Σαν σήμερα, 08 Δεκεμβρίου 1797: Συλλαμβάνεται στην Τεργέστη o Ρήγας Φεραίος, μαζί με τον συνεργάτη του Χριστόφορο Περραιβό

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, ξημερώνοντας η 9η Δεκεμβρίου του 1797, στους δρόμους της Τεργέστης, του λαμπερού λιμανιού της Αυστριακής Αυτοκρατορίας, η ατμόσφαιρα ήταν ψυχρή, ταιριαστή με τη μοίρα που περίμενε δύο διακεκριμένους ταξιδιώτες. Στο ξενοδοχείο «Βασιλικόν», μια λιτή, αλλά καίρια πράξη της Αυστριακής Αστυνομίας έμελλε να ανακόψει, όχι απλώς ένα ταξίδι, αλλά την ίδια την πρώτη επαναστατική σπίθα των Βαλκανίων. Ο Ρήγας Βελεστινλής –ο μέγας οραματιστής της ελευθερίας– συνελήφθη, μαζί με τον στενό συνεργάτη του, Χριστόφορο Περραιβό, σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους για τον ίδιο και την προδοσία ενός μεγαλόπνοου οράματος.

Η τελευταία πράξη στην πόλη-σταθμό

Ο Ρήγας δεν ήταν απλώς ένας λόγιος. Ήταν ο αρχιτέκτονας ενός ολόκληρου επαναστατικού οικοδομήματος, εμπνευσμένου από τη Γαλλική Επανάσταση, το οποίο φιλοδοξούσε να ελευθερώσει όχι μόνο τους Έλληνες, αλλά όλους τους λαούς της Βαλκανικής από τον οθωμανικό ζυγό. Είχε εκδώσει στη Βιέννη έργα-φωτιά, όπως η «Χάρτα της Ελλάδος» και κυρίως η «Νέα Πολιτική Διοίκηση» που περιείχε τα «Δίκαια του Ανθρώπου» και τον φλογερό «Θούριο». Το σύνθημα «Κάλλιο για την πατρίδα κανένας να χαθή, παρά να ζη enslaved σ’ αυτή τη σκλαβιά» δεν ήταν απλώς στίχοι, αλλά κάλεσμα σε ένοπλη δράση.

Σκοπός του ταξιδιού του, που ξεκίνησε με αυστριακό διαβατήριο, ήταν να φτάσει στην Ελλάδα μέσω της Τεργέστης, να συναντήσει τον Γάλλο Πρόξενο Μπρεσέτ για να εξασφαλίσει τη γαλλική υποστήριξη και στη συνέχεια να αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο, στους ανυπότακτους Μανιάτες, για να κηρύξει την έναρξη του Αγώνα. Ο Ρήγας είχε υποτιμήσει τον κίνδυνο, θεωρώντας ότι οι Αυστριακοί θα ήταν τουλάχιστον ανεκτικοί στις προσπάθειες εναντίον των Οθωμανών, μιας αντίπαλης αυτοκρατορίας. Η εκτίμησή του αυτή αποδείχθηκε μοιραίο σφάλμα.

Η καταδίκη από την προδοσία

Η σύλληψη δεν ήταν τυχαία. Ήταν αποτέλεσμα μιας τραγικής προδοσίας που έλαβε χώρα λίγες μέρες νωρίτερα.

Πριν αναχωρήσει από τη Βιέννη, ο Ρήγας είχε στείλει στην Τεργέστη πέντε μεγάλα κιβώτια με όλο το επαναστατικό του υλικό: αντίτυπα του Θουρίου, του Συντάγματος και της Χάρτας, τα οποία προορίζονταν για διανομή στον σκλαβωμένο Ελληνισμό. Τα κιβώτια είχαν σταλεί στον έμπιστο φίλο του, Αντώνιο Νιώτη. Δυστυχώς, ο Νιώτης απουσίαζε σε εμπορική αποστολή στη Δαλματία. Την παραλαβή ανέλαβε ο συνεταίρος του, ο έμπορος Δημήτριος Οικονόμου από την Κοζάνη.

Ο Οικονόμου, από φόβο ή μικροψυχία, παραβίασε τα κιβώτια. Μόλις αντίκρισε το επαναστατικό περιεχόμενο, συνειδητοποίησε τη σημασία του φορτίου και την επικινδυνότητά του για την αυστριακή επικράτεια. Χωρίς δισταγμό, μετέβη στην Αυστριακή Αστυνομία και κατέδωσε τον Ρήγα, παραδίδοντας τα κιβώτια ως ατράνταχτα τεκμήρια. Οι Αυστριακοί, οι οποίοι τηρούσαν αυστηρή στάση απέναντι σε κάθε επαναστατική κίνηση, ειδικά μετά τις αναταραχές στη Γαλλία, έλαβαν αμέσως δραστικά μέτρα. Περίμεναν την άφιξη του Ρήγα, ο οποίος με τον Περραιβό έφτασε στην πόλη γύρω στις 19 Δεκεμβρίου (σύμφωνα με το Γρηγοριανό ημερολόγιο), και τον συνέλαβαν αμέσως στο ξενοδοχείο του.

Η ανάκριση, η απόγνωση και το ήθος του ήρωα

Ο Ρήγας, ο οποίος μεταφέρθηκε σιδηροδέσμιος, υποβλήθηκε σε σκληρή ανάκριση στην Τεργέστη. Οι ανακριτές προσπαθούσαν να αποσπάσουν πληροφορίες για τους συνεργάτες του και το μέγεθος της επαναστατικής του οργάνωσης. Εκείνες τις στιγμές, ο οραματιστής έδειξε το σπάνιο ήθος του.

Συνειδητοποιώντας την παγίδα, και φοβούμενος ότι δεν θα άντεχε στα βασανιστήρια, επιχειρώντας να προστατεύσει τους συντρόφους του και το δίκτυο της επανάστασης, ο Ρήγας προχώρησε σε μία πράξη απόγνωσης και αυτοθυσίας. Τη νύχτα της 30ής προς 31η Δεκεμβρίου, επιχείρησε να αυτοκτονήσει με ένα μικρό μαχαιρίδιο που είχε κρύψει, τραυματίζοντας τον εαυτό του στο υπογάστριο. Απέτυχε. Τραυματισμένος, μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο, όπου παρέμεινε υπό αυστηρή φρούρηση μέχρι τον Φεβρουάριο του 1798. Η πράξη αυτή αποκάλυπτε την αδιαπραγμάτευτη πίστη του: ο θάνατός του ήταν προτιμότερος από την ακούσια προδοσία των ιδανικών του.

Τον Φεβρουάριο, ο Ρήγας, μαζί με τους συλληφθέντες συντρόφους του, μεταφέρθηκε στη Βιέννη, όπου συνεχίστηκαν οι ανακρίσεις. Ο Χριστόφορος Περραιβός, ως μέλος της οργάνωσης, συμμετείχε στις ανακρίσεις, αλλά η μοίρα του ήταν διαφορετική.

Η τελευταία πτήση προς το Νεμπόϊζα

Η τύχη του Ρήγα και των επτά συντρόφων του (μεταξύ των οποίων οι αδελφοί Εμμανουήλ και Αντώνιος Ιωάννου, ο Δημήτριος Νικολίδης κ.ά.) επισφραγίστηκε από τη διπλωματία. Το συντηρητικό καθεστώς της Αυστρίας, θέλοντας να διατηρήσει τις καλές σχέσεις με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, απέναντι στην οποία ο Ρήγας είχε στραφεί ευθέως, αποφάσισε τη φρικτή παράδοση των συλληφθέντων.

Καθώς ο Ρήγας και οι επτά σύντροφοί του ήταν Οθωμανοί υπήκοοι, οι Αυστριακοί τους εξέδωσαν στις οθωμανικές αρχές στο Σεμλίνο. Από εκεί, μεταφέρθηκαν στις φυλακές του Πύργου Νεμπόϊζα (Πύργος του Φόβου) στο Βελιγράδι, στις όχθες του Δούναβη.

Ύστερα από έξι μήνες σκληρής κράτησης και βασανιστηρίων, στις 12/24 Ιουνίου 1798, ο Ρήγας Φεραίος και οι επτά σύντροφοί του στραγγαλίστηκαν από τους Οθωμανούς. Τα σώματά τους ρίχτηκαν στα νερά του Δούναβη για να χαθούν τα ίχνη τους.

Η σύλληψη της 8ης Δεκεμβρίου 1797 στην Τεργέστη, που προέκυψε από μία πράξη προδοσίας, αποτέλεσε έτσι τον προθάλαμο του μαρτυρίου. Παρά την τραγική του κατάληξη, η θυσία του Ρήγα δεν πήγε χαμένη. Τα επαναστατικά του κείμενα, ο Θούριος, διαδόθηκαν κρυφά και ενέπνευσαν βαθιά τους Έλληνες, μετατρέποντας τον πρόδρομο της Επανάστασης σε εθνικό μύθο. Η 8η Δεκεμβρίου έμεινε στην Ιστορία ως η ημέρα που οι Αυστριακοί –και ένας Έλληνας– «έσβησαν» την πρώτη φλόγα, για να ανάψει λίγο αργότερα η φωτιά της μεγάλης Επανάστασης του 1821.Σαν σήμερα, ξημερώνοντας η 9η Δεκεμβρίου του 1797, στους δρόμους της Τεργέστης, του λαμπερού λιμανιού της Αυστριακής Αυτοκρατορίας, η ατμόσφαιρα ήταν ψυχρή, ταιριαστή με τη μοίρα που περίμενε δύο διακεκριμένους ταξιδιώτες. Στο ξενοδοχείο «Βασιλικόν», μια λιτή, αλλά καίρια πράξη της Αυστριακής Αστυνομίας έμελλε να ανακόψει, όχι απλώς ένα ταξίδι, αλλά την ίδια την πρώτη επαναστατική σπίθα των Βαλκανίων. Ο Ρήγας Βελεστινλής –ο μέγας οραματιστής της ελευθερίας– συνελήφθη, μαζί με τον στενό συνερ