αυτή δεν ήταν απλώς ιατρική νίκη, αλλά μία ψυχολογική ώθηση για το ελληνικό ιατρικό σύστημα.

Η κληρονομιά και η λήξη του ιατρικού εξωτερικού

Η είδηση της επιτυχίας της πρώτης επέμβασης bypass διαδόθηκε αμέσως και είχε άμεσες και εκτεταμένες συνέπειες.

Καταρχάς, η επέμβαση έθεσε τέλος σε μία οδυνηρή πρακτική της εποχής: το ιατρικό «εξωτερικό». Μέχρι τότε, πολλοί πλούσιοι ή εύποροι Έλληνες, που έπασχαν από σοβαρά καρδιολογικά προβλήματα, αναγκάζονταν να ταξιδεύουν σε κέντρα του Λονδίνου, της Ζυρίχης ή των ΗΠΑ για να υποβληθούν σε bypass. Με την καθιέρωση της τεχνικής στον «Ευαγγελισμό», η επέμβαση έγινε πλέον διαθέσιμη σε όλους τους Έλληνες ασθενείς, ανεξαρτήτως οικονομικής δυνατότητας, μέσω του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.

Δεύτερον, η Κλινική Καρδιοχειρουργικής του Ευαγγελισμού, υπό την καθοδήγηση του Γεωργίου Τόλη, εξελίχθηκε σε πρότυπο κέντρο και σχολείο. Για τις επόμενες δεκαετίες, η κλινική αυτή εκτέλεσε τον μεγαλύτερο όγκο πολύπλοκων καρδιοχειρουργικών επεμβάσεων στην Ελλάδα και αποτέλεσε τον κυριότερο εκπαιδευτικό πυρήνα για όλη τη νέα γενιά Ελλήνων καρδιοχειρουργών. Πολλοί από τους κορυφαίους σύγχρονους χειρουργούς της χώρας μαθήτευσαν δίπλα στον Τόλη, μεταφέροντας την τεχνογνωσία σε άλλα νοσοκομεία και περιφερειακά κέντρα.

Η 8η Δεκεμβρίου 1971 δεν ήταν απλώς μία ημερομηνία ρεκόρ. Ήταν η ημέρα που η ελληνική ιατρική απέδειξε ότι μπορούσε να ανταποκριθεί στις πιο σύγχρονες προκλήσεις, δίνοντας ελπίδα και ζωή σε χιλιάδες ασθενείς που μέχρι τότε θεωρούνταν καταδικασμένοι. Ο Γεώργιος Τόλης αναγνωρίστηκε ως ένας από τους θεμελιωτές της σύγχρονης καρδιοχειρουργικής στην Ελλάδα, αφήνοντας πίσω του μία κληρονομιά που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, χάρη σε εκείνη την τολμηρή και επιτυχημένη πρώτη φορά στο χειρουργείο του «Ευαγγελισμού».